Kijk nou, een foto van Jupiter gemaakt… vanaf de maan

Credit: NASA


Kijk je naar Jupiter door een amateurtelescoop dan zie je ongeveer wat je hierboven ziet, een klein bolletje met evenwijdig lopende strepen en er naast enkele stipjes, de vier grootste manen van Jupiter. Nou wil alleen het geval dat bovenstaande foto niet gemaakt is door een telescoop op aarde, maar vanaf de maan. Met NASA’S Lunar Reconnaissance Orbiter, de verkenner die al sinds 2008 braaf om de maan draait, wordt meestal ‘naar beneden’ gekeken, worden haarscherpe foto’s van het maanoppervlak gemaakt. Maar onlangs besloten ze om de LRO met zijn Lunar Reconnaissance Orbiter Camera (LROC) een keer niet 100 km naar omlaag te lijken, maar naar Jupiter, 600 miljoen km verderop. De 12 jaar oude LRO is helemaal niet ontworpen om dit soort planetaire uitstapjes te maken, maar het moet gezegd worden dat het resultaat er mag zijn. Bron: Phys.org.

NASA start bouw antenneschotel met laserontvanger voor Deep Space Network

Een nieuw tijdperk van communicatie in de ruimte is aangebroken. Waar NASA sinds jaar en dag radiogolven gebruikt om miljoenen kilometers de ruimte in te communiceren met haar ruimtesondes voegt de organisatie nu een schotel toe aan het DSN welke lasersignalen kan ontvangen. De Deep Space Station-23 zoals de schotel gaat heten maakt deel uit van een overgang naar snellere en efficiëntere communicatie terwijl NASA zich voorbereidt op de maanmissie Artemis en Marsreizen vanaf 2030.
Lees verder

De maanfases en libratie in 2020 in beeld gebracht door de NASA

Credit: NASA’s Scientific Visualization Studio

Ieder jaar brengt NASA’s Goddard Space Flight Center een animatie uit, waarin de fases en libratie van de maan te zien zijn voor het volgende jaar. Hieronder de aflevering over 2020 – de intervallen zijn per uur. Je ziet linksboven de positie van de maan ten opzichte van de aarde, linksonder de libratie (zie ook hieronder), in het midden de maanfasen met de grootste kraters bij de terminator, de grens tussen licht en donker, horizontaal door het midden de afstand van de maan tot de aarde in zijn elliptische baan. Voor de video is gebruik gemaakt van gegevens van de Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) van de NASA en diens laser altimeter (LOLA) en camera (LROC).

De maan wijst altijd met dezelfde kant naar ons toe – maar niet altijd precies dezelfde kant! Vanwege de vorm van de omloopbaan, zien we onze trouwe wachter gedurende een maand vanuit verschillende hoeken. Dat betekent dat we soms stukjes van de “achterkant” kunnen zien – zo draait soms een gedeelte van de achterkant “voorbij” de noordpool in beeld. Dit “wiebelen” van de maan wordt libratie genoemd. De muziek bij de animatie is “Calling It a Night” van Matt Cusson, Vocal and Piano by Matt Cusson. 23 Jump Shots ASCAP. ©2017

Bron: NASA/SVS.

Video: waarom Neil Armstrong de besturing van de Eagle tijdens de maanlanding overnam

Op deze foto zijn de West krater, de Kleine West krater en de landingsplek van de Eagle te zien. Credit: NASA/MRO.

Van de allereerste maanlanding van de Apollo 11 op 20 juli 1969 is door de onderzoekers van de Arizona State University een schitterende video gemaakt. Hij laat zien waarom Neil Armstrong op een gegeven moment de besturing van de Lunar Module (LM) Eagle overnam, terwijl eigenlijk de autopilot de landing had moeten uitvoeren. Van de landing kennen we uiteraard de historische beelden én geluiden, zoals te zien in deze Astroblog. Die beelden werden gemaakt met een 16 mm camera, die vanuit het raam waar Buzz Aldrin uit keek werden geschoten met 6 beelden per seconde. Vanuit het raam waar Armstrong uit keek was geen camera. Maar op basis van foto’s gemaakt met de camera van de Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) van de omgeving van Tranquility base, waar de Eagle landde, heeft men van het uitzicht dat Armstrong had een spectaculaire video kunnen maken. In de video hieronder zien we die nieuwe beelden links, het rechterbeeld geeft de beelden van de camera vanuit Aldrin z’n raam.

