CAPER-2 onderzoekt in het Noorderlicht de plasma golven die elektronen acceleratie veroorzaken

Op 4 januari j.l. vroeg in de morgen werd de CAPER-2 gelanceerd vanaf het Andøya ruimtevaartcentrum te Andenes, Noorwegen. CAPER-2 staat voor Cusp Alfvén and Plasma Electrodynamics Rocket-2′ en is een sondeerraket missie, een raket die wetenschappelijke instrumenten draagt tot enkele honderden kilometers hoogte, daar kort verblijft voor de metingen en vervolgens terug op aarde valt of zoals in dit geval in de Noordelijke IJszee. De  raket, een Canadese Black Brant XII sondeerraket, bereikte een apogeum van 720 km, vloog door een actieve ‘dag’ aurora borealis of noorderlicht bij dag, om plasma golven, de Alfvén en Langmuir, te meten die de elektronen in onze atmosfeer accelereren. Lees verder

Gelukkig, we weten nou meer van Steve!

Steve en de Melkweg, een compositie van 11 losse foto’s. Nee, dat groene is gewoon poollicht. © Krista Trinder

Steve werd in 2016 ontdekt. Nee, we hebben het niet over een persoon. We hebben het over een lichtverschijnsel aan de hemel, dat op het poollicht lijkt, het noorderlicht (aurora borealis) zoals wij dat meestal noemen. Belangrijk in dit verband: Steve lijkt op poollicht, maar het is het niet. Het paarse licht moet al net zo lang zichtbaar zijn als gewoon noorderlicht, maar omdat het er zo op lijkt viel het eigenlijk niemand op. Tot in 2016 een groepje poollichtzoekers van Aurorasaurus foto’s ging plaatsen op hun Facebookpagina en ze er een naam aan gaven: Steve, een verwijzing naar de animatiefilm Over the Hedge, waarin een onbekend fenomeen ook de naam Steve krijgt. Een groep onderzoekers onder leiding van Elizabeth MacDonald heeft nu gekeken naar Steve en daarbij hebben ze gebruik gemaakt van gegevens die verzameld zijn met de Swarm satellieten van de ESA, die het magnetisch veld van de aarde in de gaten houden.

Impressie van de Swam satellieten. Credit: ESA/AOES Medialab

Deze week verscheen het resultaat van dat onderzoek in Science Advances en het blijkt dat Steve inderdaad anders is dan poollicht. Dat laatste ontstaat als geladen deeltjes van de zon in het aardmagnetisch veld terechtkomen en reageren met de deeltjes in het bovenste deel van de atmosfeer, resulterend in groen, blauw of rood licht, dat uren zichtbaar kan zijn. Steve is een paarse langgerekte streep en hij is meestal maar kort te zien. Het ontstaat op dezelfde manier als poollicht, dus met geladen zonnedeeltjes, maar het komt in de lagere delen van de atmosfeer voor, waar het de lijnen volgt van de electrische en magnetische velden en er ionen en elektronen ontstaan. Er ontstaat zo een stroom van hete deeltjes (tot wel 3000 °C), meestal waaiend in de oost-west richting, die een ‘sub-auroral ion drift’ wordt genoemd. De onderzoekers hebben voor ’t gemak maar gelijk een naam gegeven aan het fenomeen, de Strong Thermal Emission Velocity Enhancement, afgekort tot jawel… Steve! 😀 Bron: ESA.

Noorderlicht gezien in het noorden van Nederland

Noorderlicht bij de Afsluitdijk, gemaakt door Wessel Hiemstra.

Afgelopen nacht (7 maart 2016) is in het noorden van het land het noorderlicht goed zichtbaar geweest. Dit komt niet zo heel vaak voor. Het noorderlicht of aurora borealis wordt veroorzaakt door de zonnewind, een stroom geladen deeltjes die vanuit onze moederster het heelal in “waait”. Een deel van die deeltjes wordt gevangen door het aardmagnetisch veld, waarna ze bij de polen in botsing komen met de zuurstof- en stikstofatomen in onze dampkring. Hierbij ontstaan allerlei kleuren, die gemakkelijk met het blote oog waargenomen kunnen worden.

Meestal is dit verschijnsel in Nederland niet zichtbaar, maar bij een zonnestorm kan het tóch gebeuren. Vannacht was het dus zover: de noordelijke provincies werden getrakteerd op het bijzondere schouwspel. Op Twitter werden veel foto’s van het noorderlicht geplaatst en #noorderlicht was zelfs eventjes trending topic op het social media-platform. Enkele foto’s volgen hieronder:

Op de site van de Telegraaf was een mooie timelapse te bewonderen:

Komende dagen wordt overigens geen poollicht meer verwacht.

