Virtueel vanuit Leiden: EAS 2020, de grootste online sterrenkundeconferentie ooit

Credit: EAS

Meer dan 1600 astronomen en ruimtewetenschappers uit de hele wereld komen online samen van 29 juni– 3 juli 2020 voor de jaarlijkse conferentie van de European Astronomical Society (EAS). De jaarlijkse Nederlandse Astronomenconferentie NAC 2020 zal ook onderdeel zijn van deze bijeenkomst. De 75ste NAC, georganiseerd door de Koninklijke Nederlandse Astronomenclub, vindt plaats van 1-3 juli.

#EASLeiden 2020 gaat online vanwege Covid-19 – hier ook het twitter-account. Het zal de grootste virtuele sterrenkundige conferentie ooit worden. De Sterrewacht Leiden is gastheer van #EASLeiden2020, en zal in 2021 alsnog een fysieke conferentie organiseren, indien de corona-situatie dit toelaat.

Op #EASLeiden2020 presenteren onderzoekers hun laatste werk. Er zijn elke dag 11 parallelle sessies en -symposia en één plenaire sessie. Iedere sessie bestaat uit meerdere onderdelen. Met meer dan 1600 deelnemers en 800 presentaties beslaat de conferentie alle deelgebieden van de sterrenkunde: van astrochemie, exoplaneten, sterrenstelsels en zwaartekrachtgolven tot datawetenschap, outreach en diversiteit.

De winnaars van de MERAC-prijzen voor jonge wetenschappers, de Tycho Brahe-medaille en de Lo Woltjer-lezing geven allemaal plenaire voordrachten.

Daarnaast presenteren de belangrijkste Europese onderzoeksinstituten (ESO en ESA), beleidsorganen (ASTRONET) en grote projecten (SKA) hun activiteiten en plannen.

Op vrijdag 3 juli is een bijzondere sessie met als titel ‘The Impact of planned Satellite Constellations on Astronomy’, met bijdragen van SpaceX, ESA en ESO. Een speciale sessie op maandag 19 juni, Astronomy for Future, zal gaan over ontwikkeling, wereldburgerschap en milieu- en klimaatonderwerpen, zoals de CO2-reductie als effect van online conferenties, waar de deelnemers niet naartoe hoeven te reizen. Bron: Astronomie.nl.

Sterrenkundigen Selma de Mink en Sera Markoff geëerd, NAC nu koninklijk

Selma de Mink (links) en Sera Markoff (rechts). (c) Dingemans & Gillissen.

De sterrenkundigen Selma de Mink en Sera Markoff, beiden van de Universiteit van Amsterdam, zijn op 27 mei gelauwerd voor hun verdiensten voor de astronomie. De Mink kreeg de Pastoor Schmeitsprijs voor haar onderzoek aan zware sterren. Markoff ontving de Willem de Graaffprijs voor haar publieksvoorlichtingsactiviteiten. De sterrenkundigen ontvingen hun prijzen op de eerste dag van de jaarlijkse Nederlandse Astronomenconferentie, dit keer in Paterswolde. Eerder die dag werd de 100-jarige Nederlandse Astronomen club ‘koninklijk’ en was er aandacht voor de recente vernoeming van een aantal planetoïden naar Nederlanders.

Pastoor Schmeitsprijs
Dr. Selma de Mink (1979) ontvangt de Pastoor Schmeitsprijs voor haar onderzoek naar zware sterren. De Mink is universitair hoofddocent aan de Universiteit van Amsterdam. Zij studeerde en promoveerde aan de Universiteit Utrecht. Daarna werkte De Mink als postdoc in Bonn (Duitsland), Baltimore (VS) en Pasadena (VS). Sinds 2014 is ze verbonden aan de UvA. De Mink bestudeert de zwaarste sterren. Dat zijn de voorlopers van supernovae en zwarte gaten. Deze sterren produceren alle zware elementen in het heelal. De Mink liet onder andere zien dat sommige zware dubbelsterren snel draaien, weinig massa uitwisselen en na hun ontploffing veel zwaardere zwarte gaten nalaten dan verwacht.

Willem de Graaffprijs
Prof. dr. Sera Markoff (1971) ontvangt de Willem de Graaffprijs voor haar bevlogen, enthousiasmerende en veelzijdige publieksvoorlichtingsactiviteiten. Markoff is hoogleraar theoretische hoge-energieastrofysica aan de Universiteit van Amsterdam. Ze gaat geregeld met een team van jonge onderzoekers naar scholen in achterstandsbuurten om daar jonge kinderen kennis te laten maken met wetenschap in het algemeen en sterrenkunde in het bijzonder. Afgelopen week organiseerde ze nog een sterrenkijkavond gecombineerd aan een iftar-viering tijdens de ramadan.

Koninklijk
De Nederlandse Astronomenclub het predicaat ‘Koninklijk’ ontvangen. Daarmee gaat de honderdjarige vereniging vanaf nu door het leven als Koninklijke Nederlandse Astronomenclub (KNA, in het Engels: Royal Netherlands Astronomical Society). De Groningse Commissaris van de Koning René Paas overhandigde het predicaat. De Koninklijke Nederlandse Astronomenclub is de beroepsvereniging van astronomen in Nederland en België. De KNA is opgericht op 5 oktober 1918. De club telt op dit moment 441 leden: 309 in Nederland en België, en 132 in het buitenland. De KNA stelt zich ten doel: “de studie der sterrenkunde in Nederland te bevorderen” (citaat uit het reglement). Daartoe stimuleert de KNA het onderwijs in de sterrenkunde in basis en middelbaar onderwijs en wordt eenmaal per jaar de Nederlandse Astronomenconferentie georganiseerd.