Armstrong ging op een gegeven moment over op de handbediening en overrulde de autopilot toen hij zag dat de Eagle afstevende op een landing ergens op de noordwestflank van de 190 meter grote West krater. Dat zou een zeer gevaarlijke landing zijn en dat wilde hij voorkomen door de Eagle over de krater heen te vliegen. Alleen Armstrong zag die grote krater, vanuit Aldrin’s raam was de krater niet te zien. En omdat Armstrong te druk bezig was met de bediening zei hij er ook niets over tegen Houston control en tegen Aldrin. Kort voor de landing vlogen ze nog over een kleinere krater, de Kleine West krater, die 40 meter groot is.

Eh… over het herbeleven van de historische missie van de Apollo 11 gesproken (waar de landing maar een klein, maar essentieel onderdeel van was): die hele missie is in real time her te beleven! Ben Feist slaagde er in om alle officiële audiobestanden, foto’s en videobeelden die tijdens de Apollo 11 werden gemaakt aan elkaar te plakken in één grote tijdlijn waardoor je deze missie op de voet kan volgen. Dankzij deze livestream kan je de communicatie tussen de astronauten en NASA in realtime volgen en kan je zien hoever de Apollo 11 capsule zich van de Aarde bevindt.

Bron: ASU + Apollo in real time.

Er zit iets héél zwaars en metaalachtig diep onder het Zuidpool-Aitken-bekken op de maan

Een valse-kleurenkaart van de maan, waarop rood de hogere gebieden en blauw de lagere gebieden zijn. Het Zuidpool-Aitken-bekken is bij de diepblauwe cirkels en de stippelijn is de plek van de anomalie. Credit: NASA/Goddard Space Flight Center/University of Arizona.

Een team van planeetdeskundigen heeft ontdekt dat er diep onder het Zuidpool-Aitken-bekken (Engels: ‘South Pole-Aitken (SPA) basin’) op de maan iets verborgen is dat héél zwaar is en dat voor een groot deel uit metalen bestaat. Het team, dat onder leiding staat van Peter B. James (Baylor Universiteit), heeft de gegevens van NASA’s Gravity Recovery and Interior Laboratory (GRAIL) missie geanalyseerd, die in 2012 met z’n twee satellieten (genaamd Eb en Vloed) boven de maan vloog en die onderzoek deed naar het zwaartekrachtsveld van de maan.

Impressie van beide GRAIL-satellieten bij de maan. Credits: NASA

En wat kwam er uit die analyse naar voren: dat er onder dat SPA bekken, dat feitelijk een inslagkrater van maar liefst 2000 km doorsnede is, iets ligt dat zo zwaar en massiefs is dat het zorgt voor een plaatselijke anomalie van het zwaartekrachtsveld. De GRAIL gegevens werden gecombineerd met topografische gegevens verzameld met de
Lunar Orbiter Laser Altimeter (LOLA) van NASA’s Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO), die nog steeds om de maan vliegt, en daaruit blijkt dat er honderden kilometers onder het bekken iets heel grootst moet liggen. Men denkt dat het het overblijfsel is van de planetoïde die het bekken door een geweldige inslag heeft veroorzaakt en dat dat overblijfsel zich nog steeds in het bovenste deel van de mantel van de maan bevindt. De massa van dat overblijfsel – naar schatting zo’n 2,18 × 10^18 kg, da’s de massa van het eiland Hawaï maal vijf – zou het bekken zo’n 800 meter naar beneden trekken door de zwaartekracht. En dat is in die GRAIL-metingen als anomalie zichtbaar. Het zou gaan om het overblijfsel van een ijzer-nikkel planetoïde, die heel veel metalen bevat (zoals de naam je ook al doet vermoeden). Die zou pakweg vier miljard jaar geleden tegen de maan zijn geknald. Mocht de anomalie tóch niet veroorzaakt worden door het overblijfsel van een planetoïde, dan is er nog een alternatieve verklaring, namelijk dat het een grote en dichte concentratie van oxiden is, die ontstaan is door de zogeheten ‘solidification’ (zeg maar stolling) van de vloeibare magma-oceaan van de maan. Bron: Eurekalert.

