Raadsel van Lemaître’s verdwenen teksten over expansie heelal opgelost

Laten we maar gewoon zeggen dat Hubble (r.) én Lemaître (l.) de expansie van het heelal hebben ontdekt. Credit: NASA, ESA, and A. Feild (STScI)

In april 1927 schreef de Belgische jezuïetenabt en sterrenkundige George Lemaître het artikel Un Univers homogéne de masse constante et de rayon croissant rendant compte de la vitesse radiale des nébuleuses extra-galactiques [1]Als het goed is kan je dat artikel hier lezen, via NASA’s ADS., welke verscheen in het obscure Belgische blad ‘Annales de la Société Scientifique de Bruxelles’. In dat artikel beschreef Lemaître nauwkeurig de mate waarin het heelal expandeerde en hij baseerde zich daarbij op waarnemingen die waren gedaan door de Amerikaanse sterrenkundigen Vesto Slipher en Edwin Hubble. Twee jaar later kwam Hubble zelf met z’n wereldberoemde artikel, waarin hij de expansie van het heelal beschreef en waaruit naar voren kwam dat hoe verder ver een sterrenstelsel zich van ons bevindt des te groter is z’n snelheid van ons af. Vanaf dat moment ging alle eer voor het idee van het expanderende heelal naar Hubble, terwijl Lemaître feitelijk hetzelfde had beschreven, maar dan twee jaar eerder. In 1931 werd Lemaître’s artikel in het Engels vertaald voor het helemaal niet zo obscure vakblad Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, maar in die vertaling ontbraken enkele cruciale passages over de expansie. Sommigen zagen daar de kwade hand van Hubble achter, die een kwalijke rol zou hebben gespeeld bij de selectieve vertaling van Lemaître’s teksten. Maar onlangs heeft de sterrenkundige Mario Livio (Space Telescope Science Institute) uitvoerig bronnenonderzoek gedaan naar de artikelen van Lemaître en daaruit blijkt dat niet Hubble de schuldige is van de gedeeltelijke vertaling, maar Lemaître zelf! Temidden van vele correspondentie vond Livio twee ‘smoking gun’ brieven, waarin Lemaître aan de redactie van de MNRAS schrijft dat hij bewust enkele passages van het oorspronkelijke artikel uit 1927 wil weglaten. In één van die brieven schrijft hij:

I did not find advisable to reprint the provisional discussion of radial velocities which is clearly of no actual interest, and also the geometrical note, which could be replaced by a small bibliography of ancient and new papers on the subject.

Blijft natuurlijk de vraag waarom Lemaá®tre in 1931 – op een moment dat Hubble z’n expansie-artikel al gepubliceerd had – er voor koos om de bewuste passages achterwege te laten, passages die hem de eer om de eerste te zijn die de expansie van het heelal beschreef zouden hebben doen toekomen. Volgens Livio heeft dat meer te maken met de psyche van Lemaître, die kennelijk van mening was dat hij na het verschijnen van Hubble’s artikel in 1931 niet meer per sé op de voorgrond hoefde te treden met z’n eigen berekeningen uit 1927. Of zoals Livio het zegt:

Lemaître was not at all obsessed with establishing priority for his original discovery. Given that Hubble’s results had already been published in 1929, he saw no point in repeating his more tentative earlier findings again in 1931.

Bron: Hubble.

References[+]

References
1 Als het goed is kan je dat artikel hier lezen, via NASA’s ADS.

Zoef, daar ging ‘ie: planetoïde 2005 YU55

2005 YU55. Credit: Marco Langbroek

Nee, we hoefden afgelopen nacht gelukkig niet te bukken. De 400 meter grote planetoïde 2005 YU55 scheerde om 00.28 uur Nederlandse tijd op een veilige afstand van 319.000 km – da’s 0,85 keer de afstand aarde-maan en 0,00217 keer de afstand aarde-zon – langs de aarde en leverde geen enkel probleem op. Integendeel, menig amateur en professional sterrenkundige heeft de passage gevolgd en eventueel gefotografeerd. Zoals Marco Langbroek uit Leiden. Meestal neemt ‘ie overvliegende satellieten waar met z’n eigen apparatuur, maar vannacht ‘leende’ hij een 61-cm F/10 Cassegrain telescoop van het Sierra Stars Observatory. Om 04:21:41 Nederlandse tijd maakte Langbroek een opname van 30 seconden en gedurende die korte periode legde YU55 een behoorlijk stukje aan de hemel af. Met de Goldstone 70 meter radiotelescoop van NASA’s Deep Space Network hebben ze enkele radarbeelden van 2005 YU55 gemaakt en daar hebben ze een kort filmpje van gefabriceerd, waarin de rotatie van de planetoïde goed zichtbaar is en waarin een formidabele resolutie van 3,75 meter wordt bereikt. Het fragment wordt 5x herhaald. Afgelopen nacht is 2005 YU55 ook met de gigantische 300 meter radiotelescoop van Arecibo op Puerto Rico gefotografeerd en gefilmd. Zodra dát filmpje bekend is zal ik die hier uiteraard plaatsen.

