Cassiopeia A in 3D-video!

Credit: Visualization: NASA/CXC/D.Berry; Model: NASA/CXC/MIT/T.Delaney et al

De ene ontdekking buitelt deze week over de andere heen. Voor het eerst hebben sterrenkundigen een 3D-video gemaakt van een supernovarestant. Het betreft het restant genaamd Cassiopeia A, die ontstaan is als gevolg van de supernova die op 11 november 1572 aan de hemel verscheen in het sterrenbeeld Cassiopeia en door de Deense sterrenkundige Tycho Brahe (1546-1601) werd waargenomen. In feite zijn er twee animaties gemaakt: eentje is een soort van fly-through, die ons dwars door Cas A voert, een andere laat het restant zien hoe het tussen 2000 en 2007 expandeert. Alles is gebaseerd op waarnemingen die gedaan zijn met behulp van NASA’s röntgensatelliet Chandra. Volgens Tracey Delaney (Massachusetts Institute of Technology) hebben we met de 3D-video voor het eerst een soort van hologram van een supernova-restant. Het restant is ruim 330 jaar oud, maar in de korte periode tussen 2000 en 2007 heeft Chandra al heel wat veranderingen in de uitdijende schil waargenomen. Op basis van de waarnemingen denkt men dat 30% van de energie van de supernova terecht is gekomen in kosmische straling, meest hoogenergetische  protonen, die constant de Aarde bestoken. Door dit ‘lek van energie’ dijt de schil minder snel uit dan men voorheen dacht. Hieronder nog een andere 3D-afbeelding van Cas A, waarin verschillende pluimen zichtbaar zijn van uitgestoten materiaal. In het noordoosten en zuidwesten zijn pluimen met siliconen gevonden, terwijl  in het zuidoosten en noorden pluimen met ijzer gevonden zijn. Bron: Chandra/Harvard.

Credit: NASA/CXC/MIT/T.Delaney et al.

Melkweg roteert sneller én is zwaarder dan gedacht

Onze Melkweg. Credit: R. Hurt: NASA/JPL-Caltech/SSC/CfA.

Ook al wonen we er middenin dan nog ontdekt men er nieuwe dingen over. Ik heb het over het Melkwegstelsel, het sterrenstelsel waar we als zonnestelsel al een jaartje of vijf miljard deel van uitmaken. Sterrenkundigen hebben ontdekt dat de Melkweg zo’n 160.000 km per uur sneller roteert dan men eerst dacht. Veiligheidsriemen vastmaken dus! 🙂 Met behulp van de Very Long Baseline Array (VLBA), een wijdverbreid systeem van radiotelescopen, hebben sterrenkundigen de vier grootste spiraalarmen van de Melkweg in kaart gebracht. Met behulp van de meer dan 170 jaar oude techniek van trigonometrische parallaxmeting heeft men de afstand en snelheid van de sterren in die spiraalarmen gemeten. Friedrich Bessel was in 1838 de eerste die deze techniek toepastte, op de ster 61 Cygni om precies te zijn. De resolutie die men met de VLBA verkreeg was 10.000 keer groter dan die van Bessel. Op het kaartje hierboven van de melkweg zie je in groen de plekken waarvan ze de afstand exact hebben gemeten. Uitkomst was dat ons zonnestelsel met een vaartje van 965.000 km per uur door de Melkweg tuft en niet met de eerder geschatte 805.000 km per uur. Omdat de rotatie van een sterrenstelsel nauw samenhangt met z’n massa moet de melkweg ook zwaarder zijn: 3 biljoen zonmassa’s [1]Da’s 3 x 1012 keer de massa van de Zon.! 😯 Dacht men eerst dat ons Melkwegstelsel een maatje kleiner was dan het Andromedastelsel (M31), dan blijkt op basis van deze nieuwe gegevens beide sterrenstelsels ongeveer even zwaar te zijn. Je zou ze als een tweelingstelsel kunnen beschouwen. Consequentie hiervan is wel dat de berekende datum waarop de twee zwaargewichten met elkaar zullen botsen, in eerste instantie geschat op vijf miljard jaar na nu, éérder komt! Ga maar vast een schuilkelder graven. 😉 Drie keer raden trouwens waar het nieuws bekend werd gemaakt: yep, op de 213e AAS. Bron: Center for Astrophysics.

References[+]

References
1 Da’s 3 x 1012 keer de massa van de Zon.

