Groen licht voor bouw van ’s werelds grootste radiotelescoop SKA Observatory

Credit: SKAO

Tijdens een historische vergadering van de Raad vorige week kreeg het onlangs opgerichte SKA Observatorium (SKAO) van zijn lidstaten goedkeuring om te starten met de bouw van de SKA-telescopen in Australië en Zuid-Afrika. De twee telescopen, die momenteel SKA-Low en SKA-Mid worden genoemd – de namen beschrijven het radiofrequentiebereik dat zij elk bestrijken – worden de twee grootste en meest complexe netwerken van radiotelescopen die ooit zijn gebouwd.

Het besluit om de bouw goed te keuren volgt op de oprichting van de SKAO als intergouvernementele organisatie eerder dit jaar en de publicatie van twee sleuteldocumenten, het Observatory’s Construction Proposal en het Observatory Establishment and Delivery Plan, vorig jaar. De documenten zijn het hoogtepunt van meer dan zeven jaar ontwerp- en constructiewerk door meer dan 500 deskundigen uit 20 landen om de technologieën te ontwikkelen en te testen die nodig zijn om de ultramoderne telescopen te bouwen en te exploiteren. Elf internationale consortia die meer dan 100 instellingen vertegenwoordigen, waaronder onderzoekslaboratoria, universiteiten en bedrijven uit de hele wereld, hebben de antennes, netwerken, computers, software en infrastructuur ontworpen die nodig zijn om de telescopen te laten functioneren. De kosten voor de bouw van de twee telescopen en de bijbehorende exploitatie- en bedrijfsvoeringsfuncties zullen 2 miljard euro bedragen over de periode 2021 – 2030. Bron: Astronomie.nl.

Nederland ratificeert als eerste de deelname aan de bouw van ‘s-werelds grootste radiotelescoop

Impressie van SKA. Credit: SKA Collaboration.

Het Square Kilometre Array (SKA) Observatorium, de intergouvernementele organisatie die de grootste radiotelescoop ter wereld gaat bouwen en bedienen, heeft een belangrijke stap vooruit gezet dankzij de bekrachtiging van het SKA Observatorium Verdrag door het Nederlandse parlement. De ratificatie is nu bevestigd.
Voor de zomer heeft het Nederlandse parlement het Verdrag tot de oprichting van het Square Kilometre Array Observatorium geratificeerd en de bevestiging is nu ontvangen dat de akten van ratificatie zijn geaccepteerd door het Britse ministerie van Buitenlandse Zaken en het Gemenebest, de beheerder van het Verdrag. Nederland is het eerste land dat zijn ratificatieproces officieel voltooit en zijn ratificatie-instrumenten voorlegt aan de beheerder. Dit is een belangrijke stap in de oprichting van de nieuwe intergouvernementele organisatie, met hoofdkantoor nabij Manchester in het Verenigd Koninkrijk.
De andere landen die het verdrag hebben ondertekend, namelijk Australië, Zuid-Afrika, het Verenigd Koninkrijk, China, Italië en Portugal, doorlopen momenteel ook een vergelijkbaar ratificatieproces. Het Verdrag, ondertekend in Rome op 12 maart dit jaar, tot oprichting van de intergouvernementele organisatie treedt in werking zodra ten minste vijf landen, waaronder de drie gastlanden (Australië, Zuid-Afrika en Verenigd Koninkrijk), de ratificatie hebben voltooid en hun akten van ratificatie bij de beheerder hebben neergelegd.

Minister Van Engelshoven (ministerie OCW): “De Square Kilometre Array is een project waarbij Nederland meebouwt aan ’s-werelds grootste radiotelescoop. Met dit grote aantal antennes genereert de SKA enorme hoeveelheden gegevens; één petabit per seconde, dat is meer dan drie keer het wereldwijde internetverkeer in 2018. Dit is baanbrekend! We investeren € 30 miljoen in het project, en die investering levert onze samenleving werkgelegenheid, bedrijvigheid en kennis op. Bijvoorbeeld op het gebied van ICT en duurzame energie. Ook zal Nederland hiermee zijn wereldwijd toonaangevende positie in de wetenschap versterken.’’

Megaproject
Prof. Carole Jackson, directeur-generaal van ASTRON (Nederlands instituut voor radioastronomie): “Ik ben erg trots dat Nederland een van de oprichters is van het nieuwe SKA Observatorium. ASTRON is gastheer van het SKA Office voor Nederland, waarmee we de wetenschappelijke en technische inspanningen van dit megaproject coördineren met Nederlandse universiteiten en industrie. We kijken ernaar uit om dit werk met onze nationale en internationale partners voort te zetten om de SKA tot een succes te maken.”
Prof. Philip Diamond, directeur-generaal van SKA voegt eraan toe: “Ik ben zeer verheugd dat Nederland de eerste van onze partnerlanden is die het SKA Observatorium Verdrag heeft geratificeerd. Dit versterkt het momentum dat nu binnen SKA bestaat. We verwachten volgend jaar volledige ratificatie van het Verdrag en in ongeveer 18 maanden de start van de bouw.”

SKA: 200 schotels en 130.000 antennes
De SKA wordt de grootste en meest gevoelige radiotelescoop ter wereld. Hij zal worden gebouwd in Zuid-Afrika en Australië. In Zuid-Afrika zal een eerste set van ongeveer 200 grote schotels worden ingezet in de Karoo-regio, terwijl in West-Australië de telescoop aanvankelijk zal bestaan uit meer dan 130.000 antennes verspreid over 512 antennevelden. Het ontwerp van deze antennes is gebaseerd op de Low Frequency Array (LOFAR) telescoop van ASTRON. Met dit grote aantal antennes genereert de SKA enorme hoeveelheden gegevens.

Zijn we alleen in het universum?
De SKA is ontworpen om belangrijke vragen over ons universum te onderzoeken: hiermee kunnen astronomen de algemene relativiteitstheorie van Albert Einstein in extreme omstandigheden testen, de vroege fasen van het heelal onderzoeken, inclusief de vorming van de eerste sterren en sterrenstelsels, magnetische velden in kaart brengen, de aard van de raadselachtige snelle radio-uitbarstingen ontrafelen, planeten rond nabijgelegen sterren bestuderen en het antwoord zoeken op een van de grootste mysteries voor de mensheid: zijn we alleen in het universum?

Slimme software
Het SKA project zal niet alleen een grote wetenschappelijke impact hebben, het stimuleert nu al technologische innovatie. Ontwikkelingen in antennestructuren, datatransport, software en computerarchitecturen zullen worden verbeterd door de eisen van de SKA. Dr. Michiel van Haarlem, hoofd van het SKA Office voor Nederland bij ASTRON: “Binnen het project is afgesproken dat de deelnemende landen een evenredig aandeel krijgen in contracten voor de bouw van de SKA. Nederlandse bedrijven en instellingen zijn goed gepositioneerd om contracten op vele gebieden binnen te halen, bijvoorbeeld voor de levering van elementen van de telescoop en slimme software.”

Samenwerking in Data science
Een netwerk van regionale SKA-centra zal de SKA-gegevens verwerken en archiveren, waardoor het enorme volume wordt omgezet in wetenschappelijke ontdekkingen. Nederland zal een Science Data Centre (SDC) opzetten om werkgelegenheid te bieden aan hoogopgeleide onderzoekers, ontwikkelaars en ondersteunende (ICT) dienstverleners. Door krachten te bundelen en samen te werken met andere data-intensieve sectoren, ontstaat een publiek-privaat, multidisciplinair cluster dat zich richt op data Science. Bron: ASTRON.

Nederland steekt € 30 miljoen in bouw grootste radiotelescoop ter wereld, SKA

Een impressie van de Square Kilometer Array (SKA). Credit: SKA Collaboration

ASTRON, het Nederlands instituut voor radioastronomie, is verheugd dat Nederland gaat meewerken aan de bouw en het beheer van de grootste radiotelescoop ter wereld, de Square Kilometre Array (SKA). Dit ambitieuze project zal leiden tot grote ontdekkingen over de aard van ons universum en lang bestaande vragen beantwoorden. De ministerraad heeft besloten dat Nederland het verdrag tot de oprichting van het internationale SKA-observatorium gaat ondertekenen. ASTRON coördineert de Nederlandse deelname aan SKA.

De bouw van SKA zal de komende jaren worden voortgezet. Op 12 maart 2019 zullen de internationale partners, nu inclusief Nederland, in Rome een verdragsovereenkomst ondertekenen. De 30 miljoen euro die door het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap wordt toegekend, vormt de basis voor de Nederlandse deelname om SKA te realiseren.

“Dit zijn spannende tijden voor ons,” zegt prof. Carole Jackson, algemeen en wetenschappelijk directeur van ASTRON. “Nederland zal een volwaardige partner zijn in deze wereldwijde telescoop om een aantal van de mysteries van het universum te onderzoeken. We zijn blij dat de regering heeft besloten om op deze manier te investeren.”

Negen multinationale consortia leggen de laatste hand aan het ontwerp van SKA, waarvan de bouw gepland is om in 2021 te beginnen. ASTRON leidt het consortium dat de antennestations van SKA in West-Australië ontwikkelt. Daarnaast speelt het een grote rol in twee andere consortia waarbinnen oplossingen worden ontworpen voor het combineren en verder verwerken van de enorme hoeveelheden data die de antennes produceren.

En nog een impressie van de Square Kilometer Array (SKA). Credit: SKA Collaboration

SKA wordt de grootste en meest gevoelige radiotelescoop ter wereld. In West-Australië zal de telescoop uit 130.000 antennes bestaan, verspreid over 512 antennevelden. Het ontwerp is gebaseerd op ASTRON’s Low Frequency Array (LOFAR) telescoop. Met al deze antennes gaat SKA enorme hoeveelheden data genereren: één petabit per seconde – meer dan drie keer het wereldwijde internetverkeer in 2018.

Een netwerk van SKA Regional Centres zal de SKA-gegevens verwerken en archiveren, waarbij het enorme volume data wordt omgezet in wetenschappelijke ontdekkingen. Nederland zal een Science Data Centre (SDC) opzetten om werkgelegenheid te bieden aan hoogopgeleide onderzoekers, ontwikkelaars en ondersteunende (ICT) dienstverleners. Door krachten te bundelen en samen te werken met andere data-intensieve sectoren, ontstaat een publiek-privaat, multidisciplinair cluster dat zich richt op data science.

Dr. Michiel van Haarlem, hoofd van het SKA Office Nederland bij ASTRON, voegt toe: “Binnen dit project is overeengekomen dat de deelnemende landen een proportioneel aandeel krijgen in contracten voor de bouw van SKA. Nederlandse bedrijven en instellingen zijn goed gepositioneerd om contracten te winnen op veel gebieden, bijvoorbeeld voor de levering van elementen van de telescoop en slimme software.”

SKA zal naar verwachting een enorme impuls geven aan het brede astronomische onderzoek: van het testen van Albert Einstein’s algemene relativiteitstheorie, het onderzoeken van het vroege heelal en het ontstaan van de eerste sterren en sterrenstelsels, het in kaart brengen van de magneetvelden in het heelal, het verhelderen van de mysterieuze snelle radioflitsen, de studie van planeten rond nabije sterren, tot aan het zoeken naar een antwoord op een van de grootste mysteries voor de mensheid: zijn we alleen in het heelal?

“SKA zal een echt transformationeel instrument zijn, in staat om direct waterstofgas in het jonge universum te visualiseren,” zegt prof. Leon Koopmans (Rijksuniversiteit Groningen). “Dit gas vormde bijna alles dat we nu om ons heen zien. Het ontdekken en in kaart brengen van waterstof in de periode nadat Kosmische Achtergrondstraling werd uitgezonden zal een grote lacune in onze kennis opvullen.”

Prof. Ralph Wijers (Universiteit van Amsterdam), voorzitter van de Raad voor de Sterrenkunde, vult aan: “Deelname aan SKA was een topprioriteit voor de Nederlandse astronomische gemeenschap in haar strategisch plan. Ik ben enthousiast over de wetenschappelijke mogelijkheden die het onze gemeenschap biedt en ik ben blij dat de lange geschiedenis van de Nederlandse expertise in radioastronomie nu kan worden vertaald in een lidmaatschap van het eerste wereldwijde observatorium.”

Het SKA-project zal niet alleen een grote wetenschappelijke impact hebben, maar ook technologische innovatie stimuleren. Ontwikkelingen op het gebied van antennes, datatransport, software en rekenkracht zullen worden bevorderd door de eisen van SKA. Bron: Astron.

ASTRON ontwikkelt hart van nieuwe supercomputer voor grootste radiotelescoop ter wereld

De presentatie van het Gemini bord aan minister Van Engelshoven door Gijs Schoonderbeek (Instrument engineer bij ASTRON) en Paula Fusiara (Mechanisch ontwerper bij ASTRON). Credit: ASTRON

ASTRON, het Nederlands instituut voor radioastronomie, heeft het hart ontwikkeld van de nieuwe supercomputer voor de Square Kilometre Array (SKA), de toekomstige grootste en meest gevoelige radiotelescoop ter wereld. Op 4 juni presenteert ASTRON dit hart, het computerbord genaamd Gemini, aan Ingrid van Engelshoven, de minister van Onderwijs Cultuur en Wetenschap, tijdens een kennismakingsbezoek in Dwingeloo.

De Square Kilometre Array (SKA) is een nieuwe radiotelescoop die door een internationale samenwerking wordt gebouwd in West-Australië en Zuid-Afrika. In West-Australië zal de telescoop bestaan uit 130.000 kleine antennes, verdeeld over 512 antennevelden. Het ontwerp is gebaseerd op ASTRON’s Low Frequency Array (LOFAR) in Drenthe. Met al die antennes gaat SKA enorme hoeveelheden data genereren: één petabit per seconde – meer dan drie keer het wereldwijde internetverkeer in 2018.

ASTRON ontwikkelt samen met het Australische onderzoeksinstituut CSIRO het hart van de supercomputer, het computerbord Gemini, dat alle data in West-Australië gaat verwerken. Dankzij Gemini wordt het nu mogelijk om de duizenden antennes te combineren tot een grote telescoop, wat cruciaal is voor het astronomisch onderzoek van SKA. “Het is prachtig dat alle SKA data in Australië straks door Nederlandse technologie bewerkt zal worden. ASTRON speelt een hoofdrol op het wereldtoneel van de radiosterrenkunde. Daar mogen we heel trots op zijn”, laat minister Van Engelshoven weten.

Enorme hoeveelheden data

Gemini is een computerbord waarop de nieuwste processor van het bedrijf Xilinx Inc. is bevestigd, ook wel een Field Programmable Gate Array (FPGA) genoemd. Hiermee kan het enorme hoeveelheden gegevens onafgebroken verwerken. Om alle datastromen van SKA in Australië te verwerken en combineren, wordt uiteindelijk een supercomputer gemaakt met in totaal 288 Gemini-borden. “Na combinatie per antenneveld moet de supercomputer in totaal 5,8 Terabit per seconde aan data verwerken. Daarom zijn die borden met efficiënte processoren noodzakelijk”, legt ASTRON-ingenieur Gijs Schoonderbeek uit. “Ter vergelijking: de Amsterdam Internet Exchange, het grootste internetknooppunt van Nederland, heeft een gemiddelde datastroom aan de ingang van 3,4 Terabit per seconde.”

Het Gemini bord. Credit: ASTRON

Waterkoeling

Voor Gemini is veel energie nodig die omgezet wordt in warmte. Om de processor optimaal te kunnen koelen heeft ASTRON een speciaal waterblok ontwikkeld. “Het water voert de warmte van de processor direct af naar een koele plaats diep onder de grond van de Australische woestijn”, vertelt Schoonderbeek. “Op deze manier koelen we de processor beter dan met traditionele luchtkoeling. Een bijkomend voordeel is dat het energiegebruik lager is als de processor koeler is.”

Grote productie

Voor de productie van de 288 Gemini-borden werkt ASTRON nauw samen met het bedrijf Neways Electronics in Leeuwarden. “Dankzij deze samenwerking maken we een ontwerp dat ondanks de complexiteit in grote aantallen kan worden geproduceerd”, zegt Schoonderbeek. “Het programmeren van de specialistische processor doen we in samenwerking met CSIRO en de Auckland University of Technology in Nieuw-Zeeland.” Bron: ASTRON.

Trailer over de SKA-radiotelescoop winnaar van de European Excellence Award

Credit: SKA Collaboration

Gisteravond is op een bijeenkomst in Berlijn een trailer over de in aanbouw zijnde SKA-radiotelescoop winnaar geworden van de European Excellence Award in Public Relations in de categorie Film & Video. De Square Kilometer Array-telescoop wordt momenteel gebouwd in Zuid-Afrika en Australië en als in 2020 de eerste waarnemingen kunnen beginnen zal het ontvangend oppervlak van de uit meerdere telescopen bestaande SKA ongeveer één vierkante kilometer groot zijn. De trailer is voor het eerst getoond op het EuroScience Open Forum (ESOF) in Manchester in juli 2016, waar Brian Cox ‘m ten overstaan van meer dan duizend astronomen, ministers, politici, journalisten en anderen liet zien. In de trailer vertellen wetenschappers over SKA, over de tijdmachine die het is, de IT machine waarmee men uiteindelijk antwoord wil krijgen op tal van fundamentele vragen, zoals wat is donkere materie, hoe is het heelal precies ontstaan en is er ander leven in het heelal.

In de video zien we overigens een voor ons bekend gezicht voorbij komen, namelijk André van Es, de voormalige voorzitter van CAMRAS, de stichting die de Dwingeloo radiotelescoop in Drenthe beheert. Tegenwoordig werkt hij in Engeland en is hij betrokken bij de organisatie van SKA, waarvan het hoofdkwartier zich in Manchester bevindt. Bron: SKA.

Koninklijk bezoek voor het SKA-project in Australië

Credit: SKA Collaboration

Van 31 oktober tot en met 4 november brengen zijne Majesteit Koning Willem-Alexander en Hare Majesteit Koningin Máxima een staatsbezoek aan Australië. Het staatsbezoek aan Australië stond in het teken van het bevestigen en uitbouwen van de historische en brede bilaterale banden die Nederland heeft met Australië. Op 1 november brachten de koning en koningin een bezoek aan de Curtin University voor een uitleg over de Square Kilometre Array. De gemeenschappelijke geschiedenis gaat terug tot het begin van de 17e eeuw. In 1606 zette de Nederlandse VOC-vaarder Willem Janszoon als eerste Europeaan voet aan wal op Australische bodem. Tien jaar later ging Nederlander Dirk Hartog met zijn VOC-schip De Eendracht voor anker aan de westkust van Australië. Dit wordt in 2016 gevierd tijdens het Dirk Hartog jaar.
Hoewel Nederland en Australië samen een rijke geschiedenis hebben wordt er ook goed gekeken naar de toekomst. Een voorbeeld hiervan is het Square Kilometre Array (SKA) project. In dit vooruitstrevende wetenschappelijke project om de grootste en meest gevoelige radiotelescoop ter wereld te bouwen, werken astronomen en engineers uit Nederland en Australië weer nauw samen.

De Square Kilometre Array zal gebouwd worden op twee continenten, namelijk Zuid-Afrika en West-Australië. In West-Australië, zal SKA-LOW gebouwd worden in het zeer afgelegen en radiostille Murchison gebied ten noordoosten van Perth. De SKA-LOW telescoop zal bestaan uit zo’n 130,000 kleine antennes in combinatie met een geavanceerd glasvezelnetwerk en een supercomputer. Daarnaast zijn er big data faciliteiten geschikt voor de verwerking van de enorme hoeveelheden data die door de antennes geproduceerd worden. SKA-LOW bouwt onder andere voort op technologie ontwikkeld voor de Low Frequency Array (LOFAR) telescoop in Nederland en Europa, gebouwd en ontwikkeld door ASTRON.

De koning en koningin brachten daarom een bezoek aan de Curtin University, waar zij een uitleg kregen over het project en de samenwerking tussen Nederland en Australië. Ze zagen o.a. een opstelling met 16 prototype antennes – die in de komende maanden in een prototype station op de SKA-site opgenomen zullen worden. Voor Beide landen een mooie kans om te laten zien wat hun rol is in het SKA project. Meer weten over het SKA project? Kijk dan eens op de SKA website. Bron: SKA.

