Tagarchief: ringen

Heeft Jupiter een nieuwe ring door twee botsende maantjes?

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Een nieuwe ring van Jupiter? (Himalia in de cirkel). Credit: LORRI/NASA.

Het is alweer een poosje geleden, maar op 22 september 2006 nam NASA’s New Horizons ruimteverkenner, die onderweg is naar de dwergplaneet Pluto, tijdens een scheervlucht met z’n Long Range Reconnaissance Imager (LORRI) een foto van het maantje Himalia bij Jupiter. Recent onderzoek van onder andere Andy Cheng (Johns Hopkins University, Laurel, VS) heeft laten zien dat op die foto een vage ring te zien is, een ring die er in 2003 bij de passage van de Galileo niet was. Vraag mij niet waarom dat ontdekken bijna vier jaar na dato plaatsvindt, want ik zou ’t niet weten. Cheng weet niet of de structuur op de foto een complete ring rondom Jupiter is, omdat de ring verder niet is gefotografeerd. Cheng denkt dat de ring ontstaan is door een recente botsing van Himalia, diameter 170 km, met het maantje S/2000 J 11. Dat laatste maantje werd in 2000 ontdekt en het is slechts 4 km groot. Na die ontdekking werd het maantje nooit meer gezien, dus wellicht dat het tegen Himalia is gebotst en dat uit het puin een nieuwe ring is gevormd. ‘Probleem’ met Jupiter is dat er geen verkenner meer continue rondjes om de gasreus draait, zoals Cassini nog wel doet rondom Saturnus. Dat maakt het dus lastig om dergelijke waarnemingen te verifiëren. Bron: New Scientist.

Stel je voor dat de Aarde ringen zou hebben

Geplaatst op door Arie Nouwen
2

In ons zonnestelsel hebben alle gasvormige planeten (Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus) een ringenstelsel. Uiteraard heeft Saturnus de meest prominente ringen. Stel je voor dat de Aarde ook ringen zou hebben, hoe zou dat er dan uitzien? De volgende video toont het je:

Geen idee wat Maria op de achtergrond doet. 😉 Bron: Astropixie.

Rhea raw

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Maan Rhea. Credit: NASA/JPL.

Mooi is ‘ie, nietwaar? De maan Rhea van Saturnus, de ringen daarachter en daar weer achter de overbelichtte oppervlakte van Saturnus zelf. Prachtig in beeld gebracht door Cassini, die het plaatje schoot op 8 november j.l. Op het moment van de foto stond Cassini 1.874.061 km van Rhea. De foto, hier in grotere resolutie, is niet gevalideerd en gecalibreerd, dus het is een zogenaamde raw versie. Rhea raw dus. Het is sowieso een bijzondere maan, want anderhalf jaar geleden werd ontdekt dat ‘ie als enige maan in het zonnestelsel zelf ook ringen heeft. Volgende keer wellicht Rhea’s ringen raw. 🙂 Bron: NASA/JPL.

Spitzer ontdekt enorme stofring om Saturnus

Geplaatst op door Arie Nouwen
3

De stofring om Saturnus. Credit: NASA/JPL-Caltech/Keck.

Met behulp van NASA’s infraroodsatelliet Spitzer heeft men om de planeet Saturnus een enorme stofring ontdekt. De ring, die nauwelijks zichtbaar is, is twintig maal zo groot als de tot nu toe grootste ‘normale’ ring van Saturnus. De ring begin op een afstand van ongeveer 6 miljoen km van Saturnus en loopt door tot 18 miljoen km. De ring maakt een hoek van 27° met het gewone ringenstelsel van Saturnus. Middenin de stofring bevindt zich de maan Phoebe – 13 miljoen km van Saturnus verwijderd – en da’s niet zo maar, want Phoebe á­s de bron van de stofring!. Als meteorieten inslaan op de maan komt oppervlaktemateriaal vrij in dezelfde baan als Phoebe heeft. In de loop van de tijd vallen sommige van die stofdeeltjes richting Saturnus en anderen bewegen zich van Saturnus af. Zodoende is er een breed uitgesmeerde stofring ontstaan, die eigenlijk een soort schijf met een gat erin is. De ring bestaat uit stof en gruisdeeltjes en op dit moment is ‘ie alleen in het infrarood zichtbaar, zoals je op onderstaande foto kan zien.

Credit: NASA/JPL-Caltech/A.Verbiscer (Univ. of Virginia).

Die infrarode straling komt van het stof dat een temperatuur heeft van zo’n 80 Kelvin. De ontdekking ervan, die gedaan is door drie sterrenkundigen van de Universiteit van Virginia (VS), maakt ook gelijk duidelijk waarom een andere maan van Saturnus, Japetus, twee verschillende halfronden heeft. Japetus beweegt steeds met hetzelfde halfrond naar één kant en uit foto’s blijkt dat de ‘voorkant’ veel donkerder is dan de achterkant. Nu weet men waarom: de voorkant veegt constant stof op van die stofring en dat heeft voor een meters dikke donkere stoflaag op dat halfrond gezorgd. Morgen verschijnt een artikel in het vakblad Nature over de ontdekking en bij wijze van uitzondering heeft de redactie dit artikel geheel gratis te downloaden gezet! Ahum, ik kom er net achter dat ze toch weer een betaalversie er op hebben gegooid. 👿 Kost maar 32 dollar om dat artikel te kopen. GGrrumbllll!! Bron: Spitzer + NRC-Handelsblad 7 oktober 2009.

De herders laten hun sporen na op de ringen van Saturnus

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

De F-ring met Pandora en Prometheus. Credit: NASA/JPL.

Zie hier de F-ring van Saturnus. Plus twee kleine maantjes, de herders genoemd, die zich altijd in de buurt van die ring bevinden. Links zien we Pandora (81 kilometers doorsnede) en rechts Prometheus (86 kilometers). Beiden zijn langwerpig en hebben nogal weg van een aardappel. De herders houden de dunne F-ring door hun zwaartekracht in stand, maar die zorgt er ook voor dat er periodiek van die merkwaardige slipstreams ontstaan, zoals je op de foto goed kunt zien. Hier kan je een video downloaden in twee formaten (Quicktime en Mpeg) waarmee je kan zien hoe zo’n slipstream ontstaat. De foto – met een resolutie van 18 km per pixel – van de herders en de F-ring werd op 20 augustus j.l. vanaf een afstand van 2,3 miljoen km gemaakt door de Cassini, hoe kan het ook anders. Mooi hoor. Bron: NASA.

Oh ja en dan vloog er ook iets door Saturnus’ F-ring

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Leuk zo’n equinox van Saturnus. Levert niet alleen mini-maantjes op die normaal gesproken onzichtbaar zouden zijn en blijven, maar ook vreemde verschijnselen in de F-ring van Saturnus:

Credit: NASA/JPL/Space Science Institute

Wazzdanouweer? Cassini, de Saturnusverkenner van de NASA, schoot dit plaatje op 11 juni j.l. Afstand Cassini-Saturnus op dat moment een slordige 870.000 km. De vraag is wat er nou precies door die F-ring schoot om dit effect teweeg te brengen. Wetenschappers buigen zich er momenteel over, maar hebben nog geen antwoord. Een komeet, planetoïde, Mega-Mindy? Rara, wie ’t weet mag het zeggen. 🙂 Bron: Bad Astronomy.

Saturnus morgen in z’n equinox

Geplaatst op door Arie Nouwen
1

Morgen heeft Saturnus even geen ringen. Credit: NASA

De planeet Saturnus gaat morgen door z’n equinox. Eh… klinkt nogal technisch, maar het betekent dat z’n equatoriale vlak op maandag 10 augustus eventjes gelijk is aan z’n baan om de Zon. Een ander woord voor equinox is nachtevening en de Zon staat daarbij precies boven de evenaar van Saturnus. Dat zorgt er voor dat het dunne ringenstelsel, dat hooguit enkele tientallen meters dik is, precies van opzij wordt verlicht en door de enorme afstand tot de Aarde niet te zien is. Sinds 18 november 1995 keken we vanaf de Aarde tegen de zuidzijde van de ringen van Saturnus, welke door de Zon werden verlicht. Vanaf morgen tot 6 mei 2025 zal de noordzijde verlicht worden. Niet dat we dat nu direct kunnen aanschouwen, want Saturnus staat in augustus en september vanaf de Aarde gezien te dicht bij de Zon om te kunnen worden waargenomen. Nog eventjes geduld s.v.p. 🙂 Bron: Sterrengids 2009.

