‘First Contact’: de race naar buitenaards leven

Bestaat er zoiets als een ‘race’ naar het eerste contact met buitenaards leven, een soort ‘Search for ExtraTerrestrial Intelligence’ of kortweg ‘SETI-race’? Recent ging de grote Chinese radiotelescoop FAST in gebruik en wat nu als China binnenkort aankondigt dat ze als eerste een ‘ping’ van buitenaards leven opgevangen hebben? Hoe zou zo een claim geverifieerd moeten worden en wat zouden de consequenties zijn? In interviews uitgevoerd door Space.com laten verschillende wetenschappers van SETI-instanties alsmede de schrijvers van de boeken ‘Contact with Alien Civilizations; Our Hopes and Fears about Encountering Extraterrestrials’ (Copernicus, 2007), Michael Michoud en Steven Dick, auteur van ‘Astrobiology, Discovery, and Societal Impact’ (Cambridge UniPress, 2018) uitgebreid hun licht schijnen over deze ultieme jacht-der-jachten de ‘jacht op buitenaards leven’. Hieronder volgt een samenvatting van de interviewreeks alsmede een doorverwijzing naar enkele interssante sites betreffende de zoekmethoden (infographic), en een wetenschappelijk artikel van de eerste FAST (Five-hundred-meter Aperture Spherical radio Telescope) resultaten.*

Lees verder

Chinese FAST radiotelescoop in eindstadium testfase

De Fast Aperture Spherical Telescope is een Chinese radiotelescoop die sinds 25 september 2016 in gebruik is. Met een diameter van 500 meter, was het bij oplevering de grootste ‘single-dish’ telescoop ter wereld. De FAST, in het Chinees ook wel ‘Tianyan’ of ‘Eye of the Sky’ genaamd, heeft inmiddels het eindstadium van haar driejarige test- en inbedrijfstellingsfase bereikt, zie video hieronder. Wetenschappers gebruiken FAST inmiddels voor een veelvoud aan taken, inclusief het speuren naar buitenaardse intelligentie. Het Chinese TV kanaal CCTV meldde dat, tot nu toe, FAST reeds 99 zeer snel roterende neutronen sterren, pulsars, gedetecteerd en geïdentificeerd heeft. Hiervan bleken er 30 ultrasnelle milliseconde pulsars te zijn. De zoektocht naar signalen van buitenaardse intelligentie is ook gaande. “In het proces van observatie van signalen van hemellichamen, verzamelen we ook signalen van buitenaards intelligent leven,” aldus Zhu Ming, directeur van de wetenschappelijke data divisie van het FAST operations and development center. Lees verder

Moonbouncen met leerlingen bij radiotelescoop Dwingeloo

Op 11 september was het een bijzondere dag voor een grote groep leerlingen van basisscholen Ten Darperschool uit Wapse en Singelier uit Diever (gemeente Westerveld)! In het kader van de aftrap van Open Monumentendag werd er een bezoek gebracht aan de prachtig gerestaureerde Radiotelescoop in Dwingeloo die beheerd wordt door de stichting CAMRAS. Op 1 september was er als voorbereiding op de twee betrokken scholen al een presentatie over de Radiotelescoop en radioastronomie gegeven door Barbara de jong, Daniela de Paulis, Jan van Muijlwijk en Ard Hartsuijker.

Het thema van de Open Monumentendag 2015 was Kunst & Ambacht, wat een goede gelegenheid was om de schoolkinderen kennis te laten maken met dit top-100 Rijksmonument door middel van een kunstproject.


Collega radiozendamateurs Nando Pellegrini (I1NDP) uit Itali

Kan LOFAR ‘poollicht’ van exoplaneten zien?

Kunnen we binnenkort poollicht waarnemen op exoplaneten? Credits: NASA/ESA, John Clarke (University of Michigan)

De Nederlandse LOFAR-radiotelescoop (Low-Frequency Array) kan wellicht ‘poollicht’ detecteren op planeten bij andere sterren dan de zon. Dat concluderen onderzoekers van de Universiteit van Leicester in een artikel in The Astrophysical Journal.

Poollicht in de dampkring van de aarde ontstaat wanneer elektrisch geladen deeltjes van de zon in botsing komen met zuurstof- of stikstofatomen in de bovenste luchtlagen. Ook in de atmosferen van Jupiter en Saturnus is poollicht waargenomen. Het magnetisch veld van de planeet bundelt de geladen deeltjes; poollicht komt alleen in een gebied rond de magnetische noord- en zuidpool voor.