Planetoïden
Tijdens de Nederlandse Astronomenconferentie was er aandacht voor de recente vernoeming van een aantal planetoïden door de Internationale Astronomische Unie. Zo is planetoïde 12652 Groningen genoemd naar de stad Groningen. Verder zijn er planetoïden genoemd naar de Groningse Nobelprijswinnaar Ben Feringa, de Nijmeegse sterrenkundige Heino Falcke, zijn Amsterdamse collega Michiel van der Klis en de in 2017 overleden Groningse sterrenkundige Ger de Bruijn.

Nederlandse astronomenconferentie
De Nederlandse Astronomenconferentie vindt op 27, 28 en 29 mei 2019 plaats in Paterswolde op de grens van Groningen en Drenthe. Het is het jaarlijkse congres van de Koninklijke Nederlandse Astronomenclub (KNA). De 74ste editie van deze conferentie wordt georganiseerd door het Kapteyn Instituut van de Rijksuniversiteit Groningen. Er zijn meer dan tweehonderd sterrenkundigen uit Nederland en België aanwezig. Bron: Astronomie.nl

Zie hier de foto die NASA’s LRO van de aarde maakte tijdens de afgelopen totale zonsverduistering

Credits: NASA/GSFC/Arizona State University

Weten jullie nog dat je op maandag 21 augustus rond 17.25 uur even naar de maan moest zwaaien? De maan stond op dat moment recht voor de zon, tenminste als je je toen in de Verenigde Staten bevond, bij ons was er niets van te zien, behalve een zeer partiële zonsverduistering ergens op de Maasvlakte. Dat zwaaien was omdat op dat moment de Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) van de NASA naar de aarde keek om vanaf z’n baan om  de zon te zien hoe de schaduw van de maan er op de aarde uitzag. Hierboven het resultaat daarvan – de eclips is als een donkere vlek in het oosten van de VS te zien. De schaduw van de maan ging met een snelheid van 670 meter per seconde over de VS heen en op datzelfde moment vloog de LRO met een snelheid van 1600 m/s over de zuidpool van de maan en fotografeerde ‘ie met ‘n Narrow Angle Camera (NAC) de aarde.

Credits: NASA/GSFC/Arizona State University

Met de NAC wist men ook bovenstaande zwart-wit foto te maken, waarop de verzadiging van het licht wisselt. Naarmate de foto verzadigder wordt verdwijnt het continent van Amerika en wordt het gebied van de eclips zichtbaar, de buitenste ring de penumbra, waar een gedeeltelijke zonsverduistering te zien was en de binnenste cirkel de umbra, waar de totale zonsverduistering te zien was. Dubbelklikken om een grotere versie te vereclipseriseren. Bron: NASA.

Prijzen voor Nederlandse radioastronomen

Radiogolven van een ‘fast radio burst’ komen aan bij de 305-meter radiotelescoop van Arecibo. (Danielle Futselaar)

Jason Hessels (ASTRON, UvA) ontvangt vandaag de Pastoor Schmeitsprijs voor de Sterrenkunde 2016. De prijs is bedoeld voor astronomen die voor hun veertigste een wetenschappelijke bijdrage van uitzonderlijk belang leveren. Hessels krijgt zijn prijs vanwege zijn baanbrekende onderzoek naar pulsars en radioflitsers.

Jason Hessels (Calgary, Canada, 1979) is astrofysicus bij ASTRON, Netherlands Institute for Radio Astronomy, en aan de Universiteit van Amsterdam. Volgens het stichtingsbestuur van de prijs heeft Hessels’ onderzoek grote impact op de astronomie, de kernfysica en de theoretische fysica. Hij heeft zowel de snelst draaiende pulsar als de zwaarste pulsar ontdekt. Ook was Hessels medeontdekker van een pulsar bij een dubbele dubbelster. Daarnaast analyseerde hij een radioflitser die sinds 2012 maar liefst elf uitbarstingen liet zien. Hessels is een van de pioniers voor pulsaronderzoek met de nieuwe radiotelescoop LOFAR. Hessels ontving in 2013 twee grote onderzoeksbeurzen: een Vidi van NWO en een Starting Grant van de ERC. Sinds 2016 is Hessels lid van de Jonge Akademie van de KNAW.

Aan de Pastoor Schmeitsprijs is een bedrag van 1500 euro verbonden. De prijs wordt vandaag uitgereikt op de 71ste Nederlandse Astronomenconferentie in Nunspeet. Daar is ook bekend gemaakt dat de Willem de Graaffprijs 2016 voor popularisatie van de sterrenkunde (eveneens 1500 euro) door de Nederlandse Astronomenclub (NAC) wordt toegekend aan astronoom Dr. Joeri van Leeuwen (ASTRON, UvA). De door het bestuur ingestelde jury schrijft in zijn rapport dat Joeri van Leeuwen (Waardenburg, 1975) kwalitatief en kwantitatief enorme verdiensten heeft geleverd op het gebied van de popularisatie van de sterrenkunde, over uiteenlopende onderwerpen, in verschillende vormen, en voor een divers publiek, van jong tot oud. :bron: Bron: Astronomie.nl.