Tagarchief: Mars

Alle seinen op groen voor blik op rode planeet Mars

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

Foto van Mars gemaakt vanuit Amsterdam. (c) Michèl Demeij Vermeulen (Volkssterrenwacht Amsterdam).

Op woensdagavond 14 oktober om 21.00 uur organiseert het Anton Pannekoek Instituut voor Sterrenkunde (Universiteit van Amsterdam) een virtuele kijkavond vanwege de oppositie van Mars. De rode planeet staat die dag precies tegenover de zon vanaf de aarde gezien. Daarbij staat de planeet ook nog eens hoog aan de hemel. De eerstvolgende perfecte waarneemkans vindt pas over dertig jaar plaats.

In principe is een oppositie van Mars niet heel bijzonder. Het fenomeen vindt namelijk om de 780 dagen plaats. De oppositie van 2020 verdient echter een eervolle vermelding, omdat alle drie de indicatoren die astronomen gebruiken op ‘groen’ staan. Op 14 oktober is Mars helder (magnitude -2,4), de schijnbare grootte is goed (22 boogseconden) en de hoogte aan de hemel is oké (43 graden). Volgens de website hemel.waarnemen.com zijn er pas in 2052 en 2099 weer ‘perfecte’ opposities.

Foto van Mars gemaakt door ruimtetelescoop Hubble bij de oppositie in 2016. Die oppositie was vanaf de aarde veel slechter te zien, omdat het midden in de zomer was en Mars niet hoog boven de horizon kwam. Hubble heeft daar geen last van. (c) NASA & ESA

Esther Hanko, coördinator van de publieksactiviteiten van het Anton Pannekoek Instituut voor Sterrenkunde (Universiteit van Amsterdam) tempert echter de verwachtingen, want Mars staat nog steeds op meer dan 60 miljoen kilometer van de aarde. “Met het blote oog is de planeet te zien als een oranjerode stip. Door een verrekijker is het een wat grotere vlek. En met een goede telescoop zoals wij die op het instituut hebben, kun je donkere en lichte gebieden zien en een witte poolkap. Maar zo mooi en zo duidelijk als de foto’s gemaakt door Marssondes of door de Hubble Ruimtetelescoop wordt het nooit.”

Mars beweegt in oktober mee met het sterrenbeeld Vissen. De planeet komt ’s avonds in het oosten op, staat rond middernacht hoog in het zuiden en gaat in de vroege ochtend onder in het westen. De komende maanden komt Mars steeds iets vroeger op. Dat is fijn voor de waarnemers, maar doordat Mars van ons af beweegt, lijkt hij steeds kleiner.

De klassieke refractortelescoop in de koepel van het Anton Pannekoek Instituut (UvA). Een refractortelescoop is een telescoop met lenzen en dus niet met spiegels. De astronoom kijkt direct door de lenzen naar planeten of sterren. (c) Anton Pannekoek Instituut

Livestream op Youtube

Vanwege de coronabeperkingen heeft de Universiteit van Amsterdam besloten om de Mars-oppositie via een eigen livestream op Youtube te bekijken en te becommentariëren. Op woensdag 14 oktober om 21.00 uur geven drie promovendi commentaar bij de beelden die een telescoop van het observatorium van het Anton Pannekoek Instituut maakt. De jonge onderzoekers vertellen over onze naaste buur en beantwoorden publieksvragen over de rode planeet. Die vragen kunnen gesteld worden via de chatfunctie in Youtube. In het ‘voorprogramma’ staan Jupiter en Saturnus. Bij slecht weer worden eerder gemaakte opnamen getoond.

Start virtueel sterrenkijkseizoen

De livestream met Mars vormt bij het Anton Pannekoek Instituut de start van een virtueel sterrenkijkseizoen. Er zijn ook virtuele sterrenkijkavonden op 24 oktober (Nacht van de Nacht), 29 november, 14 december (meteorenzwerm Geminiden), 22 januari (extra vroeg, speciaal voor kinderen), 19 februari en 19 maart (Landelijke Sterrenkijkdagen). De website van het Anton Pannekoek Instituut toont tijden, bijzonderheden en wijzigingen. Bron: Astronomie.nl.

