Alle seinen op groen voor blik op rode planeet Mars

Foto van Mars gemaakt vanuit Amsterdam. (c) Michèl Demeij Vermeulen (Volkssterrenwacht Amsterdam).

Op woensdagavond 14 oktober om 21.00 uur organiseert het Anton Pannekoek Instituut voor Sterrenkunde (Universiteit van Amsterdam) een virtuele kijkavond vanwege de oppositie van Mars. De rode planeet staat die dag precies tegenover de zon vanaf de aarde gezien. Daarbij staat de planeet ook nog eens hoog aan de hemel. De eerstvolgende perfecte waarneemkans vindt pas over dertig jaar plaats.

In principe is een oppositie van Mars niet heel bijzonder. Het fenomeen vindt namelijk om de 780 dagen plaats. De oppositie van 2020 verdient echter een eervolle vermelding, omdat alle drie de indicatoren die astronomen gebruiken op ‘groen’ staan. Op 14 oktober is Mars helder (magnitude -2,4), de schijnbare grootte is goed (22 boogseconden) en de hoogte aan de hemel is oké (43 graden). Volgens de website hemel.waarnemen.com zijn er pas in 2052 en 2099 weer ‘perfecte’ opposities.

Foto van Mars gemaakt door ruimtetelescoop Hubble bij de oppositie in 2016. Die oppositie was vanaf de aarde veel slechter te zien, omdat het midden in de zomer was en Mars niet hoog boven de horizon kwam. Hubble heeft daar geen last van. (c) NASA & ESA

Esther Hanko, coördinator van de publieksactiviteiten van het Anton Pannekoek Instituut voor Sterrenkunde (Universiteit van Amsterdam) tempert echter de verwachtingen, want Mars staat nog steeds op meer dan 60 miljoen kilometer van de aarde. “Met het blote oog is de planeet te zien als een oranjerode stip. Door een verrekijker is het een wat grotere vlek. En met een goede telescoop zoals wij die op het instituut hebben, kun je donkere en lichte gebieden zien en een witte poolkap. Maar zo mooi en zo duidelijk als de foto’s gemaakt door Marssondes of door de Hubble Ruimtetelescoop wordt het nooit.”

Mars beweegt in oktober mee met het sterrenbeeld Vissen. De planeet komt ’s avonds in het oosten op, staat rond middernacht hoog in het zuiden en gaat in de vroege ochtend onder in het westen. De komende maanden komt Mars steeds iets vroeger op. Dat is fijn voor de waarnemers, maar doordat Mars van ons af beweegt, lijkt hij steeds kleiner.

De klassieke refractortelescoop in de koepel van het Anton Pannekoek Instituut (UvA). Een refractortelescoop is een telescoop met lenzen en dus niet met spiegels. De astronoom kijkt direct door de lenzen naar planeten of sterren. (c) Anton Pannekoek Instituut

Livestream op Youtube

Vanwege de coronabeperkingen heeft de Universiteit van Amsterdam besloten om de Mars-oppositie via een eigen livestream op Youtube te bekijken en te becommentariëren. Op woensdag 14 oktober om 21.00 uur geven drie promovendi commentaar bij de beelden die een telescoop van het observatorium van het Anton Pannekoek Instituut maakt. De jonge onderzoekers vertellen over onze naaste buur en beantwoorden publieksvragen over de rode planeet. Die vragen kunnen gesteld worden via de chatfunctie in Youtube. In het ‘voorprogramma’ staan Jupiter en Saturnus. Bij slecht weer worden eerder gemaakte opnamen getoond.

Start virtueel sterrenkijkseizoen

De livestream met Mars vormt bij het Anton Pannekoek Instituut de start van een virtueel sterrenkijkseizoen. Er zijn ook virtuele sterrenkijkavonden op 24 oktober (Nacht van de Nacht), 29 november, 14 december (meteorenzwerm Geminiden), 22 januari (extra vroeg, speciaal voor kinderen), 19 februari en 19 maart (Landelijke Sterrenkijkdagen). De website van het Anton Pannekoek Instituut toont tijden, bijzonderheden en wijzigingen. Bron: Astronomie.nl.

