Aanwijzing gevonden voor oceaan bij Enceladus

Model van Enceladus. credit: NASA/JPL

Er zijn al jaren vermoedens dat de maan Enceladus van Saturnus onder diens ijskorst een vloeibare oceaan heeft. Maar sinds kort is daar ook een echte aanwijzing voor ontdekt. Op 12 maart 2008 vloog de Saturnusverkenner Cassini dwars door een pluim van één van de geisers op Enceladus en onderzoek van die scheervlucht heeft uitgewezen dat zich in die pluim negatieve waterionen bevinden. Negatieve waterionen – een zeldzame atoom dat meer electronen dan protonen telt – zijn in het zonnestelsel alleen aangetroffen op Aarde, Titan, in kometen en nu dus ook op Enceladus. Op Aarde komen negatieve waterionen alleen in de buurt van bewegend water voor, bij oceaangolven of watervallen. In de waterdamp van de geiserpluim heeft men ook ionen van koolwaterstoffen gevonden. De aangetroffen negatieve waterionen versterken de theorie dat zich onder Enceladus’ ijskorst een vloeibare oceaan bevindt. Een alternatieve theorie zegt dat het waterdamp afkomstig is van ijs, dat door sublimatie direct overgaat in een gas. Verder onderzoek aan Enceladus zal moeten uitwijzen welk model het bij ’t rechte eind heeft. Bron: Space.com.

NASA verlengd Cassini-missie tot 2017

Credit: NASA/JPL/Space Science Institute.

Goed nieuws. Niet alleen dat we nog maar één dag te gaan hebben voordat het weekend is, maar ook dat de NASA bekend heeft gemaakt dat de Cassini-missie verlengd is tot 2017. De missie bij Saturnus die ons ontzettend veel informatie en prachtige beelden heeft gebracht van de planeet en z’n manen. Om de verlengde missie te kunnen bekostigen (benzine, afschrijvingen, raketmotorbelasting, etc…) is $ 60 miljoen per jaar nodig en president Obama, die afgelopen maandag z’n begroting voor 2011 bekendmaakte, heeft daarvoor het groene licht gegeven. Drie hoeraatjes voor Barack! 😀 Momenteel is Cassini bij Saturnus bezig aan z’n zogenaamde Equinox-missie, welke duurt tot 1 september 2010. Zonder de goedgekeurde centjes zou daarna de stekker eruit gaan, maar da’s gelukkig niet nodig. Na die datum start de Solstitium Missie, die Cassini 155 keer om Saturnus zal laten vliegen. Tijdens die omwentelingen zullen 55 passages langs de grote maan Titan volgen en 11 keer is er een flyby, zoals dat zo mooi heet, langs de interessante maan Enceladus, bekend van z’n waterspuwende geisers. In die Solstitium Missie (genoemd naar het moment dat de Zon op z’n hoogste óf laagste punt staat, bij ons aan ’t begin van de zomer resp. winter) gaat Cassini met name kijken naar de seizoenswisselingen op Saturnus. Bron: New Scientist.

‘Drie keer is scheepsrecht’, ik zei het toch?

Credit: NASA/JPL/Space Science Institute.

Eerst liet ik jullie die prachtige samenstand zien van Titan en Rhea, twee van Saturnus’ manen, in beeld gebracht door Cassini. Vervolgens – koud een week geleden – de samenstand van Titan en Tethys, verwikkeld in een kosmisch spelletje kiekeboe. Die laatste blog sloot ik af met een verwijzing naar ’t aloude gezegde van drie keer is scheepsrecht. En rara waar worden we vandaag op getrakteerd: yep, een mooie foto waarop we Dione voorlangs Tethys zien schuiven, ook weer twee manen van Saturnus en (uiteraard) in beeld gebracht door Cassini. De derde van twee elkaar passerende manen. 🙂 Beide manen zijn ongeveer even groot (Dione ongeveer 1123 km, Tethys ongeveer 1062 km), maar op het moment van deze foto’s – bij elkaar in krap twee minuten gemaakt – stond Dione een stuk dichterbij Cassini dan Tethys, 400.000 km resp. 2,6 miljoen km om precies te wezen. Je ziet mooi dat Tethys’ donkere kant verlicht wordt door Saturnus, terwijl dat niet het geval is bij Dione. Puur een kwestie van wáár die manen precies staan ten opzichte van Saturnus op het moment dat Cassini de foto maakt. Wat je op Tethys linksboven ziet is die enorme krater Odysseus, waar ik de vorige keer over schreef. Hoe luidt het gezegde ook alweer, ‘vier keer is scheepsrecht’? 😉 Bron: Bad Astronomy.

Rhea en Titan spelen kiekeboe

Credit: NASA/JPL.

Zie hier Titan (voorgrond) en Rhea (links tevoorschijn komend), twee manen van Saturnus. Schitterend geportretteerd door Cassini, de befaamde Saturnusverkenner. De foto werd 27 oktober 2009 genomen en de afstand van Cassini tot Titan bedroeg 1 miljoen km, tot Rhea 2,3 miljoen km. De resolutie op Titan is 6 km per pixel, al valt er in zichtbaar licht door de dichte atmosfeer van Titan niets aan details te zien op het oppervlak. Op Rhea is de resolutie 14 km/px. Bron: NASA.

