Om 05.32 uur is de zomer begonnen!

Credit: Felix Mittermeier/Pixabay.

Om 05.32 uur vanochtend was het zo ver: de zomer begon toen. Op dat tijdstip bereikte het middelpunt van de zonneschijf de lengte 90°00’00” op de ecliptica, het punt dat de zon z’n grootste noordelijke declinatie bereikte (+23°26’11”). Op dat moment staat de zon recht boven de Kreeftkeerkring in het zenit. Het is het moment dat de astronomische zomer begint, de weerkundige zomer begon al op 1 juni. Het tijdstip van 05.32 uur (Nederlandse tijd) wordt het zomersolstitium genoemd, ook wel de zomerzonnewende of zonnestilstand. Op het noordelijk halfrond zijn de dagen dan het langst en de nachten het kortst. Op het zuidelijk halfrond is ‘t andersom, daar zijn de seizoenen precies omgekeerd; daar begint vandaag de winter. Na vandaag gaan de nachten bij ons weer lengen. Vandaag komt de Zon niet het vroegst op, noch gaat ze op het laatste tijdstip onder — dat gebeurt rond 17 respectievelijk 24 juni. Iedereen een gelukkig solstitium toegewenst! Bron: Sterrengids 2021 + Hemel.waarnemen.com.

21 december: dag van de Grote Conjunctie en het Wintersolstitium

Hemelkaart rond 18.00 uur 21 en 22 december. Credit: Hemel.waarnemen.com.

Het is vandaag – maandag 21 december 2020 – astronomisch gesproken een bijzondere dag. Ten eerste is het de dag van de Grote Conjunctie, de nauwe samenstand van de traag bewegende planeten Jupiter en Saturnus laag in het zuidwesten – Angèle Oosterom schreef er drie weken geleden deze blog over. De korste hoekafstand tussen de twee reuzenplaneten wordt bereikt om 19.21 uur, als ze dan slechts 6’06” van elkaar vandaan staan (de schijnbare diameter van de Volle Maan is 30′). Ze vormen dan een soort van Ster van Bethlehem 2.0.

De Google Doodle over de Grote Conjunctie (dubbelklikken voor de grote geanimeerde versie). Credit: Google.

Helaas staan ze dan al onder de horizon, ze gaan iets na 18.00 uur onder. Dat Jupiter en Saturnus elkaar tot minder dan 9′ naderen is een zeldzaamheid, de laatste keer was op 16 juli 1623 (5’10”) en de eerstvolgende keer is op 15 maart 2080 (6’01”) – schrijf die maar alvast in je agenda.

Tekening van de baan van de Aarde om de Zon die de hoeken van het invallende zonlicht toont tijdens de solstices en de equinoxen. Credit: Kuuke.nl

Tweede gebeurtenis vandaag: de winter begint! Om 11.02 uur is het zo ver, het moment dat het middelpunt van de zon het winterpunt van de ecliptica bereikt, op een lengte van 270°00’00”, en daarmee ook z’n meest zuidelijke declinatie (-23°26’14”). Dát moment wordt het wintersolstitium genoemd. Het woord solstitium heeft een Latijnse oorsprong en betekent ‘zonnestilstand’ (stilstand in declinatie). Met het bereiken van het meest zuidelijke punt is voor het noordelijk halfrond de kortste dag van het jaar aangebroken, dat wil zeggen dat tussen zonsopkomst en zonsondergang de kortste tijd zit. Het betekent niet dat vandaag de meest late zonsopkomst en de meest vroege zonsondergang van het jaar plaatsvinden — dat gebeurt rond de 30e respectievelijk 12e december. Dit heeft te maken met het feit dat de zon niet precies om 12.00 uur ‘s middags exact door het zuiden gaat en dat komt weer door het feit dat de baan van de Aarde om de zon niet precies cirkelvormig is. Daardoor beweegt de Aarde in de winter iets sneller in haar baan dan in de zomer. Vanaf vandaag gaat ‘t weer richting de zomerwende – via de lente-equinox welteverstaan – en worden de dagen op het noordelijk halfrond langer en op het zuidelijk halfrond juist korter. Iedereen een gelukkige wintersolstitium toegewenst! Bron: Sterrengids 2020.

Iedereen een heel fijne Kruis-Kwartierdag!

in rood de vier momenten van Kruis-Kwartierdag. Credit: NASA

Het is 1 mei, Dag van de Arbeid, maar ook… Kruis-Kwartierdag. Het bestaan van dat soort dagen was ik even kwijt, maar ik heb er elf jaar geleden ook al eens over geblogd (vandaar dat ‘t even bij mij was weggezakt). Het zijn de vier momenten in het jaar die zitten tussen de equinoxen (lente/herfst) en de solstitiums (zomer/winter). Stelt astronomisch gezien uiteraard niets voor, maar wel aardig dat ze daar in diverse landen bij stilstaan.

