Dit is de Helixnevel zoals vastgelegd door de MOTHRA-telescoop, in combinatie met gegevens van de Hubble-ruimtetelescoop en de 4 meter-telescoop van Kitt Peak. Credits: NASA, ESA, C. R. O’Dell (Vanderbilt University) en M. Meixner, P. McCullough en G. Bacon (Space Telescope Science Institute). Credits voor de combinatie van MOTHRA-, Hubble- en Kitt Peak-gegevens: Andrew McCarthy.
Een internationaal team van wetenschappers heeft een ongekend beeld vastgelegd van de overblijfselen van een stervende ster tijdens het recyclingproces. Een opvallende nieuwe afbeelding van de Helixnevel onthult fragmenten van een ster die zich een weg banen door het omringende gas. Door de afbeelding te bestuderen, konden astronomen de sporen volgen van het sterpuin terwijl het wordt afgestoten, uiteengevallen en geleidelijk vermengd met de interstellaire ruimte. Van daaruit kan het materiaal van de Helixnevel ooit deel gaan uitmaken van nieuwe gaswolken, nieuwe sterren en misschien zelfs nieuwe planeten.
De ontdekking legt een lang ongrijpbare stap vast in het kosmische recyclingproces dat grondstoffen levert voor de vorming van nieuwe planeten en sterren. Het biedt ook een vooruitblik op het mogelijke lot van onze zon, die uiteindelijk zijn buitenste lagen zal afstoten en een deel van zijn eigen materiaal zal teruggeven aan de Melkweg.
“We zien dat materiaal dat aan het einde van het leven van een ster wordt afgestoten, uiteenvalt en terugkeert naar de Melkweg,” aldus Pieter van Dokkum, hoofdauteur van de studie. “Die overdracht – van herkenbaar stellair puin naar het diffuse gas tussen de sterren – is tot nu toe erg moeilijk te observeren geweest. Ver in de toekomst zal de zon een soortgelijk proces ondergaan en zal het materiaal ervan dezelfde cyclus ingaan.”
Deze MOTHRA-afbeelding is ontdaan van continuümstraling en heeft een omgekeerde grijsschaal gekregen om de zwakke buitenste kenmerken van de Helixnevel te onthullen. Het centrale kleurengedeelte is afkomstig van de Hubble-telescoop en het Kitt Peak Observatory. De bewegingsrichting is afkomstig van de Gaia-missie. Credits: van Dokkum et al. 2026. Nature.
Een bekende nevel, op een nieuwe manier bekeken
De Helixnevel, gelegen op ongeveer 650 lichtjaar van de aarde in het sterrenbeeld Waterman, is een van de dichtstbijzijnde en best bestudeerde planetaire nevels. De nevel lijkt op een gigantisch menselijk oog en de bekende heldere ring is gevormd door materiaal dat werd uitgestoten door een ster aan het einde van zijn leven. Het restant van die ster, een witte dwerg, bevindt zich in het centrum van de nevel.
De nieuwe waarnemingen reiken veel verder dan de heldere binnenkant van de nevel en strekken zich uit tot de buitengewoon zwakke buitenste halo. Daar, aan de oostkant van de Helixnevel, vonden de wetenschappers een verzameling van 22 complete of gedeeltelijke boogvormige, gloeiende schokgolven. Deze golven, boegschokken genoemd, lijken op de golven die zich vormen voor een boot die door het water vaart. In de Helixnevel schieten grotendeels onzichtbare klompen stellair puin razendsnel door het ijle gas tussen de sterren. De gloeiende boegschokken markeren de plaatsen waar deze klompen in botsing kwamen met het omringende gas.
“De schokgolven veranderen dramatisch met de afstand tot de centrale ster,” aldus mede-auteur Imad Pasha, lid van Dragonfly FRO en gastonderzoeker bij CIERA. “Die dichter bij het centrum zijn groot, dun en scherp afgebakend. Verder naar buiten worden ze kleiner, vager en steeds meer gefragmenteerd.”
Volgens de onderzoekers laat deze ontwikkeling zien dat de klompen stellair puin gestaag eroderen tijdens hun reis. Op basis van dit bewijs schat het team dat een individueel fragment slechts 10.000 jaar intact blijft nadat het in contact is gekomen met omringend gas. Daarna wordt het materiaal grotendeels versnipperd en vermengd met de interstellaire ruimte.
Numerous bow shocks in the outer Helix Nebula. Pieter van Dokkum et. al. https://arxiv.org/abs/2608.11443
— AstroArxiv (@astroarxiv.bsky.social) 14 augustus 2026 om 15:36
Ontdekking verborgen in een kalibratiebeeld
Het team observeerde de Helixnevel aanvankelijk niet op zoek naar een nieuwe ontdekking, maar om een nieuwe telescoop te kalibreren. Omdat de Helixnevel groot, helder en uitgebreid bestudeerd is, koos het team deze als een bekend doelwit voor het testen van MOTHRA (Modular Optical Telephoto Hyperspectral Robotic Array), die in aanbouw is bij het El Sauce Observatorium in Chili.
Meer informatie over het onderzoek aan de Helixnevel is te vinden in het vakartikel “Numerous bow shocks in the outer Helix Nebula” van Pieter van Dokkum et al, gepubliceerd in Nature.
Bron: Northwestern University.
Speak Your Mind