Golven en schaduwen in Saturnus’ ringen

Geplaatst op door Arie Nouwen
Beantwoorden

Daphnis en golven in de ringen. Credit: NASA/JPL/Space Science Institute

Cassini heeft ’t weer geflikt hoor. Een prachtige foto gemaakt van een deel van het ringenstelsel van Saturnus. Het witte puntje op de foto in de zwarte band is het kleine maantje Daphnis (diameter 8 km), wiens baan niet perfect cirkelvormig is. Die zwarte band, de Keelerscheiding geheten, wordt door Daphnis zelf veroorzaakt – hij heeft ‘m als het ware schoongeveegd in de ringen van Saturnus – en soms zit ‘ie aan de binnenkant van die scheiding en soms aan de buitenkant. Ook valt Daphnis’ baan niet helemaal samen met het eclipticavlak van Saturnus en daarom zit de kleine maan er soms boven en soms onder. Resultaat van al dat geschommel is dat Daphnis golven in de ringen kan veroorzaken als hij er dichtbij komt en dat zie je mooi in beeld gebracht. Op 10 augustus dit jaar gaat de Zon door het ringvlak van Saturnus en dat betekent dat op weg naar dat moment de ringen steeds minder goed zichtbaar worden. En dat betekent ook dat de schaduwen van de manen óp die ringen steeds langer worden. De schaduw van Daphnis is dat langwerpige donkere streepje. Mooi om te zien hoor! Bron: Bad Astronomy.

Schaduw van keien in Saturnus’ ringen gezien

Geplaatst op door Arie Nouwen
3

Credit: NASA/Cassini

Ten opzichte van de Aarde worden de ringen van Saturnus steeds platter, hetgeen op 4 september 2009 leidt tot een passage door het ringvlak van Saturnus. Die dag zullen de ringen compleet onzichtbaar zijn. Gevolg van het platter worden is dat de schaduwen van de manen die op de ringen vallen steeds langer worden en dus beter zichtbaar. Gevolg is óók dat de schaduwen van de ringen zelf ook zichtbaar worden. Dat wil zeggen de schaduw van ringen die op andere ringen valt. Daardoor is de Saturnusverkenner Cassini erin geslaagd om voor het eerst op indirecte wijze de losse keien in de ringen te zien! 😯 De keien zelf zijn niet gefotografeerd, wel de schaduw van de keien die op een andere ring vielen.

Impressie van de ringen in close-up. Credit: NASA/JPL/University of Colorado

De ringen van Saturnus bestaan voor het grootste deel uit ijs en stofdeeltjes van meteorieten, maar er komen ook grotere keien en rotsblokken voor van enkele meters doorsnede. Er zijn zelfs zogenaamde moonlets waargenomen, de bouwstenen van de manen van Saturnus, die enkele honderden meters tot een paar km in diameter zijn. De schaduw die je hierboven op de foto ziet zou van de keien en moonlets kunnen zijn. Het opmerkelijke van dit hele verhaal is overigens dat niet de NASA met de ontdekking van de schaduwen kwam, maar amateurs op de website van unmannedspaceflight. Die bestudeerden de ruwe opnames van Cassini en ontdekten met hun scherpe ogen de rafels in de ringen. Goed werk hoor! 🙂 Bron: Universe Today.

Wat is er met die ringen aan de hand?

Geplaatst op door Arie Nouwen
4

Vreemde spikkels in de ringen. Credit: NASA/JPL-Caltech.

Zie hier een foto die Cassini op 10 maart jongstleden nam van de ringen van Saturnus. Wat direct opvalt zijn niet de ringen zelf, die kennen we inmiddels wel, maar al die spikkels die in beeld zijn. Spikkels die net als een dartbord uit meerdere concentrische ringen zijn opgebouwd. Is de Cassini door een plaatselijk regenbuitje gevlogen en heeft ‘ie vervolgens die spikkels op z’n lens gekregen? Zijn er vreemde mysterieuze krachten werkzaam in de ringen van Saturnus? Nee, niets van dat alles. Met de ringen zelf heeft het niets te maken. Het zit ‘m in de camera van Cassini. De filters van Cassini zitten vol met stofdeeltjes. Ik weet niet hóe die deeltjes in de camera terecht zijn gekomen, maar ze zitten er. Normaal is er niets van te merken, maar zodra Cassini foto’s maakt van zeer donkere of lage-contrast objecten zijn ze zichtbaar. Mmmm, in de volgende versie van de Cassini moeten ze maar zo’n antistof-systeem inbouwen, zoals Olympus SuperSonic Wave Filter. 😀 Bron: Planetary Society.