Vandaag 1 mei vieren ze het moment in Ierland met het Beltane feest, in Ierland Lá Bealtaine genoemd. Da’s hun Kruis-Kwartierdag. Nou is alleen ‘t probleem dat het vieren van die feesten, die vooral in Zweden, Noorwegen, Finland, Verenigde Staten (Groundhog Day! – da’s de eerste Kruis-Kwartierdag van het jaar) en Groot-Brittannië worden gehouden, een tikkeltje afgedwaald is van het daadwerkelijke moment tussen de equinoxen en solstitiums in. Het exacte moment tussen het lente-equinox (20 maart j.l.) en het zomer-solstitium (20 juni a.s.) is bijvoorbeeld niet vandaag, maar op 5 mei om 03.49 uur Nederlandse tijd. Maar goed, desalnietemin iedereen toch een fijne Kruis-Kwartierdag gewenst! Bron: In the Dark.

De winter is begonnen – iedereen een gelukkig solstitium!

Credit: Pixabay / Pixel2013.

Vandaag om 05.19 uur is officiëel de winter begonnen, de astronomische winter welteverstaan – de weerkundige winter was 1 december al begonnen. Op dat moment bereikte het middelpunt van de zon haar grootste zuidelijke declinatie (-23 graden, 26 boogminuten en 10 boogseconden) en bevond ‘ie zich recht boven de Steenbokskeerkring, de keerkring ten zuiden van de evenaar. Dat moment noemt men de zonnewende of ‘wintersolstitium’. Dat woord solstitium heeft een Latijnse oorsprong en betekent ‘zonnestilstand’ (stilstand in declinatie). Met het bereiken van het meest zuidelijke punt is voor het noordelijk halfrond de kortste dag van het jaar aangebroken, dat wil zeggen dat tussen zonsopkomst en zonsondergang de kortste tijd zit. Het betekent niet dat vandaag de meest late zonsopkomst en de meest vroege zonsondergang van het jaar plaatsvinden — dat gebeurt rond de 31e respectievelijk 8e december. Dit heeft te maken met het feit dat de zon niet precies om 12.00 uur ‘s middags exact door het zuiden gaat en dat komt weer door het feit dat de baan van de Aarde om de zon niet precies cirkelvormig is. Daardoor beweegt de Aarde in de winter iets sneller in haar baan dan in de zomer. Vanaf vandaag gaat ‘t weer richting de zomerwende – via de lente-equinox welteverstaan – en worden de dagen op het noordelijk halfrond langer en op het zuidelijk halfrond juist korter. Iedereen een gelukkige wintersolstitium toegewenst! Bron: Sterrengids 2019.

Iedereen een gelukkige winterwende gewenst!

Foto: simonwakefield [CC BY 2.0] via Wikimedia Commons

Vandaag om 23.23 uur Nederlandse tijd bereikt het middelpunt van de zonneschijf het winterpunt van de ecliptica, op de lengte 270°00’00” en daarmee ook zijn meest zuidelijke declinatie (-23°26’07”). De zon staat dan  recht boven de Steenbokskeerkring, ten zuiden van de evenaar. Dat moment markeert de zonnewende of in het Latijn het solstitium, dat zonnestilstand betekent. Je hebt die zonnewende ook ‘s zomers, als de zon z’n meest noordelijke declinatie bereikt. Vandaag is de winterwende en dat betekent dat de dagen het kortst zijn en de nachten het langst – op het zuidelijk halfrond is ‘t precies andersom. Vanaf vandaag gaat ‘t weer richting de zomerwende – via de lente-equinox welteverstaan – en worden de dagen op het noordelijk halfrond langer en op het zuidelijk halfrond juist korter. Bron: Sterrengids 2018.

Een gelukkige zomerzonnewende allemaal!

Credit: Wikipedia / Przemyslaw “Blueshade” Idzkiewicz. Dutch translation by Tom “Thor_NL” Ordelman.

Jawel mensen, vandaag om klokslag 7 minuten over twaalf is het zo ver. Dan vindt de zomerzonnewende plaats, ook wel het solstitium of zonnestilstand genoemd. Het is het moment dat het middelpunt van de zonneschijf de lengte 90°00’00” op de ecliptica bereikt, hét moment van het begin van de zomer, de astronomische zomer welteverstaan, de weerkundige zomer begon 1 juni al. Met het bereiken van dat punt op de schijnbare baan van de zon aan de hemel bereikt ‘ie ook meteen z’n meest noordelijke declinatie, +23°26’07”, de zogeheten kreeftskeerkring. Op het noordelijk halfrond zijn nu de dagen op z’n langst, de nachten het kortst. Voor de breedtegraad waar Utrecht op ligt betekent dat de dag 16 uur en 45 minuten duurt, het restant is de nacht. Ehhh.. let wel, dit is niet de dag waarop de zon het vroegst opkomt of het laatst ondergaat — dat gebeurt rond de 17e respectievelijk 24e juni. Dit wordt hier uitgelegd. Bron: Sterrengids 2018.

