6 februari 2023

De verste volgroeide cluster van sterrenstelsels

Credit: ESO/NOAJ/Subaru/R. Gobat

Astronomen hebben een armada aan telescopen op de grond en in de ruimte, waaronder de Very Large Telescope (VLT) van de ESO-sterrenwacht op de Paranal in Chili, gebruikt om de afstand van de verst bekende volwassen cluster van sterrenstelsels te meten. Hoewel deze cluster gezien wordt op een moment dat het heelal minder dan een kwart van zijn huidige leeftijd had, lijkt de verre cluster verrassend veel op zijn huidige soortgenoten. “We hebben de afstand gemeten tot de verste volwassen cluster van sterrenstelsels die ooit gevonden is”, zegt Raphael Gobat (CEA, Parijs) – eerste auteur van het onderzoek waarbij waarnemingen met ESO’s VLT zijn gebruikt. “Het verrassende is dat als we beter naar deze cluster kijken, hij er helemaal niet jong uitziet: veel van de sterrenstelsels zijn tot rust gekomen en lijken niet op de stervormende sterrenstelsels die gebruikelijk zijn in het jonge heelal.” Clusters van sterrenstelsels zijn de grootste structuren in het heelal die door de zwaartekracht bijeengehouden worden. Astronomen gaan ervan uit dat clusters in de loop van de tijd groter worden, en dat zware clusters dus schaars moeten zijn in het vroege heelal. Hoewel nog verder weg gelegen clusters zijn waargenomen, lijken dat jonge clusters te zijn waarvan het ontstaansproces nog niet voltooid is. Het internationale team van astronomen gebruikte de krachtige instrumenten VIMOS en FORS2 van ESO’s VLT om de afstanden te meten van enkele vlekjes die deel uitmaken van een merkwaardige groepering in het sterrenbeeld Boötes van zeer zwakke, rode objecten die met de Spitzer-ruimtetelescoop zijn ontdekt. Deze groep, die CL J1449+0856 heet, heeft alle kenmerken van een zeer verre cluster van sterrenstelsels. Hieronder een video, waarin wordt ingezoomd op de cluster.

Uit de resultaten blijkt dat we hier inderdaad te maken hebben met een cluster zoals die was toen het heelal ongeveer drie miljard jaar oud was – minder dan een kwart van zijn huidige leeftijd. Toen het team eenmaal de afstand tot dit zeer zeldzame object kende, richtten de astronomen de Hubble-ruimtelescoop van NASA/ESA en telescopen op de grond, waaronder de VLT, op de afzonderlijke sterrenstelsels. Dat nauwkeurige vervolgonderzoek leverde aanwijzingen op dat deze stelsels geen nieuwe sterren vormen, maar zijn opgebouwd uit sterren die al bijna een miljard jaar oud zijn. Dit maakt de cluster tot een volgroeid object dat qua massa vergelijkbaar is met de Virgo-cluster – de meest nabije rijke cluster van sterrenstelsels in onze omgeving. Dat CL J1449+0856 volwassen is, blijkt ook uit waarnemingen (met de ESA-satelliet XMM-Newton) van de röntgenstraling die de cluster uitzendt. Deze röntgenstraling moet afkomstig zijn van een zeer hete wolk van ijl gas dat de ruimte tussen de sterrenstelsels vult, en het meest geconcentreerd is in het centrum van de cluster. Ook dat wijst erop dat het gaat om een volwassen cluster van sterrenstelsels die stevig bijeengehouden wordt door zijn eigen zwaartekracht. Erg jonge clusters hebben namelijk nog niet de tijd gehad om heet gas op deze manier vast te houden. Gobat concludeert dan ook: “Deze nieuwe resultaten bevestigen het idee dat er al volwassen clusters bestonden toen het heelal minder dan een kwart van zijn huidige leeftijd had. Volgens de huidige inzichten moeten zulke clusters heel schaars zijn, en heb je dus veel geluk nodig om er eentje te vinden. Maar als uit verdere waarnemingen blijkt dat er veel meer van deze clusters zijn, zullen we onze ideeën over het vroege heelal moeten bijstellen.” Bron: ESO.

Share

Speak Your Mind

*

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

%d bloggers liken dit: