Deze ster kan ‘binnenkort’ een supernova worden

HD 49798. Credit: ESO.

Zie hier HD 49798, een ster waar iets bijzonders mee is. Eh… kleine correctie, HD 49798 is op zichzelf niet zo bijzonder, maar wél wat er in de buurt staat. In 1997 werd namelijk ontdekt dat er röntgenstraling afkomstig is van iets dat vlakbij HD 49798 staat. Dat ‘iets’ blijkt een witte dwerg te zijn, een compacte ster die rondjes draait om de ‘gewone’ ster HD 49798. En wat is er dan dat die witte dwerg zo bijzonder maakt? Dat is – zo blijkt uit recent onderzoek met behulp van ESA’s röntgensatelliet XMM-Newton – dat het een héél zware witte dwerg is. Normaal zijn witte dwergen zo’n 0,6 zonmassa’s, maar het exemplaar bij HD 49798 is maar liefst 1,3 zonmassa’s. Die massa zit gepropt in een bolletje ter grootte van de helft van de Aarde, dus reken maar uit hoe die ster is. Daarnaast draait de witte dwerg maar liefst één keer per 13 seconden een rondje om haar eigen as, een record voor witte dwergen. De Indische Indiase sterrenkundige Chandrasekhar heeft in de jaren dertig berekend dat er een maximum is in de massa van witte dwergen, namelijk 1,4 zonmassa. De witte dwerg bij HD 49798 zit daar dus maar net onder. Omdat door de sterke aantrekkingskracht continue materie vloeit van HD 49798 naar de witte dwerg groeit deze langzaam in massa. Daardoor lijkt het waarschijnlijk dat de witte dwerg binnen enkele miljoenen jaren de kritische Chandrasekhar-limiet van 1,4 zonmassa overschrijdt. In dat geval stort de witte dwerg in enkele seconden in en vindt een type 1a supernova plaats. Boem, weg witte dwerg, weg HD 49798. Vanaf de Aarde zal het verschijnsel zeer goed te zien zijn, want de supernova zal helderder dan de Volle Maan zijn. Nou is ‘binnen enkele miljoenen jaren’ uiteraard niet hetzelfde als ‘binnenkort’, in mensentermen welteverstaan. Maar voor sterrenkundigen is zo’n periode wel zeer kort en dus spreken sterenkundigen de verwachting uit dat die supernova ‘binnenkort’ plaatsvindt. 😀 Hieronder een impressie van de witte dwerg en de ster HD 49798.

Francesco Mereghetti, background image: NASA, ESA and T.M. Brown (STScI)

Bron: ESA.

En nou weer een neef van de Melkweg

NGC 4945, neef van de Melkweg. Credit: ESO.

Het heelal zit vol met familieleden van onze eigen trouwe Melkweg. Twee weken geleden had ik al dat verhaal over NGC 7331, een sterrenstelsel dat 50 miljoen lichtjaar van ons vandaan ligt in het sterrenbeeld Pegasus en dat door het leven gaat als de ‘tweeling’ van de Melkweg. En deze week worden we op alle sterrenkunde-websites en -blogs getrakteerd op een foto van NGC 4945, geportretteerd als zijnde een ‘neef’  van de Melkweg. Kortom, gaandeweg krijgen we de gehele familie van het Melkwegstelsel in beeld. Wanneer komen pa en ma? 😉 Afijn, NGC 4945 is een spiraalstelsel dat we edge-on zien, d.w.z. vanaf de zijkant. Het ligt 13 miljoen lichtjaar verderop – da’s voor sterrenkundigen om de hoek – in het zuidelijke sterrenbeeld Centaurus. De deze week gepubliceerde foto van NGC 4945 werd gemaakt met behulp van het Wide Field Imager (WFI) instrument die verbonden is aan de2,2-meter MPG/ESO telescoop van het La Silla Observatorium in Chili. Het is een zogenaamd Seyfertstelsel, een sterrenstelsel met een actieve kern, dat gevoed wordt door een superzwaar zwart gat. Karakteristiek voor Seyfertstelsels is dat ze spectra hebben met zeer heldere en brede emissielijnen van waterstof, helium, stikstof en zuurstof. Die lijnen ontstaan in de accretieschijf rondom het zwarte gat, waarbij de rotatie van die schijf voor de verdikking van die lijnen zorgt (de zogenaamde Dopplerverbreding). Snappie? Bron: ESO.

De allersaaiste astroblog ooit

Ja ja mensen, dit wordt de allersaaiste astroblog ooit geschreven. Nee, de boog kan niet altijd gespannen zijn, zelfs in mijn geval. Haha, hoor mij nou. Eh… waar gaat dit geneuzel over? Welnu, eergisteren had ik dat bericht over een stuk papier vouwen. De vraag was hoe vaak je een stuk papier moet vouwen om de dikte te krijgen die overeenkomt met de afstand tot de maan, ruim 380.000 km dus. Met lezer Daan had ik daar een (korte) discusse over en dat zette mij ertoe het even in een tabelletje te gieten. Daarin kan je aflezen welke dikte het papier heeft na een x aantal vouwen. We gaan daarbij uit van een dikte van 0,01 cm voor één bladzijde.

vouwenpagina'sdikte kmvergelijkbaar met
120,0000002
240,0000004
380,0000008nageldikte
4160,0000016
5320,0000032
6640,0000064
71280,0000128
82560,0000256
95120,0000512
1010240,0001024breedte van een hand
1120480,0002048
1240960,0004096
1381920,0008192
14163840,0016384lengte van een mens
15327680,0032768
16655360,0065536
171310720,0131072
182621440,0262144
195242880,0524288
2010485760,1048576
2120971520,2097152
2241943040,4194304
2383886080,8388608
24167772161,6777216
25335544323,3554432
26671088646,7108864
2713421772813,4217728Voorbij de Mount Everest
2826843545626,8435456
2953687091253,6870912
301073741824107,3741824buiten de dampkring
312147483648214,7483648
324294967296429,4967296
338589934592858,9934592
34171798691841717,986918
35343597383683435,973837
36687194767366871,947674
371,37439E+1113743,89535
382,74878E+1127487,79069
395,49756E+1154975,58139
401,09951E+12109951,1628
412,19902E+12219902,3256
424,39805E+12439804,6511Joho, voorbij de maan!

Saai, he? 😉