Voordat de geladen deeltjes in de dampkring terechtkomen, zenden ze echter ook radiostraling uit, doordat ze spiraalvormige bewegingen beschrijven rond de magnetische veldlijnen. Die langgolvige, laagfrequente radiostraling is in het geval van Jupiter decennia geleden al voor het eerst waargenomen.

Jonathan Nichols van de Universiteit van Leicester denkt nu dat de waargenomen laagfrequente radiostraling van sommige extreem koele dwergsterren ook op deze manier verklaard kan worden. Bovendien rekenen hij en zijn collega’s in hun publicatie voor dat een vergelijkbaar proces moet optreden bij grote exoplaneten met een sterk magnetisch veld.

De verwachting is dat radiotelescopen zoals LOFAR of de Indiase GMRT (Giant Meter-wave Radio Telescope) in principe in staat moeten zijn om de laagfrequente radiostraling van dit ‘exo-poollicht’ te detecteren. Zulke waarnemingen kunnen extra informatie opleveren over de betreffende planeet.

Bron: Astronomie.nl

Schotel radiotelescoop Dwingeloo succesvol teruggeplaatst

Credit: Camras

Precies zoals gepland is vandaag de 25 meter grote en 38 ton zware schotel – ook wel de ‘spiegel’ genoemd – van de radiotelescoop van Dwingeloo terug geplaatst op z’n torenconstructie. Dit na een maandenlange restauratie, die begon vanaf het moment dat men de schotel van z’n onderstel takelde, op 5 juni 2012. Alle stalen onderdelen zijn gezandstraald en opnieuw geverfd, alle 372 driehoekige gaasramen of -panelen van de schotel zijn geïnspecteerd, schoongemaakt en op 211 vernieuwde stelbouten in de vorm van adopteerbare paddenstoelen vastgemaakt. De foto hierboven is gemaakt door André van Es (voorzitter CAMRAS). CAMRAS-vrijwilliger Jan van Muijlwijk was ook aanwezig bij het takelen en hij zegt daarover:

Het ging erg soepel vanmorgen. Schroefjes los, hijsen maar, millimeter voor millimeter laten zakken. ‘Touch down’ en de schroefjes weer vastzetten. Alsof ze het iedere week een keer doen.

Hier beelden van het takelen, waarbij met een eenvoudige videocamera iedere seconde 1 beeldje werd opgenomen. Een uur wordt daardoor teruggebracht tot ongeveer drie minuten.

[kml_flashembed movie=”http://camras.nl/images/stories/videos/Dwingeloo_19-november-2012.swf” height=”300″ width=”600″ /]

Bron: CAMRAS.

Radioschotel Dwingeloo wordt 19 november a.s. teruggeplaatst

De radioschotel van Dwingeloo, die 19 november a.s. wordt teruggetakeld. Credit: Camras/ASTRON.

De 25 meter grote en 38 ton zware schotel van de radiotelescoop van Dwingeloo wordt komende maandag 19 november om 11.00 uur teruggeplaatst op de toren. 100% zekerheid over het takelen van de schotel wil het bestuur van Stichting CAMRAS – die het beheer van de radiotelescoop doen – niet geven, want er zijn enkele onzekere factoren, zoals het weer (regen en storm). Sinds de schotel op 5 juni 2012 – met enige moeite – van z’n onderstel werd gelift is men druk bezig geweest om de schotel te restaureren: alle stalen onderdelen zijn gezandstraald en opnieuw geverfd, alle 372 driehoekige gaasramen of -panelen van de schotel zijn geïnspecteerd, schoongemaakt en op 211 vernieuwde stelbouten in de vorm van adopteerbare paddenstoelen vastgemaakt. Op de website van CAMRAS (zie bron) kan je alles over de restauratie lezen en zien. De parabolische schotel, met een afstand van 12 meter tot het brandpunt, is weer terug in zijn originele vorm met een nauwkeurigheid van 2 millimeter. Om de spiegel nauwkeurig in verticale richting te kunnen bewegen, zijn de tandwielkasten bovenop de toren en de lagers van de elevatie-assen helemaal gereviseerd. Ook het bedieningshuis met de controlekamer en machinekamer is gerestaureerd. Holstein Restauratie Architectuur uit Groningen tekent voor het restauratieplan en het toezicht op alle werkzaamheden. Zodra de radiotelescoop vrijgegeven en overgedragen is aan ASTRON, kunnen de vrijwilligers van stichting CAMRAS beginnen met het opnieuw inrichten van de telescoop met apparatuur en kabels en het doen van controlemetingen. De verwachting is dat de vrijwilligers de radiotelescoop omstreeks de zomer van 2013 weer kunnen gebruiken voor publieksactiviteiten en educatieve doeleinden. Bron: CAMRAS + ASTRON.