De oppositie van Mars eind deze maand komt er aan

De sterrenhemel op 27 juli 2018 (Credit: hemel.waarnemen.com).

Op 27 juli staat Mars in oppositie met de zon. Hij staat dan recht tegenover de zon aan de hemel. Omdat Mars in een ongunstige positie staat in z’n baan om de zon – op die 27e juli is z’n declinatie -25°30′, twee graden zuidelijker dan de zon op 21 december – is ‘ie pas na middernacht goed zichtbaar en komt ‘ie ook niet erg hoog boven de horizon. Gezien vanuit Utrecht is z’n hoogste stand aan de hemel 12 graden boven de horizon. Je moet dus goed zicht hebben om Mars goed te kunnen zien, waar overigens momenteel een enorme stofstorm woedt. Maar als je ‘m ziet en als de seeing niet al te veel onrust in de atmosfeer geeft heb je een zeer fraai gezicht op de Rode Planeet. Hij staat namelijk slechts 58 miljoen km van de aarde, het dichtste sinds augustus 2003. Door z’n synodische omlooptijd komt Mars gemiddeld iedere 780 dagen in oppositie met de zon. Mars z’n helderheid is -2,8m en daarmee is ‘ie in de maanden juli en augustus nog helderder dan Jupiter, die nu -2,1m is. Mars staat in het sterrenbeeld Steenbok en z’n schijnbare diameter is rond de oppositie 24,3″. Hieronder nog een video over wat er allemaal te zien is in juli, met aandacht voor de Mars-oppositie.

Bron: Sterrengids 2018 + hemel.waarnemen.

Jupiter in oppositie – Hubble heeft ‘m in detail gefotografeerd

Credit afbeelding: NASA, ESA, and A. Simon (GSFC)

Gisteravond – vrijdag 7 april om 23.00 uur – stond Jupiter in oppositie, dat wil zeggen dat ‘ie op dat moment recht tegenover de zon stond en daarmee opkwam toen de zon onderging en ondergaat als de zon weer opkomt. Oppositie betekent ook dat de planeet de gehele avond en nacht te zien is. De schijnbare diameter van Jupiter is nu maximaal, 44,2 boogseconden. Dat maakt ‘m uitstekend geschikt om nu waar te nemen en te fotograferen. Da’s ook gedaan deze week door Hubble, die ‘m afgelopen maandag (3 april) fotografeerde. De afstand aarde-Jupiter bedroeg toen 670 miljoen km. Op de foto hierboven, vastgelegd met Hubble’s Wide Field Camera 3 (WFC3), is de resolutie 130 km voor de kleinst zichtbare details – dubbelklikken om te veroppositioneren. Prachtig zijn de wolkenbanden in de atmosfeer van Jupiter te zien, die donker of licht gekleurd zijn, al naar gelang de hoeveelheid bevroren ammonia in de banden (hoge concentraties voor de lichte banden, lage concentraties voor de donkere banden). De windsnelheden in de atmosfeer kunnen soms tot 650 km/uur gaan. Links onder de evenaar zie je de beroemde Grote Rode Vlek, die al honderden jaren wordt waargenomen, een ‘anticycloon’ in de atmosfeer. Rechts is een kleinere rode vlek zichtbaar, die ook wel ‘Rode Vlek Junior’ wordt genoemd en die nog niet zo oud is.

Credit afbeelding: NASA/JPL-Caltech/SwRI/MSSS/Jason Major

Van dichtbij wordt Jupiter ook gefotografeerd, in nóg meer detail dan Hubble kan doen. Dat gebeurt door de Juno ruimteverkenner, die om de planeet draait en die onlangs z’n vijfde scheervlucht vlak langs de gasreus maakte, perijove 5 genaamd. Op 27 maart maakte Juno met z’n Junocam onder andere bovenstaande foto, een schitterende plaat, die op een schilderij lijkt. De afstand bedroeg toen 20.000 km, tikkeltje dichterbij dat Hubble staat. Bron: Hubble + Nine Planets.

