NASA’s New Horizons ruimteverkenner maakt foto’s op recordafstand

KBO’s 2012 HZ84 (l) en 2012 HE85, gefotografeerd door New Horizons. Credits: NASA/JHUAPL/SwRI

Op 5 december van het vorige jaar, toen wij met de kinderen gezellig Sinterklaas vierden, brak de ruimteverkenner New Horizons van de NASA met z’n Long Range Reconnaissance Imager (LORRI) een record. Hij nam kort na elkaar drie foto’s en wel op een afstand van maar liefst 6,12 miljard kilometer, oftewel 40,9 astronomische eenheden, één AE is de afstand tussen aarde en zon, 149 miljoen km. Met die foto’s verbrak de New Horizons het record van de Voyager 1, die op 14 februari 1990, al weer 27 jaar geleden, een foto van de aarde maakte, de beroemde “Pale Blue Dot” foto, waarop de aarde als een klein, vaal stipje te zien is. De Voyager 1 stond toen 6,06 miljard km van de aarde, 40,5 AE van de aarde. New Horizons maakte eerst een foto van de zogeheten Wishing Well sterrencluster (NGC 3532), in het zuidelijke sterrenbeeld Kiel (Carina), welke je hieronder ziet. Twee uur later brak de ruimteverkenner z’n eigen record, door twee foto’s te maken van Kuiper Belt objects (KBO) 2012 HZ84 en 2012 HE85, twee ijsklompen in de Kuipergordel van het zonnestelsel. Die foto’s zie je hierboven.

De “Wishing Well” sterrencluster, gemaakt door New Horizons. Credits: NASA/JHUAPL/SwRI

New Horizons is met een vaartje van 1,1 miljoen km per dag (!) op weg naar KBO 2014 MU69, waar ‘ie op 1 januari 2019, dus over een kleine elk maanden, langs zal vliegen en van dichtbij foto’s zal maken. De sonde is momenteel in een soort slaaptoestand, maar op 4 juni van dit jaar zal ‘ie door technici van het Johns Hopkins Applied Physics Laboratory in Laurel, Maryland (VS) weer worden gewekt en klaargemaakt voor de rendez-vous met 2014 MU69. Bron: NASA.

Publiekscampagne Pale Red Dot op jacht naar exoplaneet bij Proxima Centauri

Credit: ESO/Pale Red Dot

Vrijdag 15 januari is Pale Red Dot van start gegaan, de publiekscampagne die bedoeld is om wetenschappers én publiek samen te laten speuren naar een exoplaneet, die zich mogelijk ophoudt in de buurt van Proxima Centauri, de ster die naast de zon het meest dichtbij de aarde staat. Proxima Centauri staat in het zuidelijke sterrenbeeld Centaurus, een rode dwergster van spectraalklasse M, die slechts 4,2 lichtjaar van ons vandaan staat. Bij eerdere waarnemingen aan de ster zijn zwakke aanwijzingen gevonden dat er een kleine planeet omheen draait, maar die konden tot nu toe nog niet worden bevestigd. De nu ingezette campagne moet definitief bepalen of er wel of geen planeet om de ster draait – tenminste, dat hoopt men. Komende 2,5 maand gaat men de ster waarnemen met de High Accuracy Radial velocity Planet Searcher (HARPS), een instrument dat verbonden is aan ESO’s 3.6-meter telescoop van het La Silla Observatorium in Chili.

Dat is ‘m, Proxima Centauri – a pale red dot. Credit: Spacetelescope.org.

Men gaat vanaf maandag 18 januari de lichtsterkte in de gaten houden, waarbij gelet wordt op kleine dipjes die mogelijk veroorzaakt worden door een passerende planeet, en op schommelingen in de snelheid van de ster, die zouden kunnen wijzen op wiebels door de gravitationele invloed van zo’n planeet. Dat waarnemen met HARPS is voor het grote publiek niet zo interessant, maar dat zal veranderen als de data verzameld is: dan zal iedereen gevraagd worden om mee te doen aan het analyseren van de gegevens en te kijken of daar een mogelijk signaal in zit dat wijst op het bestaan van een aardachtige planeet bij Proxima Centauri.