‘Spiegel’ van Dwingeloo radiotelescoop succesvol gelift

Credit: Camras


Het kostte afgelopen dinsdag de nodige moeite voor de kraan, maar uiteindelijk om 21.15 uur lukte het om de 25 meter brede en minstens 30 ton wegende ‘spiegel’ van de Dwingeloo radiotelescoop van z’n onderstel te takelen en op een speciale constructie ernaast te plaatsen, waar hij gerestaureerd kan worden. De schotel is sinds de bouw in 1956 niet van zijn plaats geweest. Zonder restauratie wordt het risico op instorting te groot en moet het gevaarte afgebroken worden. Een fotograaf van het ANP – Arthur van den Enk heet ‘ie –  heeft bij de gelegenheid dinsdag twee zogenaamde 360° foto’s weten te maken van de Dwingeloo telescoop, eentje vanuit de schotel en eentje van buitenaf. Schitterende foto’s, waarbij je met je muis een volledig beeld rondom kan krijgen. Hieronder een video van RTV Drenthe over de takelpoging.

Alle stalen onderdelen van de schotel zullen worden gestraald en opnieuw worden voorzien van verflagen. Daar waar nodig zullen onderdelen vervangen worden. Daarna wordt de schotel weer op zijn plaats gezet – da’s ergens in 2013. Met de oprichting van stichting CAMRAS in 2007 heeft de radiotelescoop een nieuwe bestemming gekregen voor amateurs en educatie. De vrijwilligers van deze stichting, die de Dwingeloo telescoop beheert, willen de telescoop een levend monument laten zijn. CAMRAS zal de gerestaureerde Dwingeloo Radiotelescoop open zetten voor radioamateurs en amateurastronomen, en inzetten voor publieksactiviteiten en educatieve doeleinden. Zo kunnen bezoekers, en voornamelijk de jeugd, kennismaken met de wereld van techniek en sterrenkunde. Bron: Astron.

Informatiepaneel radiosterrenkunde bij Radio Kootwijk onthuld

De onthulling van het informatiepaneel bij Radio Kootwijk (foto ©Marieke Baan, NOVA)

Ter ere van het baanbrekend radiosterrenkundig onderzoek dat in Radio Kootwijk is uitgevoerd, is vandaag in Radio Kootwijk een informatiepaneel “Sterrenkundig verleden van Radio Kootwijk” officieel onthuld. Het paneel staat op de Turfberg bij Radio Kootwijk, op de plek waar de Würzburg-antenne heeft gestaan, een omgebouwde Duitse radarschotel uit de Tweede Wereldoorlog, met een diameter van 7,5 meter. De onthulling werd worden gedaan door prof. dr. Hugo van Woerden (emeritus hoogleraar sterrenkunde aan de Universiteit van Groningen, links op de foto) en Ari Hin (gepensioneerd medewerker van ASTRON, rechts). Beiden waren in de jaren 1950 betrokken bij het uitvoeren en verwerken van de waarnemingen in Radio Kootwijk aan de Melkweg. Dit onderzoek werd geleid door prof. dr. Jan Hendrik Oort van de Leidse Sterrewacht en radio-ingenieur Lex Muller van de Stichting Radiostraling van Zon en Melkweg (nu ASTRON). De Leidse astronomen wilden radiostraling met een golflengte van 21 cm – in 1944 voorspeld door de toenmalige Utrechtse sterrenkundestudent Henk van de Hulst – uit de Melkweg opvangen en daarmee de Melkweg in kaart brengen. Op 11 mei 1951 lukte het Lex Muller en zijn team om deze radiogolven op te vangen (zie afbeelding hieronder). Ze waren helaas niet de eersten die dat deden, want enkele weken eerder – op 25 maart 1951 – hadden de Amerikanen H.I. Ewen en E.M. Purcell (Harvard Universiteit) de radiostraling al opgemerkt. Maar de waarnemingen gedaan in Radio Kootwijk waren wel nauwkeuriger en in een op 1 september 1951 verschenen artikel in het wetenschappelijke vakblad Nature konden Muller en Oort al informatie verschaffen over de structuur van de Melkweg aan de hand van hun waarnemingen.