Hubble komt met close-up van Mars, die 22 mei in oppositie staat

Credit:
NASA, ESA, the Hubble Heritage Team (STScI/AURA), J. Bell (ASU), and M. Wolff (Space Science Institute)

Op 22 mei a.s. – komende zondag om 13.00 uur om precies te zijn – staat Mars in oppositie, d.w.z. dan staat ‘ie recht tegenover de zon aan de hemel en is de rode planeet de hele nacht te zien. Zon, Aarde en Mars staan dan op één lijn. Vanwege de oppositie staat ‘ie ook gunstig ten opzichte van de aarde. Op 30 mei wordt de kleinste afstand tussen aarde en Mars bereikt, die zal dan 0,50321 astronomische eenheid bedragen, oftewel 75 miljoen km. Vanwege de gunstige stand heeft de ESA-NASA Hubble ruimtetelescoop Mars op 12 mei gefotografeerd met z’n Wide Field Camera 3 (WFC3) en het prachtige resultaat is hierboven te zien. De kleinste details op de foto zijn slechts 30 km groot – dubbelklik op de foto om te vermartiariseren. Hieronder een versie van de foto met enkele opvallende kenmerken van het oppervlak van Mars gelabeld.

Credit:
NASA, ESA, the Hubble Heritage Team (STScI/AURA), J. Bell (ASU), and M. Wolff (Space Science Institute)

Je ziet ’t, flink wat wolken die dag op Mars, wat zou het KNMI op Mars ervan hebben gezegd? Dat de oppositie van Mars en de kortste afstand tussen aarde en Mars niet exact op dezelfde datum vallen komt omdat de banen van de twee planeten niet exact cirkelvormig zijn, maar ellipsen zijn. Dat is ook de reden dat de afstand niet altijd hetzelfde is bij een oppositie. Bij de vorige oppositie in 2014 bedroeg de afstand minstens 92 miljoen km en was de schijnbare grootte van Mars maximaal 15,16″. Nu is ‘ie maximaal 18,60″.  Bron: NASA + Sterrengids 2016.

Mooi plaatje: Maan en Mars

Ik zag ze vanavond mooi samen aan de hemel staan: de Maan en Mars. Hup camera gepakt en snel een foto gemaakt – tien seconden op 100 ISO, F5,6. Linksonder van Mars zie je nog de heldere ster Spica staan, de hoofdster van het sterrenbeeld Maagd (Virgo). Mars stond afgelopen dinsdag in oppositie, zodat hij recht tegenover de zon staat. Komende maandag – 14 april a.s. – staat ‘ie het dichtste bij de aarde, op 0,617 A.E. (92 miljoen km). Morgen zal de maan dichter bij Mars staan, dus ik zou zeggen: camera’s gereed! 😀

Jupiter maandag in oppositie met de zon

Credit: Loren Olson

Jupiter is maandag 3 december om 03.00 uur in oppositie met de Zon. Voor een waarnemer op Aarde staat de planeet tegenover de Zon aan de hemel. Als gevolg daarvan komt Jupiter op rond zonsondergang en gaat rond zonsopkomst weer onder. De planeet is hierdoor vrijwel de gehele nacht te zien. Daarnaast staat hij relatief dicht bij de Aarde, zodat hij helder en groot lijkt. Dit zijn dus ideale omstandigheden om Jupiter waar te nemen. Afgelopen donderdag had de reuzenplaneet een samenstand met de Volle Maan, dat ook wel een conjunctie wordt genoemd. Hierboven een mooie foto daarvan, waarbij je rechts ook nog de heldere ster Aldebaran ziet. De foto is gemaakt door Loren Olson in Woodstock, Illinois (VS). Als je op de foto klikt krijg je de grote versie te zien en als je goed kijkt zie je volgens mij enkele maantjes van Jupiter, aan weerszijden. Bron: Hemel.waarnemen + Space.com + Sterrengids 2012.

Saturnus in oppositie. Kijken en genieten maar!