Planeten fotograferen: Mars, Jupiter en Saturnus staan nu mooi aan de avondhemel

Geplaatst op door Jan Heuser
9

Het valt niet mee: planeten fotograferen.

Momenteel staan de planeten Mars, Jupiter en Saturnus elke keer als het helder is mooi te blinken aan de avondhemel, en dan denk ik: ‘ik moet ze fotograferen voordat ze voorlopig weer even niet meer te zien zijn’. En dat heb ik de afgelopen weken diverse keren gepoogd te doen. Maar het vergt veel geduld en inspanning en vooral ook de juiste middelen om dit te doen.

Planeten Saturnus (links) en Jupiter (rechts)

Je hebt allereerst dus goede middelen nodig , want je moet – in tegenstelling tot deepsky fotografie – heel ver inzoomen om de planeet goed ik beeld te krijgen. Dat betekent een telescoop met een lang brandpunt, en een grote opening (diameter) van de telescoop om nog genoeg licht te ontvangen, want hoe langer het brandpunt hoe lichtzwakker het wordt. Deze verhouding van opening en brandpuntsafstand wordt in fotografie uitgedrukt in F-waarde. Voor planeten moet je dan denken aan hoge F-waarden van ca. F15 – F24. (= brandpuntsafstand / opening). Mij telescoop is slecht F5 met een brandpuntsafstand van 1000 mm. Met een Barlow lens van 4x kun je deze kunstmatig verlengen naar F20. Maar dat gaat ook weer ten koste van lichtopbrengst.

Daarnaast heb je een snelle camera nodig die heel snel veel beeldjes kan maken. De truc is nl. om een filmpje te maken waaruit slimme software later de beste beeldjes er uit haalt om daarmee een zgn. stack te maken. Dat is samenvoegen d.m.v. stapeling van beelden om scherpte te vergroten en ruis te verminderen. En ga je dit met een kleurencamera fotograferen of met een monochrome camera en een RGB-filterwiel? Nou ik had eerst dat laatste maar ben nu gelukkig overgestapt op een kleurencamera. Hoe eenvoudiger hoe beter.

Tenslotte het je dan ook nog speciale filters nodig. Een IR-doorlaatfilter blijkt bijv. zeer nuttig om een scherper beeld te produceren van sommige planeten. Maar daarmee verlies je weer de juiste kleuren. Dus moet je ook normale RGB-kleurenopname maken, die weer niet voldoende scherpte heeft. Door later deze 2 verschillende opnames te combineren los je dit weer op en krijg je een scherp beeld met de juiste kleuren.

Inspanning is nodig want met zo’n lang brandpunt en daardoor klein beeldveld kost het moeite om de planeet überhaupt in beeld te krijgen. Vaak zit je er net naast en weet je niet precies welke kant je de telescoop op moet bewegen. En als je beeld te veel uit focus is, zie je al helemaal niets.

Geduld omdat veelal de lucht te onrustig is en dan ‘danst’  de planeet alle kanten op in je beeld. ‘Seeing’ wordt dit onder de kenners genoemd. Alleen wanneer er een goed moment is dat de lucht even rustig is, is het juiste moment.

Kortom: planeten fotograferen is soms een ware crime (voor mij) en ik vind deepsky fotografie veel eenvoudiger. Maar ik wilde ze wel perse fotograferen dus ben gaan proberen. Veel foto’s komen er uiteindelijk te onscherp uit.

 

 

 

 

 

Er waren veel heldere nachten, maar niet altijd voor mij mogelijk om de avonden te benutten. Na vele tegenvallende, onscherpe plaatjes gemaakt te hebben, heb ik eergisteren dan toch eindelijk een plaatje – van Mars – kunnen maken waar ik wel content mee ben.