Saturnus’ breedste ring, de E-ring

credit: NASA/JPL/Space Science Institute

Saturnus heeft een uitgebreid ringenstelsel, waarvan de zogenaamde E-ring de breedste van allemaal is. Maar hij is ook de minst heldere ring, vandaar dat ‘ie ook pas in 1967 werd ontdekt. De binnenradius van de E-ring ligt 180.000 km van Saturnus vandaan, de buitenradius 480.000 km. De E-ring is dus 300.000 km breed! De ring is een erg diffuse ring, niet zo scherp als de andere ringen van Saturnus, en dat kan je ook wel aan bovenstaande foto zien. Cassini nam die foto op 23 oktober 2009 van 2,5 miljoen km afstand en hij moest lang belichten om de lichtzwakke E-ring erop te krijgen. Dat leverde als voordeel op dat naast de E-ring ook talloze sterren zichtbaar zijn. Normaal zie je geen sterren op foto’s met Saturnus en/of diens ringen erop, omdat kort moet worden belicht. Kortom, een bijzondere foto van een bijzondere ring. Het is vermoedelijk de maan Enceladus met z’n geisers die het materiaal levert voor de E-ring. Bron: Bad Astronomy.

Glinstering van vloeibaar methaan op Titan gezien

Een glinstering op Titan.  credit: NASA/JPL/University of Arizona/DLR

Het vermoeden bestaat al jaren dat er meren vol met vloeibaar methaan op Titan zijn, de grootste maan van Saturnus. Maar de foto hiernaast van een glinstering van één van die meren is toch wel een overtuigend bewijs. Cassini stond erbij en keek er naar op 8 juli dit jaar, tenminste van een afstand van zo’n 200.000 km, en nam er een foto van. De NASA heeft allerlei alternatieve verklaringen voor het lichtpuntje bekeken en geanalyseerd, zoals bliksem en geologische activiteit, maar géén van die verklaringen is zo goed als de reflectie van zonlicht op een vloeibaar meer. Ze hebben zelfs kunnen nagaan wélk meer het betrof: Kraken Mare, een meer dat met een oppervlakte van 400.000 km² groter is dan de Kaspische Zee. Titan is omgeven door een dikke atmosfeer, waar in visueel licht weinig doorheen komt, maar Cassini kon met z’n visual and infrared mapping spectrometer (VIMS) de glinstering wel zien. Bron: NASA.

Ooooh, zijn daarom de meren op Titan asymetrisch!?

Titan’s asymmetrische meren. Credit: Cassini SAR, ISS, and VIS images (NASA/JPL/Caltech/University of Arizona/Cassini Imaging Team).

De meren op Titan zijn asymmetrisch. Yep, eerlijk waar. Dat wil zeggen dat deze meren, die niet zoals op aarde vol zitten met water, maar met vloeibaar ethaan en methaan, meer op de noordelijke helft dan op de zuidelijke helft van deze grootste maan van Saturnus voorkomen. Metingen met behulp van het Synthetic Aperture Radar (SAR) instrument aan boord van Cassini laat zien dat de noordelijk gelegen meren wel twintig keer groter zijn dan welke zuidelijk gelegen zijn. Zie de afbeelding, waarin de door Cassini gescande stroken zichtbaar zijn en met blauw de meren. De meren komen vooral in de poolstreken voor en naast het verschil in oppervlakte blijkt ook dat de noordelijke meren vaak gedeeltelijk gevuld staan of zelfs droog zijn. De verschillen zijn te groot om op toeval te berusten en daarom denkt een groep sterrenkundigen onder leiding van Oded Aharonson (Caltech, VS) dat het te maken zou kunnen hebben met de baan van Saturnus om de zon. Er was al een verklaring die uitgaat van de seizoenen op Titan, die vanwege de omloopbaan van 29,5 jaar om de zon een zomer en een winter kent van bijna 15 jaar op de beide halfronden. Maar die verklaring is niet voldoende. Vandaar dat Aharonson et al verder brainstormden en op de baantheorie uitkwamen. Saturnus heeft een baan om de zon die een tikkie elliptisch is, of eccentrisch zoals de dames/heren sterrenkundigen het noemen. Dat zorgt er voor dat als het zomer op het zuidelijk halfrond is Titan 12% dichter bij de zon staat als wanneer het zomer in ’t noorden is. En daardoor ontstaat er weer een soort van methaan- en ethaancirculatie in het weersysteem van Titan – ook zichtbaar in de afbeelding – dat uiteindelijk resulteert in een grotere ‘methaanregen’ op het noordelijk halfrond. Over langere termijnen (van duizenden jaren) genomen moet het effect ook andersom merkbaar zijn, d.w.z. dat er meer meren in het zuiden zijn. Net zoals het klimaat op aarde langzaam wijzigt als gevolg van de baan en asschommeling van de aarde en we af en toe ijstijden hebben. Bron: Eurekalert.

Stel je voor dat de Aarde ringen zou hebben

In ons zonnestelsel hebben alle gasvormige planeten (Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus) een ringenstelsel. Uiteraard heeft Saturnus de meest prominente ringen. Stel je voor dat de Aarde ook ringen zou hebben, hoe zou dat er dan uitzien? De volgende video toont het je:

Geen idee wat Maria op de achtergrond doet. 😉 Bron: Astropixie.

Rhea raw

Maan Rhea. Credit: NASA/JPL.

Mooi is ‘ie, nietwaar? De maan Rhea van Saturnus, de ringen daarachter en daar weer achter de overbelichtte oppervlakte van Saturnus zelf. Prachtig in beeld gebracht door Cassini, die het plaatje schoot op 8 november j.l. Op het moment van de foto stond Cassini 1.874.061 km van Rhea. De foto, hier in grotere resolutie, is niet gevalideerd en gecalibreerd, dus het is een zogenaamde raw versie. Rhea raw dus. Het is sowieso een bijzondere maan, want anderhalf jaar geleden werd ontdekt dat ‘ie als enige maan in het zonnestelsel zelf ook ringen heeft. Volgende keer wellicht Rhea’s ringen raw. 🙂 Bron: NASA/JPL.