Talloze amateur-foto’s en video’s van 2005 YU55 vind je in de bronnen Universe Today en Space Weather. Bron: SatTrackCam Leiden + Universe Today + Space Weather.

Phobos-Grunt sonde in ernstige problemen na lancering

Zal de sonde Phobos-Grunt z’n einddoel, het maantje Phobos bij Mars, ooit bereiken? Credit: Roscosmos/ESA

De gisteravond gelanceerde Russische sonde Phobos-Grunt blijkt niet goed te functioneren. Twee cruciale ontbrandingen van de raketmotoren – eentje die 2,5 uur na de lancering moest plaatsvinden en die de sonde in een hogere baan om de aarde zou brengen, eentje die 126 minuten daarna moest plaatsvinden en die de sonde richting Mars zou sturen – hebben kennelijk niet plaatsgevonden en daardoor is Phobos-Grunt nu in een soort van parkeerbaan om de aarde beland. Russische onderzoekers hebben verklaard dat als het probleem veroorzaakt wordt door computers, dat ze dan drie dagen de tijd hebben om het probleem op te lossen, voordat de boordbatterijen leeg zijn. Mochten er problemen in de hardware zijn, dan lijkt het lot geveld over Phobos-Grunt en kan ‘ie worden afgeschreven. Volgens de laatste berichten wordt vandaag om 18.16 uur Nederlandse tijd (over een kwartier als ik dit typ) een poging gedaan om de 1e ontbranding voor elkaar te krijgen. Afwachten maar of dat lukt. Bron: Universe Today + Space.com.

Van de gekke, zoveel zonnevlekke..!!

zonnevlekken 9 november 2011

Zie hier………”vers van de pers” ofwel vanmiddag geschoten….een waarlijk gigantische “kudde” zonnevlekken inclusief rechtsboven  “joekel” nummertje 1339! Ik moet er nog steeds aan wennen dat de zon weer zo ongelofelijk kei-leuk is geworden…..want..eh…hou me ten goede, het is toch nog niet zo lang geleden dat “de media” ons weerloze nieuwsconsumenten overspoelden met de meest vreselijke doemverhalen over onze ozo onbetrouwbare lokale huisster, die zomaar opeens in de “slaap-stand” was gegaan met allerlei mogelijke enge  (klimatologische)gevolgen voor den menschheid, toch?? Wat ik mij nu dan zo in alle verwondering afvraag…..waar is “de media” gebleven nu “alles weer een beetje normaal”  lijkt te zijn met moedertje Zon??………..wat zeg ik, ikzelf  heb in elk geval  bij mijn weten nog nooit zoveel zonnevlekken tegelijkertijd gezien als de afgelopen twee, drie maanden!! ….of is dit, toegegeven tamelijk cynisch gedacht, ook weer zo’n een typisch  gevalletje van  dat “horror-nieuws” beter is voor de “media geldbuidel” dan goed/leuk nieuws?? Nou ja….hoe dan ook…..de Zon is op dit moment weer een lust voor het (met een deugdelijk zonnefilter beschermde!!!!) oog danwel digitale camera! Omdat mijn parralactische montering  op dit moment uitgelijnd en wel op mijn dakterrasje staat opgesteld om het mogelijk te maken des avonds Jupiter te kunnen bespringen….en omdat de zon in de winter op  mijn nederige dakterrasje niet te zien is…..heb ik deze opname “noodgedwongen” met de digitale spiegelreflexcamera ” in “Dobsonmode” gemaakt,  op de stoep voor mijn op het zuiden gelegen voordeur. Inplaats van het in een rap tempo maken van een hele reeks (gemiddeld zo’n 1800 stuks!!) plaatjes middels de net effe iets effectievere “webcam-methode” als het gaat om het “verslaan van de luchtonrust” is er nu slechts één opname gemaakt met de digitale spiegelreflexcamera. Voor hele gedetailleerde opnames van zonnevlekken is deze methode niet echt geweldig,  maar voor een leuke overzichtsfoto zoals deze,  is deze wijze van zonneplaatjezzz schieten prima genoeg, dunkt mij!! Ik las overigens net op “spaceweather.com” dat joekelvlek nummertje 1339 welliswaar in omvang en activiteit aan het afnemen is….maar dat hij/zij nog steeds aktief genoeg om het leven hier op aarde (en al helemaal het leven en bijbehorende techniek in een baan OM diezelfde aarde!)….eh….laten we het omschrijven met de frase….”lekker spannend” kan maken. Overigens hoeft dit “lekker spannend maken” niet per definitie niet negatief te zijn want dit soort van heftige zonnevlekken-aktiviteit kan bijvoorbeeld  heel spectaculair noorderlicht tot gevolg hebben…..enne….neem van mij maar aan….da’s echt hartstikke machtig en prachtig!  Er zijn vele websites (spaceweather.com is er  zo ééntje) waar de geinteresseerde  liefhebber en dito wetenschapper in de gaten kan houden of en in wat voor hoedanigheid er Noorderlicht “op til” is!