Mars in IR-RGB gefotografeerd op 22-9-2020.

Recensie: En nu naar Mars – de nieuwe ruimterace

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Dat Mars van alle planeten het meest in de belangstelling staat is bekend, het lanceervenster van de afgelopen weken, waarbij Mars in z’n baan gunstig staat en reizen naar Mars in zeven maanden kunnen worden gedaan, is maar liefst drie keer gebruikt. En we sturen niet alleen satellieten, landers en rovers naar de Rode Planeet, we zijn ook druk bezig na te denken over bemande ruimtereizen naar Mars. En daar gaat ‘En nu naar Mars’ (ondertitel: de nieuwe ruimterace) over, een boek van de Belgische wetenschapsjournalist Pieter van Dooren, die onder meer voor De Standaard schrijft. Met veel plezier heb ik het boek gelezen. Van Dooren beschrijft in tien hoofdstukken talloze aspecten van Marsreizen, zoals waarom we zo graag naar Mars willen gaan, de gevaarlijke reis met straling en gewichtloosheid, de ontwikkeling van raketten (vanaf Tsiolkovski, ergens in de 19e eeuw), de reizen naar de maan – de voorganger in dit geval van de bemande Marsreizen – de juridische aspecten van ruimtereizen en de vestiging van kolonies op Mars en de (eeuwen durende) terraforming om het daar een beetje leefbaar te krijgen. Werner von Braun, dé ingenieur van de Saturnus V raket die Neil Armstrong in 1969 naar de maan bracht, droomde al van bemande Marsreizen, uit 1948 stamt diens ‘Das Marsproject‘. De Von Braun anno 2020 is Elon Musk, de succesvolle ondernemer, wiens Falcon 9/Dragon combinatie al astronauten naar het ISS brengt en die met z’n Starship (voorheen The Big Fucking eh… Falcon Rocket, BFR) al binnen enkele jaren met een clubje pioniers naar Mars wil reizen. En nu naar Mars is gemakkelijk te lezen, maar het geeft desondanks veel informatie over reizen naar Mars en alles wat daarbij komt kijken. Wat mij betreft een aanrader om aan te schaffen.

En nu naar Mars – een nieuwe ruimterace. Auteur: Pieter van Dooren.

  • Uitgever: Sterck & de Vreese
  • Uitgave: februari 2020
  • 192 bladzijden

Eh… nu we het toch hebben over een recensie: op de Astroblogs zijn afgelopen jaren meer boeken gerecenseerd. Ik heb die even verzameld (hopelijk niet eentje vergeten) en er een aparte pagina aan gewijd, opgenomen in de lijst met dossiers. Handig om alle recensies even te bekijken. En mochten uitgevers c.q. auteurs in spé ook hun toekomstige boeken over sterrenkunde en ruimtevaart toe willen sturen voor een recensie dan moeten ze even contact met de redactie van Astroblogs opnemen.

Daar is ‘ie weer: de ’twee manen aan de hemel-hoax’

Geplaatst op door Arie Nouwen
4

Ik zag ‘m vandaag weer langskomen, op de Facebook-pagina van het Astroforum: de ’twee manen aan de hemel-hoax‘, nee nog vollediger de ’twee manen aan de hemel op 27 augustus-hoax’. Hij waart wereldwijd al rond sinds 2003, toen Mars relatief dichtbij de aarde stond – in 2015 passeerde hij hier ook al eens. Er gaan meerdere versies van de hoax rond, maar ruwweg wordt het volgende verkondigd:

On 27th August 2020, there will be two moon. The whole world is waiting for it. On this day Mars will be very bright and like moon everyone can see it with naked eyes. This day it will be the 34.65 million miles away from Earth. On this day do not forget to see this at 12:30 night. Because you will see two moons in the sky. This event will happen again in year 2297. Please share this with all. Because those who are living now cannot see it second time in year 2297.