De naam van de campagne, Pale Red Dot, wijst op de kleine, rode dwergster die Proxima Centauri aan de hemel is. Maar het is ook een verwijzing naar Pale Blue Dot, de beroemde bijnaam van de aarde, die als vaag, blauw stipje te zien is op een door de Voyager in 1990 gemaakte foto. Als de waarnemingen zijn gedaan en alle analyses achter de rug zijn wordt een wetenschappelijk artikel gepubliceerd. Dan moet duidelijk worden of de vermeende exoplaneet bij de pale red Dot echt is. Zo ja, dan zal dat de meest nabije exoplaneet van ons zonnestelsel zijn. Bron: ESO

Cassini kiekt Uranus vanaf de ringen van Saturnus

Uranus is zichtbaar links bovenin de opname. Klik voor een grotere versie. Credit: NASA/JPL-Caltech/SSI.

De meeste van jullie zullen wel eens gehoord hebben van de term “pale blue dot“. Op 14 februari 1990 maakte Voyager 1 voorbij de omloopbaan van Pluto een foto van de aarde. Alles wat zichtbaar was, was een zwak blauw stipje – een “pale blue dot” in de woorden van de (veel te vroeg overleden) sterrenkunde-popularisator Carl Sagan.

Op 11 april 2014 heeft de Cassini-ruimtesonde opnames gemaakt van de ijsreus Uranus, vanaf de ringplaneet Saturnus. Het resultaat is een nieuwe “pale blue dot”! De kleur van Uranus is het resultaat van de aanwezigheid van methaan in diens hoge atmosfeer. Methaan absorbeert rood zonlicht, maar kaatst blauw zonlicht weer terug de ruimte in. Vandaar dat Uranus vanaf een afstand blauw lijkt (hetzelfde geldt overigens nog sterker voor Neptunus).

Bovenstaande opname is gemaakt door de Cassini-ruimtesonde. Op dat moment bedroeg de afstand tot Uranus 28,6 AU (1 AU is de afstand aarde-zon), oftewel 4,3 miljard kilometer. Vanaf die afstand is de 51.000 km grote planeet gereduceerd tot een stipje van enkele pixels (die bovendien digitaal bewerkt moesten worden om zichtbaar te worden).

Bron: io9

Twee video’s ter herinnering aan Carl Sagan’s 79e geboortedag

De Amerikaanse astronoom, astrofysicus, kosmoloog en populariseerder van de wetenschap Carl Sagan (9 november 1934 – 20 december 1996) zou vandaag 79 zijn geworden. Ik kwam vandaag twee video’s tegen, die stil staan bij de in de Verenigde Staten nog steeds immens populaire Sagan, en die beiden gaan over z’n beroemde Pale Blue Dot. Eerst een ‘animated versie’ van Sagan’s monoloog over dat vale, blauwe stipje – de aarde – daarna een rijtje bekenden (o.a. Pamela Gay en Phil Plait) en onbekenden, die dezelfde monoloog uitspreken.

Pale Blue Dot from ORDER on Vimeo.

Bron: It’s Okay to be Smart + Cosmoquest.