Z-Afrika en Nederland werken samen aan een doorbraak in het hanteren van Big Data

Zuid-Afrika en Nederland werken samen aan een doorbraak in het hanteren van Big Data.

Tijdens het bezoek van minister-president Rutte aan Zuid-Afrika is een overeenkomst ondertekend die belangrijke instituten uit beide landen dichter bij elkaar brengt. De Zuid-Afrikaanse-Nederlandse science data samenwerking zorgt ervoor dat we beter kunnen omgaan met de enorme hoeveelheid data die gegenereerd zal worden met de Square Kilometre Array (SKA).

Hierdoor kunnen geheimen rondom de enorme hoeveelheden data, die met de SKA telescoop worden gegenereerd, worden ontrafeld. De ondertekening van de overeenkomst was onderdeel van het bezoek aan Zuid-Afrika door minister-president Rutte, staatssecretaris van Dam van landbouw en een Nederlandse handelsdelegatie.

SKA Zuid-Afrika en de universiteit van Kaapstad via het onlangs opgerichte Inter-University Institute for Data Intensive Astronomy (IDIA), hebben een Memorandum of Understanding (MoU) ondertekend met Nederlandse partners IBM, ASTRON en NWO. De samenwerking komt voort uit de reeds bestaande samenwerking tussen ASTRON, IBM Nederland en het IBM Research Lab in Z

Hoofdkwartier SKA komt in Engeland

Impressie van de Square Kilometer Array (SKA). Credit: SKA Collaboration.

De deelnemende landen van het internationale Square Kilometre Array (SKA) project hebben vandaag besloten dat het toekomstige hoofdkwartier van SKA gevestigd gaat worden in Manchester (Engeland), waar zich het Jodrell Bank Observatorium bevindt. Daarmee valt de alternatieve locatie voor het hoofdkwartier af, het middeleeuwse kasteel Castello Carrarese in het centrum van Padua (It.). Lange tijd was alleen Manchester in beeld als locatie voor het hoofdkwartier, omdat het de plek is waar het tijdelijke hoofdkwartier gevestigd is én omdat het met Jodrell Bank en diens beroemde Lovell radiotelescoop een gevestigde naam is in de wereld van de radioastronomie. Begin maart kwam lidstaat Italië plotseling met Padua aanzetten als mogelijke locatie voor het toekomstige hoofdkwartier en daar waren de Engelsen allerminst gelukkig mee. Toen werd besloten om het besluit over de keuze van de locatie uit te stellen. Vandaag namen de directeuren van SKA – inclusief de Nederlandse vertegenwoordiger, Michael Garrett (ASTRON) – het besluit. Men moet nog wel in onderhandeling gaan met de Britse regering over de vestiging in Manchester, maar dat zal – neem ik aan – een formaliteit zijn. Engeland heeft de buit binnen en daar zijn ze vast en zeker happy mee.

Credit: SKA Collaboration.

De nog te bouwen radiotelescoop SKA zal op twee locaties worden gebouwd: in Zuid-Afrika én Australië/Nieuw-Zeeland. De SKA-telescoop wordt de grootste radiotelescoop ter wereld, 50 keer gevoeliger en 10.000 keer sneller dan de beste huidige telescopen. Met SKA, die uit duizenden afzonderlijke antennes zal bestaan, kunnen straks de meest fundamentele vragen over ons heelal worden beantwoord. De bouw van SKA moet in 2018 van start gaan. Bron: SKA.

SKA gaat grootste kosmische 3D-kaart ooit maken

Impressie van de toekomstige SKA-radiotelescoop. (Credit: SKA Telescope)

Over tien jaar moeten astronomen de grootste 3D-kaart van het heelal ooit in handen hebben. Die kaart, die de ruimtelijke verdeling van materie in een zeer groot deel van het heelal toont, gaat gemaakt worden op basis van metingen met de toekomstige Square Kilometre Array (SKA), een kolossaal radio-observatorium dat uit vele duizenden afzonderlijke antennes bestaat, verspreid over uitgestrekte gebieden in zuidelijk Afrika en Australi