Afijn, jullie begrijpen vast wat er werkelijk gaat gebeuren op 27 augustus: géén twee manen aan de hemel. Geen Mars zo groot als de maan. De rode planeet is wel te zien, een groot deel van de nacht als een heldere rode ster (magnitude – 1), maar met een schijnbare middellijn van 18,3 boogseconde is ‘ie alleen in een telescoop bij een flinke vergroting als een klein schijfje te zien.

Verder staat de maan 27 augustus in het sterrenbeeld Slangendrager, terwijl Mars daar ver van verwijderd is, in het sterrenbeeld Vissen. En de maan is niet eens vol, hij is dan twee dagen na Eerste Kwartier. Kortom, een hoax die voor 100% onzin verkondigt, zoals de meeste hoaxen ook doen.

Daar waar men methaan verwachtte is ozon en kooldioxide in de Marsatmosfeer aangetroffen

Geplaatst op door Arie Nouwen
6

Impressie van de TGO. Credit: ESA/ATG medialab

Gedurende twee jaar is de atmosfeer van Mars uitgebreid bestudeerd door de Europese Trace Gas Orbiter (TGO), die zich richt op de samenstelling van de atmosfeer van Mars en dan met name op de aanwezigheid van methaan. Eén Marsjaar (687 aardse dagen) lang is de atmosfeer van de Rode planeet onderzocht met de Atmospheric Chemistry Suite (ACS) aan boord van de TGO en dat heeft een verrassing opgeleverd: op de plekken waar men de hoogste hoeveelheid methaan verwachtte daar trof men ozon (O3) en kooldioxide (CO2) aan. Die zijn eerder ook al waargenomen, onder andere met de Europese Mars Express sonde in het UV-gedeelte, maar niet in dit gedeelte van het spectrum, het infrarode gedeelte. Met infrarood kan men dieper in de atmosfeer kijken, dus biedt dit de gelegenheid om beter te zien in welke hoeveelheden ozon op de verschillende hoogtes boven Mars voorkomt. Zowel op aarde als op Mars zorgt ozon er voor dat de chemische samenstelling van de atmosfeer stabiel blijft.

Het spectrum door TGO gemeten met daarin de lijnen van ozon en kooldioxide. Credit: K. Olsen et al. (2020)

Het bestuderen van methaan in de atmosfeer van Mars is van belang omdat het methaan op aarde een biologische oorsprong heeft en dat op Mars wellicht ook zo is. Methaan breekt al in ongeveer 400 jaar, dus er moet iets zijn wat er voor zorgt dat het methaan op Mars – dat door meerdere instrumenten is waargenomen – telkens aanvult, een biologische óf geologische bron. Het is nog niet duidelijk wat de detectie van ozon en kooldioxide in dit deel van het spectrum op de plek waar men methaan verwachtte betekent. Hier de twee vakartikelen over de waarnemingen met TGO, beiden verschenen in Astronomy & Astrophysics:

Bron: ESA.

Livestream lancering Marsmissie al-Amal [update]

Geplaatst op door Angele van Oosterom
1

[update: Om 11:58 NL’se tijd is de Mitsubishi H-2A raket gelanceerd met aan boord de Hoop satelliet van de VAE.] Nog even geduld, en dan is het ’thalatha, athnan, wahid, sifr, ‘iiqlae…’ , ofwel aftellen geblazen voor de lancering van de ‘al-Amal’ of ‘Hoop’ satellietmissie van de Verenigde Arabische Emiraten. De Marsmissie, zal na twee afgebroken lanceerpogingen vanwege het slechte weer, vanavond om 23:58 NL’se tijd (19 juli, VAE tijd 01:58 AM, 20 juli) gelanceerd worden vanaf de lanceerbasis Tanagashima te Japan. De Emirates Mars Mission (EMM) wordt uitgevoerd door het Mohammed bin Rashid Space Center, een entiteit van de regering van Dubai. Sheik Mohammed bin Rashid, naamgever aan het ruimtevaartcentrum, liet in een tweetbericht weten; “The Hope probe will travel 495 million km to space with a cruise speed of 121,000 km/hr in the first ever Arab mission to the Red Planet. The data gathered by the probe will add a new dimension to the human knowledge. This is our latest contribution to the world.”