Een aantal bleke, blauwe stippen op een rijtje

Credit: NASA

Ik kwam vandaag een nieuwe versie tegen van ‘a pale blue dot‘- vertaald een bleke, blauwe stip. Huh, waar hebben we het over? Nou simpel, over de aarde, dát is de bleke, blauwe stip. En wel op de beroemde foto Pale Blue Dot, welke op 4 februari 1990 door de Voyager 1 met z’n kleine hoekcamera (brandpuntsafstand 1500 mm) werd gemaakt. Die sonde bevond zich op dat moment zes miljard kilometer van de aarde en hij nam op dat moment een foto van het binnenste gedeelte van het zonnestelsel. Op die foto – hierboven te zien – is de aarde niet meer dan een stip van 0,12 pixels grootte, een bleke, blauwe stip, in een streep zonlicht. In 1994 publiceerde de wetenschapper en popularisator Carl Sagan het boek genaamd Pale Blue Dot: A Vision of the Human Future in Space en daarin schreef hij de volgende – net zo beroemd geworden – woorden:

From this distant vantage point, the Earth might not seem of any particular interest. But for us, it’s different. Consider again that dot. That’s here. That’s home. That’s us. On it everyone you love, everyone you know, everyone you ever heard of, every human being who ever was, lived out their lives. The aggregate of our joy and suffering, thousands of confident religions, ideologies, and economic doctrines, every hunter and forager, every hero and coward, every creator and destroyer of civilization, every king and peasant, every young couple in love, every mother and father, hopeful child, inventor and explorer, every teacher of morals, every corrupt politician, every “superstar,” every “supreme leader,” every saint and sinner in the history of our species lived there – on a mote of dust suspended in a sunbeam. The Earth is a very small stage in a vast cosmic arena. Think of the rivers of blood spilled by all those generals and emperors so that in glory and triumph they could become the momentary masters of a fraction of a dot. Think of the endless cruelties visited by the inhabitants of one corner of this pixel on the scarcely distinguishable inhabitants of some other corner. How frequent their misunderstandings, how eager they are to kill one another, how fervent their hatreds. Our posturings, our imagined self-importance, the delusion that we have some privileged position in the universe, are challenged by this point of pale light. Our planet is a lonely speck in the great enveloping cosmic dark. In our obscurity – in all this vastness – there is no hint that help will come from elsewhere to save us from ourselves. The Earth is the only world known, so far, to harbor life. There is nowhere else, at least in the near future, to which our species could migrate. Visit, yes. Settle, not yet. Like it or not, for the moment, the Earth is where we make our stand. It has been said that astronomy is a humbling and character-building experience. There is perhaps no better demonstration of the folly of human conceits than this distant image of our tiny world. To me, it underscores our responsibility to deal more kindly with one another and to preserve and cherish the pale blue dot, the only home we’ve ever known.

Van de door de Voyager gemaakte foto en van Sagan’s tekst daarover – die hij tijdens een lezing op de Cornell Universiteit uitsprak op 13 oktober 1994 – zijn vervolgens massa’s video’s gemaakt en daarvan heb ik er hier op de Astroblogs met regelmaat versies van gepubliceerd. Hieronder een overzicht daarvan, met bovenaan de ‘oerversie’ uit 1994 en als laatste de versie die ik vandaag tegenkwam.

En deze staat hoog in mijn video Top-10:

EARTH: The Pale Blue Dot from Michael Marantz on Vimeo.

En hier de laatste die ik tegenkwam.

Pale Blue Dot from ORDER on Vimeo.

Zo, genoeg bleke, blauwe stipjes voor vandaag. Bron: Astropixie.

Die stem, dat timbre… geweldig!

Van Carl Sagan, de helaas te vroeg gestorven sterrenkundige, auteur en popularisator van de wetenschap, zijn massa’s video’s te vinden, waarin hij op een of andere wijze fungeert. Ik heb sommige van die filmpjes hier op dit Astropodium getoond, maar anderen nog niet. Een hele mooie, gemaakt door Damewse, is de video hieronder, waarin de maker de ‘ontdekkingstocht’ van de NASA op eigen wijze vertolkt. Geluid aan, want die stem, dat timbre van Sagan is geweldig!

Deze video is een bewerking van een twee jaar oude video van Michael Marantz, genaamd Earth, the Pale Blue Dot. Voor de liefhebbers: hier is die originele video met dezelfde muziek/stem. Bron: Planetary Society.