De halo van het Melkwegstelsel blijkt heel heet te zijn

De halo van de Melkeg blijkt héél heet te zijn. Credit: Denis Degioanni from Unsplash

Onderzoekers hebben ontdekt dat de halo van het Melkwegstelsel héél heet is, veel heter dan ze eerst dachten. Het team van sterrenkundigen van de Ohio State University had eerder had ontdekt dat delen van die halo, de bolvormige ‘mist’ van gas, stof en donkere materie rondom de schijf van de Melkweg, al tien keer heter was dan wat men eerst dacht, maar nieuw onderzoek door hetzelfde team heeft laten zien dat de hele halo gloedje heet is, tot zo’n 10 miljoen K toe. Het team van Smita Mathur keek met behulp van de Europese XMM-Newton röntgen-ruimtetelescoop in één richting naar de halo en daar maakten ze spectra van. Vervolgens werden in vier andere richtingen ook spectra gemaakt van de halo en wel met de Japanse Suzaku ruimtetelescoop, die ook in röntgenlicht kijkt. En die waarnemingen bevestigden dat de halo van de Melkweg naar alle kanten toe zeer heet is. Vervolgens wilde men weten of de halo van de melkweg wellicht uniek heet is, maar toen de halo van een vergelijkbaar sterrenstelsel werd ontderzocht, NGC 3221 op 200 miljoen lichtjaar afstand, zagen ze met beiden telescopen dat diens halo vergelijkbaar heet is. De resultaten van het onderzoek werden vandaag bekend gemaakt op een bijeenkomst van de American Astronomical Scoeity (1-3 juni). Die halfjaarlijkse bijeenkomst is normaal gesproken altijd ergens in de VS, maar vanwege de lockdown door het coronavirus is er nu een digitale bijeenkomst, nummertje 236. Bron: Ohio State University.

Röntgenecho’s waargenomen van superzwaar zwart gat dat complete ster verorbert

Voorstelling van een ster die door de getijdewerking van een zwart gat uiteen getrokken wordt. Credits: NASA/Swift/Aurore Simonnet, Sonoma State University

We hebben ‘m al enkele keren eerder op de Astroblogs voorbij zien komen, de röntgenuitbarsting genaamd Swift J1644+57. De Amerikaanse Swift-satelliet had die uitbarsting op 28 mei 2011 gedetecteerd, nu al weer ruim vijf jaar geleden, en toen we er in 2011 over schreven wist men al dat het ging om een uitbarsting die was veroorzaakt doordat een ster te dicht bij een superzwaar zwart gat was gekomen en toen door de getijdewerking uit elkaar is getrokken en is verorberd. De gedachte was op dat moment bij de sterrenkundigen dat die uitbarsting, die zich in een sterrenstelsel 3,9 miljard lichtjaar van ons vandaan afspeelde, gebeurde in de vorm van een jet, een bundel hoogenergetische deeltjes, die vanaf de rotatiepool van het zwarte gat de ruimte in werd gespoten. Het zou dan ook gaan om een blazar, een quasar wiens jet precies naar de aarde is gericht.

J1644+57, zoals waargenomen door de Swift satelliet op 28 mei 2011. Credits: NASA/Swift/Stefan Immler.

In 2012 schreven we er wederom over en toen was het idee dat het mogelijk niet ging om röntgenstraling die als jet is uitgezonden, maar om straling die een soort van echo is, door de weerkaatsing ervan tegen de binnenste wanden van de accretieschijf rondom het zwarte gat. Dat blijkt nu inderdaad juist te zijn. Op basis van nadere analyses van waarnemingen vergaard met enkele collega’s van Swift, de Japanse Suzaku en Europese XMM-Newton satelliet heeft men van J1644+57 de zogeheten quasi-periodieke oscillatie (QPO) waargenomen. Da’s de straling die afkomstig is uit de innermost stable circular orbit (ISCO), de binnenkant van de accretieschijf, die nog net stabiel is en de grens vormt met diens waarneemhorizon, het punt waarbinnen je niet meer kunt ontsnappen uit de zwaartekracht van het zwarte gat. Door deze waarneming is men in staat geweest om die binnenste regionen van de accretieschijf in kaart te brengen. Afgelopen woensdag werd daarover een artikel in Nature gepubliceerd. Hieronder een video over deze bijzondere gebeurtenis in een sterrenstelsel, ver van ons vandaan.

Bron: NASA.

Precies 115 jaar geleden werd röntgenstraling ontdekt

Als je vandaag op Google iets zocht zal je wel gemerkt hebben dat de Doodle, het Google logo, anders was:

Geplaatst in geschiedenis | Getagged Chandra, röntgensterrenkunde, Suzaku, XMM-Newton | Geef een reactie