Maannieuws op een rijtje

Credit: NASA/LRO

Een paar nieuwsberichten over de maan op een rijtje, waar ik eerder niet aan toe kwam.

  1. De Chinese Chang’e-4 lander aan de achterzijde van de maan heeft volgens betrokken Chinese sterrenkundigen materiaal gevonden dat afkomstig is uit de mantel van de maan, het diepere deel gelegen onder de korst van de maan. Chang’e-4 heeft olivijn en calciumarme pyroxeen gevonden, materialen die elders op de maan heel schaars zijn.  – zou aan de oppervlakte zijn gekomen bij een latere inslag in het South Pole-Aitken (SPA) inslagbekken, waar de lander zich bevindt, waarbij een kleinere krater is ontstaan. Bron: CAS.
  2. De inslagkrater van de Bereheet lander is gevonden! Zoals we weten sloeg de Israëlische maanlander Beresheet op 11 april in op de maan, terwijl de bedoeling een zachte landing was, snif snif… Met NASA’s Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) hebben ze op 22 april met de LRO Camera (LROC) de inslagkrater weten te fotograferen – je ziet de foto bovenaan. De lRO vloog er 90 km boven en de donkergekleurde krater is zo’n tien meter in doorsnede. Hieronder nog een gifje, waarop je de omgeving vóór en na de inslag ziet – dubbelklikken voor de geanimeerde versie.

    Credit: NASA/LRO

    Bron: NASA.

  3.  Dan nog nieuws over de plannen van de NASA om al in 2024 astronauten op de maan te zetten. Zoals ik eerder al schreef was dat het idee van Trump en Pence en werd de NASA er min of meer door verrast. NASA Administrator Jim Bridenstine gaf toen duidelijk aan dat hij het prima vond, zolang er maar meer geld voor beschikbaar zou zijn. Dat lijkt gelukt te zijn, want er is een vergohoging van het budget aangekondigd van 21,5 miljard dollar in 2020 naar $ 22,6 miljard – mits het Congres ermee instemt. Het zou gaan om een landing in de buurt van de Zuidpool van de maan, die niet alleen opnieuw een man op de maan zou zetten, maar ook de eerste vrouw op de maan! Bron: NASA.
  4. Credit: SWRI.

    Tenslotte is er nog nieuws over water op de maan. Met het Lyman Alpha Mapping Project Instrument (LAMP) aan boord van de eerder genoemde LRO hebben ze namelijk ontdekt dat watermoleculen zich ’s nachts en gedurende het grootste deel van de dag kunnen hechten aan fijnkorrelig oppervlaktemateriaal. En dan later, als de temperatuur aan het maanoppervlak halverwege de dag hoger is, komen de moleculen los en gaan ze min of meer aan de wandel, d.w.z. ze springen of stuiteren dan naar een nabijgelegen locatie die zo koud is dat de watermoleculen zich weer aan oppervlaktemateriaal kunnen binden óf ze gaan op in de dunne atmosfeer (eigenlijk exosfeer) van de maan, een proces dat je hierboven geïllustreerd ziet. Als het dan weer kouder wordt dan dalen de moleculen weer neer. Bron: SWRI.

Vlieg in 4K-resolutie over de maan met NASA’s Lunar Reconnaissance Orbiter

Met NASA’s Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) hebben ze een fantastische video gemaakt, waarin je in 4K-resolutie over het maanlandschap vliegt – 4K betekent 4.000 pixels horizontaal, da’s Ultra High Definition (UHD). Over de interessante plekken waarover gevlogen wordt, zoals het Aitken bassin en de Tycho en Aristarchus kraters, wordt informatie gegeven. Kijken!

Bron: NASA.