Een ongeëvenaarde blik op ‘t Melkwegcentrum

Hubble: NASA, ESA, and Q.D. Wang (University of Massachusetts, Amherst); Spitzer: NASA, Jet Propulsion Laboratory, and S. Stolovy (Spitzer Science Center/Caltech).

Gisteravond zat ik naar die live persconferentie te kijken van een aantal sterrenkundigen vanaf de AAS-bijeenkomst in Long Beach (Californië) en eentje daarvan was Q.D.Wang (Universiteit van Massachusetts, Amherst). Die liet daar prachtige beelden zien van het centrum van de Melkweg. Hierboven zie je er eentje, grotere versies tot 38,5 Mb zijn hier verkrijgbaar. De foto’s zijn gemaakt door een combinatie van Hubble (nabije infrarood) en Spitzer (infrarood). Hij is niet in visueel licht genomen omdat gas- en stofwolken tussen Aarde en centrum van de Melkweg in de weg staan. Maar de infraroodstraling dringt door die wolken heen en daarom gebruikt men die golflengten. Wat je ziet is een gebied van ongeveer 300 lichtjaar rondom het centrum. Het is dus niet zo’n ingezoomde blik op het gebied rondom Sagittarius A, de echte kern van de Melkweg, alwaar het 4,31 miljoen zonmassa’s zware zwarte gat woonachtig is. De resolutie van de door Hubble’s Near Infrared Camera and Multi-Object Spectrometer (NICMOS) genomen foto is 0,025 lichtjaar. Dat wil zeggen dat op die afstand (27.000 lichtjaar verderop) details tot 20 keer het zonnestelsel zichtbaar zijn. Op de foto heeft men massieve sterren ontdekt die enorme sterrenwinden uitblazen. Tot voor kort dacht men dat die massieve sterren alleen voorkwamen in drie clusters in het centrum van de Melkweg, de Centrale cluster, de Archescluster en de Quintuplet cluster, maar dat is niet zo. Ook op andere plaatsen komt men de zware jongens onder de sterren tegen. Door die sterrenwinden wordt het omringende gas geïoniseerd en weggeblazen. Dat zie je links op de foto als boogvormige structuren. Men denkt dat magnetische velden een belangrijke rol spelen bij het ontstaan van die filamenten in het gas. Bij Sgr A, het centrale zwarte gat, zie je ook geïoniseerde gaswolken De Hubble had maar liefst 2.304 opnames nodig om bovenstaand plaatje op te leveren, welke genomen zijn tussen 22 februari en 5 juni 2008. Die heeft men toch heel knap weten te stacken. 😉 Bron: Hubble.

Spaceweek bij National Geographics TV

Spaceweek bij NGC. Credit: NGC.

Volgens een tip van Ans, waarvoor hartelijk dank, is het de hele week Spaceweek bij National Geographics Channel TV. 😀 Gisteren begon het spektakel en het duurt tot en met vrijdag 9 januari a.s. Die avond houdt Christiaan Huygens z’n nieuwjaarsreceptie, dus dat beschouwen we bij deze dan maar gelijk als de feestelijke afsluiting van deze spaceweek. AAS-bijeenkomst, Spaceweek, nieuwjaarsreceptie… het kan niet beter! 🙂

De officiële opening van het IYA2009

Credit: IYA 2009.

Ik noem het maar eventjes IYA2009 omdat iedereen het er in de blogosfeer zó over heeft, maar ik bedoel uiteraard het Internationale Jaar van de Sterrenkunde 2009. IJvdS2009 staat voor geen meter dat snap je. 🙂 Op een conferentie op 15 en 16 juni in Parijs van de UNESCO [1]Staat voor United Nations Educational, Scientific and Cultural Organisation. wordt het IYA2009 officiëel geopend. Voor zeshonderd genodigden (wetenschappers, hoogwaardigheidsbekleders, bobo’s dus) en tweehonderd studenten wordt het feestje georganiseerd. Het programma van die twee dagen is hier te vinden. Op de Nederlandse website van de IYA2009 kom ik opvallend genoeg nog erg vaak   tegen, dus die mag ook wel eens een keer officiëel in gebruik worden genomen (lees: gereedkomen). Klik bijvoorbeeld maar eens in het menu linksboven. Bron: IYA2009.

References[+]

References
1 Staat voor United Nations Educational, Scientific and Cultural Organisation.