Credit: ASTRON

Bron: Astroforum + Radio Kootwijk + Astron/Jive.

Oeps, contragewichten radiotelescoop Dwingeloo gestolen

De radioschotel van Dwingeloo. Credit: Camras/ASTRON.

We kenden al het verschijnsel van koperdieven, die onder andere bij de Nederlandse Spoorwegen regelmatig bezig zijn om al het koper te jatten. Maar nu is daar kennelijk een nieuw fenomeen aan toe te voegen: contragewichtdieven. Bij de radiotelescoop van Dwingeloo zijn deze week namelijk zestien contragewichten van 32 kilo gestolen. Een koude douche voor de betrokken instellingen Astron en Camras. Het sterrenkundig instituut Astron is eigenaar van de radiotelescoop uit 1956, een rijksmonument uit de naoorlogse opbouwperiode. Camras is de organisatie van vrijwilligers die de radiotelescoop nieuw leven hebben ingeblazen. De contragewichten zijn nodig om de radiotelescoop in balans te houden. In het brandpunt van de schotel zit zware apparatuur. Zonder contragewicht zou de radiotelescoop kunnen kantelen. Bron: Dagblad van het Noorden.

Lofar krijgt subsidie voor supercomputer

Antennes van Lofar. Credit: ASTRON.

Groningse sterrenkundigen hebben een subsidie gekregen van € 560.000 voor de aanschaf en exploitatie van een supercomputer, gebaseerd op grafische kaarten, die wordt ingezet bij de dataverwerking van de nieuwe radiotelescoop Lofar [1]LOFAR (LOw Frequency ARray / Lage Frequentie Telescoop ) is een nieuw te bouwen radiotelescoop in Nederland en Duitsland die astronomisch onderzoek zal gaan doen in het frequentiebereik tussen 10 en … Continue reading. Het geld is afkomstig van NWO, de Stichting Nationale Computerfaciliteiten NCF en de Rijksuniversiteit Groningen. Met behulp van de nieuwe technologie, gebaseerd op Graphics Processing Units (GPU’s) die oorspronkelijk zijn ontwikkeld voor de spelcomputerindustrie, kan één van de krachtigste supercomputers ter wereld worden ontwikkeld met een rekenkracht van 100+ Tflops (1014 operaties/sec). Goh, waar computerspelletjes al niet goed voor kunnen zijn. 🙂 De kosten van de computer bedragen slechts een fractie van die van een traditionele supercomputer met vergelijkbare rekenkracht. De computer wordt ingezet bij de dataverwerking van het Lofar-EoR project, dat geleid wordt door sterrenkundigen van het Kapteyn Instituut van de Rijkuniversiteit Groningen en ASTRON in Dwingeloo. Het doel van dit project is de detectie van neutraal waterstofgas in de eerste miljard jaar van het heelal, de zogeheten Epoch of Reionization – EoR. De waarneming van dit gas geeft inzicht in het ontstaan van de eerste zware sterren, protosterrenstelsels en quasars en in de manier waarop deze zich verder hebben ontwikkeld tot de structuren die we nu, zo’n 13 miljard jaar later, waarnemen. De golflengte van deze straling is door de uitdijing van het heelal verschoven naar 1,5 tot 2,5 meter, precies het golflengtegebied waarin Lofar zijn grootste gevoeligheid heeft. Lofar is in aanbouw in Noordoost-Nederland, Duitsland en andere delen van Europa. Eind 2010 starten de reguliere waarnemingen met deze radiotelescoop. Bron: Nova.

References[+]

References
1 LOFAR (LOw Frequency ARray / Lage Frequentie Telescoop ) is een nieuw te bouwen radiotelescoop in Nederland en Duitsland die astronomisch onderzoek zal gaan doen in het frequentiebereik tussen 10 en 240 MHz. Momenteel wordt gewerkt met een testveld – bestaand uit 60 van deze antennes – bij het dorp Exloo in Drenthe (zie afbeelding). Uiteindelijk zal Lofar bestaan uit ongeveer 25.000 kleine antennes.