Een gekromde versie van Oumuamua? Nee, ‘t is de rand van de Shackletonkrater op de maan

Credit: NASA/GSFC/Arizona State University

Als je de foto hierboven ziet denk je wellicht aan het langwerpige rotsblok Oumuamua, dat op 20 oktober 2017 werd ontdekt met de STARRS1-telescoop op Hawaï. Die is weliswaar kaarsrecht (pakweg 150 m breed en 400 m lang), maar de animatie van Oumuamua doet er wel aan denken. Toch is ’t heel iets anders en het is géén animatie, maar echt. Het is namelijk de rand van de Shackleton krater, een 21 km grote krater vlakbij de zuidpool van de maan (coördinaten 89,66°Z, 129,20°O). De foto is gemaakt door NASA’s Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) en wel een poos geleden, op 1 augustus 2006 om precies te zijn. Omdat de krater vrijwel op de zuidpool ligt is de hoeveelheid zonneschijn er heel verschillend. Op de rand van de krater liggen drie hoge punten die 90% van het jaar zonlicht krijgen. De kraterbodem van Shackleton daarentegen krijgt nooit zonlicht te zien, een ideale plek als ‘koudeval’, waar zich veel ijs kan vormen. Bron: NASA.

Zie hier de foto die NASA’s LRO van de aarde maakte tijdens de afgelopen totale zonsverduistering

Credits: NASA/GSFC/Arizona State University

Weten jullie nog dat je op maandag 21 augustus rond 17.25 uur even naar de maan moest zwaaien? De maan stond op dat moment recht voor de zon, tenminste als je je toen in de Verenigde Staten bevond, bij ons was er niets van te zien, behalve een zeer partiële zonsverduistering ergens op de Maasvlakte. Dat zwaaien was omdat op dat moment de Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) van de NASA naar de aarde keek om vanaf z’n baan om  de zon te zien hoe de schaduw van de maan er op de aarde uitzag. Hierboven het resultaat daarvan – de eclips is als een donkere vlek in het oosten van de VS te zien. De schaduw van de maan ging met een snelheid van 670 meter per seconde over de VS heen en op datzelfde moment vloog de LRO met een snelheid van 1600 m/s over de zuidpool van de maan en fotografeerde ‘ie met ‘n Narrow Angle Camera (NAC) de aarde.

Credits: NASA/GSFC/Arizona State University

Met de NAC wist men ook bovenstaande zwart-wit foto te maken, waarop de verzadiging van het licht wisselt. Naarmate de foto verzadigder wordt verdwijnt het continent van Amerika en wordt het gebied van de eclips zichtbaar, de buitenste ring de penumbra, waar een gedeeltelijke zonsverduistering te zien was en de binnenste cirkel de umbra, waar de totale zonsverduistering te zien was. Dubbelklikken om een grotere versie te vereclipseriseren. Bron: NASA.

Of we maandag 17.25 uur allemaal even naar de maan willen zwaaien

De LRO heeft eerder ook al zonsverduisteringen vanaf z’n baan om de maan gefotografeerd, zoals deze in mei 2012. Linksonder is Australië herkenbaar. De maanschaduw is de vage, donkere vlek bovenin. Credits: NASA/Goddard Space Flight Center/Arizona State University

Maandag 21 augustus rond 17.25 uur Nederlandse tijd moeten we allemaal even naar de maan kijken en dan zwaaien. Je zal op dat tijdstip nergens aan de hemel de maan zien, maar naar de zon kijken is net zo goed, want daar in de buurt is de maan, die op dat moment Nieuwe Maan is. Eh… naar de zon kijken doe je uiteraard wel op een goede en veilig manier, dus niet direct, maar met gebruik van bijvoorbeeld een eclipsbril. Op hetzelfde moment is in de VS de lang verwachtte totale zonsverduistering gaande. Het team van  NASA’s Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) is van plan om op het genoemde tijdstip, als de schaduw van de maan over de aarde trekt, de LRO voor de verandering niet naar de maan te laten kijken, maar vanuit z’n baan om de maan naar de aarde. De LRO zal dan met z’n camera, de LROC die van die afstand een resolutie van 4 km/px heeft, naar de aarde kijken en foto’s maken. Nee, mensen zullen er niet op te zien zijn, maar het idee dat er op dat moment miljoenen mensen aan het zwaaien zijn naar de maan – en daarmee naar de LRO – is best fascinerend. Toch? Bron: NASA.