Check, vandaag om 17.28 uur begint de winter

Bron: noorderlicht.nl

Vandaag om precies 17.28 uur begint de winter, de astronomische winter welteverstaan – de weerkundige winter was 1 december al begonnen. Op dat moment bereikt het middelpunt van de zon haar grootste zuidelijke declinatie (-23 graden, 26 boogminuten en 05 boogseconden) en bevindt ‘ie zich recht boven de Steenbokskeerkring, de keerkring ten zuiden van de evenaar. Dat moment noemt men de zonnewende of ‘wintersolstitium’. Dat woord solstitium heeft een Latijnse oorsprong en betekent ‘zonnestilstand’. Met het bereiken van het meest zuidelijke punt is voor het noordelijk halfrond de kortste dag van het jaar aangebroken, dat wil zeggen dat tussen zonsopkomst en zonsondergang de kortste tijd zit. Het betekent niet dat vandaag de meest late zonsopkomst en de meest vroege zonsondergang van het jaar plaatsvinden — dat gebeurt rond de 30e respectievelijk 13e december. Dit heeft te maken met het feit dat de zon niet precies om 12.00 uur ‘s middags exact door het zuiden gaat en dat komt weer door het feit dat de baan van de Aarde om de zon niet precies cirkelvormig is. Daardoor beweegt de Aarde in de winter iets sneller in haar baan dan in de zomer. Iedereen een gelukkige wintersolstitium toegewenst! Bron: Sterrengids 2017.

Hierbij verklaar ik de zomer voor geopend

Credit: Ana_J / Pixabay


Heden, woensdag 21 juni, om 06.24 uur Nederlandse tijd, is door mij officieel de zomer geopend. Ik lag op dat moment nog wel te ronken in bed, maar geruisloos bereikte op dat tijdstip – het moment van het solstitium, de zonnestilstand of zonnewende – het middelpunt van de zonneschijf zijn grootste noordelijke declinatie, +23°26’04”. Daarmee stond ‘ie ook recht boven de Kreeftskeerkring. Het is daarmee de dag die het langste duurt, dat wil zeggen die de langste duur van zonlicht heeft en de kortste nacht. Dat was ook direct wel te merken, want er is een perfecte match van de astronomische zomer, die dus vanochtend begon, en de weerkundige zomer, die op 1 juni jongstleden begon. Een prachtige onbewolkte, zomerse dag, die direct het record aan productie door zonne-energie in ons land deed verbreken, zoals ik zojuist op Teletekst las. Wat die daglengte betreft: op 52 graden Noorderbreedte, waar Utrecht bijvoorbeeld ligt, duurt de dag vandaag maar liefst 16 uur en 45 minuten, het tijdsinterval tussen het moment van zonsopkomst en zonsondergang – de schemerperiodes even niet meegerekend. Hoe hoger we gaan des te langer duurt de dag. In Oslo op 60 graden NB is het 18 uur en 52 minuten, nog noordelijker komen we in het gebied waar de zon helemaal niet meer ondergaat, het gebied van de middernachtzon. OK mensen, geniet van de zomer! Bron: Sterrengids 2017.

Een gelukkig wintersolstitium iedereen!

Credit: Przemyslaw “Blueshade” Idzkiewicz. Dutch translation by Tom “Thor_NL” Ordelman / Wikipedia

Vandaag om 11.44 uur exact is de winter begonnen. Dat wil zeggen dat op dat moment het middelpunt van de zon het winterpunt van de ecliptica heeft bereikt en daarmee zijn grootste zuidelijke declinatie, te vinden op -23°26’04”. Dat moment wordt ook wel de zonnewende of het wintersolstitium genoemd, het begin van de astronomische winter – de weerkundige winter begon al op 1 december.  Dat woord solstitium heeft een Latijnse oorsprong en betekent ‘zonnestilstand’. Op het noordelijk halfrond zijn dan de dagen het kortst, de nachten het langst. Let wel: Dit is niet de dag waarop de zon het laatst opkomt of het vroegst ondergaat — dat gebeurt rond de 30e respectievelijk 13e december. Iedereen een gelukkige wintersolstitium toegewenst! 😀 Bron: Sterrengids 2016.

Het is duidelijk te merken – ahum: vannacht begint de zomer

Het is buiten aan het weer nog niet echt te merken, maar komende nacht (dinsdag 21 juni) om 00.34 uur Nederlandse tijd begint de zomer officieel, de astronomische zomer welteverstaan. Dat wil zeggen dat op dat moment het middelpunt van de zonneschijf zijn noordelijke declinatie bereikt, +23