Saturnus in oppositie. Credit: Efrain Morales/ Jaicoa Observatory

Morgen – zondag 15 april 2012 om 20.00 uur – staat de planeet Saturnus in oppositie. Hij staat dan recht tegenover de zon en is de hele nacht zichtbaar. Gaat de zon onder dan komt Saturnus op, komt de zon op dan verdwijnt Saturnus, simpel. De ringen van Saturnus – ideaal object voor een verrekijker of (kleine) telescoop – staan verder open dan vorig jaar. Toen stond de aarde slechts 9° boven het vlak van de ringen van Saturnus, dit keer is dat 14°. De planeet heeft een helderheid van +0,4m en zijn schijnbare diameter meet 19,1″. Voor een waarnemer in Utrecht bereikt de planeet rond 01.47 uur zijn maximale hoogte van 30°. Op de foto hiernaast zie je Saturnus en z’n manen Dione (linksboven) en Thetys (rechtsonder), op 3 april jongstleden gefotografeerd door Efrain Morales van het Jaicoa Observatorium. Hieronder een zoekkaartje, waarin je niet alleen Saturnus – vlakbij de hoofdster van het sterrenbeeld Maagd, Spica – maar ook Mars in Leeuw.

Credit: Hemel.waarnemen.com.

Bron: Sterrengids 2012 + Universe Today + Hemel.waarnemen.

Zaterdag is Jupiter in oppositie met de zon

Credit: NASA

Komende zaterdag 29 oktober 2011 om 4 uur ’s ochtends staat de planeet Jupiter in oppositie met de zon. Dit wil zeggen dat de planeet aan de hemel precies tegenover de zon staat: als de zon ondergaat, komt Jupiter op, en als de zon opkomt, gaat Jupiter weer onder. Jupiter is dan de gehele nacht te zien. Z’n helderheid is -2,5m, dus hij is erg helder. Rond de datum van oppositie van een planeet staat deze ook het dichtste bij de aarde en is dan het beste waarneembaar. De maanden na oppositie komt Jupiter steeds vroeger op en is dan vroeg op de avond al hoger aan de hemel te vinden. Uiteindelijk verdwijnt de planeet in april 2012 in de avondschemering. Jupiter is de grootste planeet van ons zonnestelsel en een prachtig object om te bekijken. Al met een kleine telescoop zijn de wolkenbanden op de planeet mooi te zien. Met een wat grotere kijker is ook de grote rode vlek – een reusachtige wervelstorm – goed te zien. En de vier grootste manen van Jupiter zijn zelfs al te zien met een redelijke verrekijker. Jupiter heeft geen vast oppervlak, zoals onze aarde, maar is een grote gasbol, die door zijn zwaartekracht wordt samengebald. In het inwendige van Jupiter worden temperatuur en druk steeds hoger, naarmate je dieper afdaalt, zonder dat je op een oppervlak stuit. Maar wij zien alleen de buitenkant van deze gasbol, met wervelende wolken in de atmosfeer. Wie zelf geen telescoop heeft en deze grote planeet ook eens door een telescoop wil zien, moet de komende maanden eens een bezoek brengen aan een publiekssterrenwacht. Een lijst van alle Nederlandse publiekssterrenwachten, vindt je hier. Maar ook zonder telescoop is Jupiter een prachtig gezicht aan de hemel, vooral als de maan in zijn buurt staat. Samenstanden van de maan met Jupiter zijn er de komende maanden op 9/10 november, 6/7 december, 2/3 januari, 30 en 31 januari, 27 en 28 februari. Bron: Stichting de Koepel.

Uranus is in oppositie

Vannacht om 2 uur staat de planeet Uranus in oppositie met de zon. Dat betekent dat  ‘ie voor een waarnemer op Aarde recht tegenover de Zon aan de hemel staat. Als gevolg daarvan komt Uranus op rond zonsondergang en gaat rond zonsopkomst weer onder. De planeet is hierdoor vrijwel de gehele nacht te zien. Hij staat in het sterrenbeeld Vissen en met een eenvoudige verrekijker of telescoop kan je ‘m al vinden. In een telescoop met grote vergroting is een klein schijfje te zien. De helderheid van Uranus bedraagt +6,1m en zijn schijnbare diameter is 3,7″ Hieronder een zoekkaart van Uranus in Vissen.

Zie je in dat kaartje het punt Υ staan? Da’s het lentepunt, het punt op de ecliptica waar de zon over een half jaar te vinden is. Het is ook de plek waar de ecliptica (de baan van de zon) en de hemelequator (de evenaar van de aarde, geprojecteerd op de hemel) elkaar kruisen. Bron: Sterrengids 2011 + Hemel.waarnemen.