Al-Amal VAE satelliet credits; Wikimedia commons

De Marssatelliet zal gelanceerd worden vanaf een Mitsubishi Heavy Industries H-2A raket en na een zeven maanden durende reis in een baan om Mars worden gebracht. Vervolgens moet de sonde twee jaar lang het weer op Mars in kaart gaan brengen m.b.v. drie wetenschappelijke instrumenten die op de  orbiter zijn gemonteerd. Ook moet de al-Amal helpen om duidelijk te maken waardoor waterstof en zuurstof verdwijnen uit de dunne dampkring van Mars.  De al-Amal satelliet wordt later deze week gevolgd door de Chinese Tianwen-1 Marsmissiemissie. Deze zal a.s. 23 juli gelanceerd worden. De EMM-livestream is hieronder te volgen en begint een uur voor de lancering. Bronnen: UAESA

https://www.emiratesmarsmission.ae/live/

Venus en Mars boven Zeeland

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden


Ik zit momenteel met het gezin in een park in Zeeland vlakbij Renesse. Afgelopen nacht ging ik rond 4 uur even naar buiten om te gluren of ik komeet NEOWISE kon zien. Helaas was het aan die kant van de hemel bewolkt. Maar in het oosten kon ik wel mooi Venus zien en in het zuidoosten Mars. Hierboven een foto die ik snel gemaakt heb, hieronder een gelabelde versie ervan.

Europese ExoMars Trace Gas Orbiter bespeurt een groene gloed rondom Mars

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Credit: ESA

Dat de Aarde een groene gloed heeft, die vanuit de ruimte kan worden waargenomen, was al bekend. Maar nu is voor het eerst ook zo’n groene gloed bij een andere planeet dan de aarde waargenomen en wel bij Mars door ESA’s ExoMars Trace Gas Orbiter (TGO). De groene gloed op aarde wordt veroorzaakt door zuurstof, dat bij poollicht oplicht als elektronen vanuit de ruimte in botsing komen met de deeltjes van de atmosfeer. Vanuit het internationale ruimtestation ISS is het al vaak gefotografeerd, zoals hieronder te zien.

Credit: NASA

De TGO draait sinds oktober 2016 om Mars (toen de Schiaparelli lander crashte). Hoewel de emissie van zuurstof in de atmosfeer van Mars al veertig jaar geleden werd voorspeld is ‘ie nu pas waargenomen, door de TGO, onder andere met z’n NOMAD (Nadir and Occultation for Mars Discovery) instrument en Ultraviolet and visible spectrometer (UVIS).

De gloed blijkt het helderst te zijn op 80 kilometer boven het planeetoppervlak, zoals te zien aan de grafiek hierboven. De metingen komen goed overeen met de theoretische voorspellingen van de gloed. Net als op Aarde is de groene gloed slecht zichtbaar. Je ziet ‘m alleen als ‘ie ‘van opzij’ wordt bekeken, zoals de astronauten in het ISS ook weten. Dát was dan ook wat ze met de TGO deden, de instrumenten richten naar het ‘nadir’ van Mars en dat had resultaat – bingo!. Men denkt dat de emissie voornamelijk ontstaat door de afbraak van koolstofdioxide-moleculen, waarbij koolstofmonoxide- en zuurstofatomen vrijkomen. Het zijn deze laatste die de groene gloed produceren. Daarbij ontstaat gelijktijdig ook een gloed in het ultraviolet, die maar liefst 16,5 keer zo krachtig is als de zichtbare gloed. In Nature verscheen een vakartikel over de waarnemingen met de TGO aan de groene gloed op Mars. Bron: ESA.

