Wanneer twee compacte sterren, zoals neutronensterren, naar elkaar toe spiraliseren en botsen, komt er een hevige uitbarsting van energie vrij. Decennialang vertrouwden astronomen op gammastralingsdetectoren om deze gebeurtenissen op te sporen, in de veronderstelling dat de intense flits het hoogtepunt en het einde van dit hoogenergetische spektakel markeerde.
Artistieke impressie van satellieten die energierijke, directe straling waarnemen afkomstig van het samensmelten van een dubbelster bestaande uit twee neutronensterren. SVOM en HXMT detecteerden de korte gammaflits, terwijl Einstein Probe de bijbehorende langdurige röntgenstraling vastlegde. Credit: Yi-Han Iris Yin, HKU; referentiebeelden: EPSC, SVOM-samenwerkingsverband, NSSDC.
Een nieuwe studie onder leiding van een internationaal team – waaronder onderzoekers van het Hong Kong Institute for Astronomy and Astrophysics (HKIAA) van de Universiteit van Hongkong (HKU) – trekt deze aanname echter in twijfel. Uit het onderzoek blijkt dat er nog aanzienlijke activiteit plaatsvindt lang nadat de initiële uitbarsting is weggeëbd.
Het onderzoek, dat als hoofdartikel in Science Bulletin is verschenen, richt zich op een gebeurtenis genaamd EP250704a. Hoewel de bijbehorende gammastralingsuitbarsting slechts ongeveer 0,4 seconden duurde, hield de emissie van zachte röntgenstraling nog bijna tien minuten aan. Deze langdurige activiteit werd waargenomen door de Einstein Probe, een door China geleide ruimtemissie die is uitgerust met een röntgentelescoop met een breed gezichtsveld die de hemel continu in de gaten houdt.
In tegenstelling tot conventionele telescopen, die moeten wachten op een waarschuwing voor gammastraling voordat ze zich op een specifieke locatie richten, detecteerde de Einstein Probe de gebeurtenis vanaf het allereerste begin. Hierdoor konden de zwakke, zachte röntgenstralen worden opgevangen die anders onopgemerkt zouden zijn gebleven. Yi-Han Iris Yin, promovendus bij de afdeling Natuurkunde van de HKU en het HKIAA, leidde de analyse van de hoogenergetische, directe emissie. “Dankzij de Einstein Probe kunnen we een aspect van het samensmelten van compacte sterren blootleggen dat bij eerdere waarnemingen van gammastraling verborgen bleef,” aldus Yin.
Minutes-long soft X-ray prompt emission from a compact object merger. An Li et. al. https://arxiv.org/abs/2601.14137
— AstroArxiv (@astroarxiv.bsky.social) 21 januari 2026 om 06:43
“De korte flits van gammastraling vormt mogelijk slechts het begin van de hoogenergetische activiteit. Door het heelal te observeren in het bereik van zachte röntgenstraling, kunnen we deze systemen nu veel langer volgen en een vollediger beeld krijgen van wat er tijdens en na de samensmelting gebeurt.”
Een belangrijke hypothese is dat bij de botsing een snel roterende neutronenster met een sterk magnetisch veld – een zogenaamde magnetar – is ontstaan, die de emissie bleef aandrijven. De bevindingen suggereren dat soortgelijke emissies van zachte röntgenstraling mogelijk ook bij eerdere korte gammastralingsuitbarstingen aanwezig waren, maar onopgemerkt bleven vanwege hun zwakte.
Professor Bing Zhang, oprichter en directeur van het HKIAA en hoogleraar Astrofysica aan de HKU, was medeauteur van de studie. Hij benadrukt de bredere betekenis van het werk voor jonge onderzoekers. “Een van onze doelstellingen bij HKIAA is het creëren van een omgeving waarin getalenteerde jonge onderzoekers een wetenschappelijke leiderschapsrol op zich kunnen nemen,” zegt professor Zhang. “Het is bijzonder bemoedigend om te zien dat onze promovenda Yi-Han Iris Yin een leidende rol speelt als een van de corresponderende auteurs in deze internationale samenwerking.”
Meer informatie over het onderzoek aan botsende neutronensterren is te vinden in het vakartikel van An Li et al, Minutes-long soft X-ray prompt emission from a compact object merger. Science Bulletin, 2026; 71 (18): 465.
Bron: Universiteit van Hong Kong.
Speak Your Mind