Wellicht noorderlicht binnen enkele dagen door groot coronaal gat in de zonsatmosfeer

Er is een kans dat we zo rond woensdag (eerder/later kan ook) noorderlicht in de Benelux kunnen zien. Er is momenteel een superduper groot coronaal gat in de atmosfeer van de zon en dat gat zorgt er voor dat coronal mass ejections (CME’s) – enorme plasmawolken die door zonnevlammen uitgestoten worden – gemakkelijker de zon kunnen verlaten. Volgens deze gisteren verschenen tweet van Spaceweather Live zouden we zo rond woensdag noorderlicht (aurora borealis) kunnen verwachten.

ISS-astronaut filmt noorderlicht vanuit de ruimte

Credit: Scott Kelly / NASA

Een spectaculair gezicht. Astronaut Scott Kelly filmde maandag het poollicht vanuit ruimtestation ISS. De Amerikaan, die een jaar in het internationale ruimtestation verblijft, deelde zijn video op Twitter.

Poollicht of noorderlicht (Aurora borealis) ontstaat doordat geladen deeltjes van de zon botsen met de atmosfeer. Met hoge uitzondering is het ook in Nederland waarneembaar. De laatste keer dat het bijzondere schouwspel vanuit Nederland te zien was, was op 17 maart van dit jaar.

Astronomen ontdekken krachtig soort noorderlicht buiten het zonnestelsel

Credit: Chuck Carter and Gregg Hallinan, Caltech.

Astronomen hebben voor het eerst aurora’s waargenomen bij een object buiten het zonnestelsel. De aurora, vergelijkbaar met het noorderlicht op aarde, is zo’n 10.000 keer krachtiger dan hetgeen we kennen in het zonnestelsel. De aurora is bovendien niet waargenomen bij een planeet, maar bij een bruine dwerg – een mislukte ster met onvoldoende massa voor waterstoffusie in de kern.

Bruine dwergen hebben een merkwaardige combinatie van eigenschappen – sommige eigenschappen doen denken aan sterren, terwijl ze qua andere eigenschappen juist bijzonder planeetachtig zijn. Het feit dat de bruine dwerg in kwestie aurora’s heeft, betekent dat de magnetische processen in bruine dwergen meer doen denken aan planeten dan aan sterren.

De bruine dwerg in kwestie gaat door het leven als LSR J1835+3259 en is waargenomen met de VLA-radiotelescoop, in combinatie met twee optische telescopen: de 5 meter Hale Telescope en de 10 meter Keck Telescope. De bruine dwerg staat op een afstand van 18 lichtjaar vanaf de aarde en heeft een massa van ongeveer 70 Jupiters – daarmee is de bruine dwerg bijna massief genoeg om waterstoffusie in de kern te starten.

De waarnemingen die zijn verricht bij LSR J1835+3259 lijken te suggereren dat aurora’s bij bruine dwergen worden aangedreven door magnetische dynamoprocessen, net als bij de gasreuzen in ons zonnestelsel (en vermoedelijk ook bij gasreuzen buiten het zonnestelsel). Dat in tegenstelling tot echte sterren, waarbij de atmofeer gedomineerd wordt door coronale effecten.

Overigens is het dynamo-effect dat verantwoordelijk is voor de aurora’s bij planeten zoals Jupiter en Saturnus iets heel anders dan de interactie tussen het magnetische veld en de zonnewind dat de aurora’s op rotsplaneten veroorzaakt, maar dat terzijde. Als LSR J1835+3259 representatief is voor bruine dwergen, dan zijn de magnetische processen in bruine dwergen vergelijkbaar met die in Jupiter – maar dan 10.000 keer krachtiger.

Bron: National Radio Astronomy Observatory

Gisteren was het noorderlicht zichtbaar in Nederland en België

Op 15 maart barstte zonnevlekkengebied 2297 uit met een langdurige C9 zonnevlam. Dit zonnevlekkengebied was al geruime tijd actief en had naast een X-klasse zonnevlam ook vele M-klasse zonnevlammen op haar naam staan. Ondanks de hoge activiteit was er nooit echt een coronale massa uitstoot (CME) goed naar de Aarde gericht. Hier kwam op zondag 15 maart 2015 echter verandering in met als resultaat poollicht dat te zien was in Nederland en Belgi

Het noorderlicht in Ultra-HD

De fotograaf Joe Capra heeft op Groenland en IJsland in totaal tien nachten lang het noorderlicht op de gevoelige plaat vastgelegd. Niet alleen het kleurrijke hemelschouwspel, maar ook het landschap zelf zijn adembedemend mooi. Capra was zo vriendelijk om van z’n opnames een timelapse te maken, in knisperende Ultra-HD kwaliteit. Je kunt de aurora’s zelfs gereflecteerd terugzien in het water!

Mocht je je afvragen waar de opnames precies zijn gemaakt, dan geef ik nu de locaties: Kangerlussuaq, Ilulissat, Ilimanaq, Ilulissat-ijsfjord, Russell-gletsjer, Groenlandse IJskap en Diskobaai op Groenland en de Zuidkust, het Sn