Mars had mogelijk ooit ringen en zal die in de toekomst weer krijgen

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Het maantje Deimos. Credit: https://solarsystem.nasa.gov/moons/mars-moons/deimos/in-depth/

Op basis van berekeningen aan de baan van de kleine maan Deimos van Mars hebben wetenschappers van het SETI Instituut en de Purdue Universiteit ontdekt dat Mars miljarden jaren geleden wellicht dunne ringen heeft gehad. Mars heeft twee kleine manen, Phobos en Deimos, die in 1877 werden ontdekt. Over de herkomst van de twee maantjes van Mars was lang de gedachte dat het twee ingevangen planetoïden zijn. Maar dan is het vreemd dat ze beiden een baan hebben die ruwweg in het evenaarsvlak van Mars liggen, met de baan van Deimos iets afwijkend, zo’n twee graden verschil. Enkele jaren geleden werd door David Minton en Andrew Hesselbrock (Purdue University) ontdekt dat Phobos, het maantje dat het dichtste bij Mars ligt, in hoogte verliest en steeds dichter bij Mars komt. Dat betekent dat Phobos op een gegeven moment door de getijdewerking zal uiteenvallen tot kleine brokstukken en dat die broksstukken dan een ring zullen vormen om Mars. Uit dat puin in de ring zou dan vervolgens weer een nieuwe, kleinere maan kunnen ontstaan. En dat zou dan volgens Minton en Hesselbrock een cyclisch gebeuren zijn, dat al miljarden jaren aan de gang is: telkens breekt een maan in stukken en vormt een ring van puin, waaruit dan weer een kleinere maan ontstaat.

Een impressie van ringen om Mars. Credit: Purdue University

Een team onder leiding van Matija Cuk (SETI Institute) heeft daar nu verder naar gekeken en ontdekt dat er een verband is tussen die cyclische maantjes en de baan van Deimos. Nieuw gevormde maantjes zouden namelijk eerst een grotere afstand tot Mars krijgen. En dat zou dan weer in een baanresonantie met Deimos komen, waarbij de omlooptijd van Deimos dan precies drie keer die van de andere maan is. En daar heeft Deimos dan z’n iets afwijkende baan met een ’tilt’ van twee graden aan te danken. De cyclische maanvorming begon ongeveer drie miljard jaar geleden met de ‘grootouder’ van Phobos, die ongeveer twintig keer zo groot moet zijn geweest als Phobos. Toen die door Mars aan gruzelementen werd getrokken kreeg Mars voor de eerste keer ringen, waaruit een kind werd ‘geboren’.  En daar is Phobos weer een kind van, die is dus van de derde generatie. Phobos is dus mogelijk veel jonger dan Deimos, zo’n 200 miljoen jaar voor Phobos, tegenover een ouderdom van miljarden jaren voor Deimos. De Japanse ruimtevaartorganisatie JAXA wil in de toekomst een lander naar Phobos sturen en die moet daar ter plekke onderzoek gaan doen naar de herkomst en samenstelling van de kleine maan.  Hier het vakartikel van Cuk et al., te verschijnen in Astrophysical Journal Letters. Bron: SETI.

China legt laatste hand aan eerste éigen Marsmissie ‘Tianwen-1’

Geplaatst op door Angele van Oosterom
2
China heeft wat betreft toekomstige interplanetaire ruimtevaartmissies flink wat pijlen op haar boog. Voor 2020 staan er nog een maan- en Marsmissie op de agenda, maar ook een asteroïde-missie, een Jupiter- en een interstellaire missie staan, voor de langere termijn op het Chinese ruimtevaartprogramma. En ondanks dat het land zwaar getroffen is door het COVID-19 virus zijn er nog geen berichten dat de Marsmissie ‘Tianwen-1′ van komende zomer, uitgesteld wordt. Dit i.t.t. ESA’s ExoMars missie welke uitgesteld is naar 2022. Momenteel wordt in China de laatste hand gelegd aan de missie naar Mars, deze grote gebeurtenis zal de komende maanden centraal staan.

Lees verder →