Sterrenkundeproefjes in Kleine Wetenschap van NRC Handelsblad

Dr. Zeepaard maakt regenbogen. Credit: NRC/UNAWE.

Met ingang van vandaag zal Dr. Zeepaard elke eerste zaterdag van de maand een sterrenkundig proefje uit de doeken doen in de Kleine Wetenschap, de junior wetenschapsbijlage van NRC Handelsblad. De proefjes worden bedacht door medewerkers van EU Universe Awareness (EU-UNAWE) in samenwerking met de Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA). Beide organisaties hebben onder andere tot doel (jonge) kinderen te interesseren voor wetenschap in het algemeen en sterrenkunde in het bijzonder en hopen via deze bijdrage kinderen, hun ouders en leerkrachten te inspireren en nieuwsgierig te maken. Het eerste proefje heet: Dr. Zeepaard maakt regenbogen. Universe Awareness (UNAWE) is een internationaal programma dat kinderen in contact brengt met de inspirerende aspecten van de sterrenkunde. UNAWE wil kinderen van 4 tot 10 jaar bewust maken van de grootsheid en schoonheid van het heelal en probeert het blikveld van kinderen te verruimen, hen te stimuleren en hun belangstelling te wekken voor wetenschap en techniek. UNAWE wordt gecoördineerd vanuit de Leidse Sterrewacht en vormt een mondiaal netwerk van 500 deskundigen, werkzaam in meer dan 40 landen. Dankzij een subsidie van de Europese Unie voor EU-UNAWE is het mogelijk het UNAWE-programma te implementeren in zes landen, waaronder Nederland. De Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA) is een toponderzoekschool die het sterrenkundig onderzoek in Nederland stimuleert en coördineert. NOVA-astronomen doen waarnemingen met de krachtigste telescopen op aarde en in de ruimte en bouwen mee aan nieuwe. NOVA leidt de studenten op die ook in de toekomst de reputatie van de Nederlandse sterrenkunde hoog zullen houden. Het NOVA Informatie Centrum (NIC) verzorgt de sterrenkundige voorlichting aan pers, algemeen publiek en onderwijs via een grote verscheidenheid aan kanalen. Bron: Nova.

 

Voor het eerst vierde regenboog gefotografeerd

De derde en vierde regenboog. Credit: Michael Theusner/Applied Optics

Dat we boven de gewone regenboog af en toe een tweede, minder heldere regenboog aantreffen zal niemand vreemd voorkomen. Dat in zeldzame gevallen ook een derde regenboog zichtbaar is zal minder bekend zijn. Helemaal zeldzaam zijn de gevallen dat een vierde regenboog zichtbaar is. 😯 De tweede regenboog ontstaat door dubbele terugkaatsing van zonlicht in druppels. Een driedubbele terugkaatsing kan tot de derde boog leiden en – ja goed geraden – een vierdubbele terugkaatsing zal een vierde, zeer lichtzwakke regenboog opleveren. Met iedere extra weerspiegeling in de druppel gaat licht verloren en daardoor zal iedere volgende regenboog lichtzwakker zijn. Die vierde boog is vermoedelijk ook de laatste boog die in het vrije veld zichtbaar is, al heeft men in het laboratorium bij ideale omstandigheden bogen tot de 200e ‘orde’ kunnen waarnemen. De volgorde van kleuren van de eerste en derde regenboog zijn gelijk aan elkaar [1]Van buiten naar binnen: rood, oranje, geel, groen, blauw, indigo en violet., die van de tweede en vierde zijn – voor zover je nog kleuren ziet – omgedraaid. Wat blijkt nu: de Duitser Michael Theusner is er in geslaagd om zo’n derde én vierde regenboog te fotograferen, zoals je hier links kan zien. Eh… je leuk, die vage boogjes, maar dat zijn toch twee regenbogen en geen vier? Yep, wat je op de foto ziet zijn de derde en vierde regenboog, vlakbij de zon. Door de richting van de terugkaatsing zijn de derde en vierde boog niet tegenover de zon te vinden, zoals het geval is bij de eerste en tweede boog, maar BIJ de zon. En Theusner kon ze niet alle vier tegelijk op de foto krijgen. Tsja, had ‘ie maar een fish-eye lens bij zich moeten hebben. Hij heeft er overigens in het vakblad Applied Optics een artikel over geschreven, voor de geïnteresseerden. Bron: New Scientist.

References[+]

References
1 Van buiten naar binnen: rood, oranje, geel, groen, blauw, indigo en violet.

Huh, een regenboog op de maan?

Kijk eventjes naar deze foto recentelijk gemaakt met de Wide Angle Camera (WAC) aan boord van NASA’s Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) van een 120 km groot gebied op de maan:

Credit: [NASA/GSFC/Arizona State University

Eh… blauw, groen, oranje, rood, is dat geen regenboog? In rechte lijn omdat ‘ie van boven is gefotografeerd? OK, we weten inmiddels dat er water op de maan voorkomt, maar is er ook direct sprake van een atmosfeer, inclusief fenomenen als regenbogen? Nee, niets van dat alles. Het heeft slechts te maken met de wijze waarop de LROC (da’s LRO + Camera) z’n foto’s maakt. Zo’n foto wordt met verschillende filters gemaakt, die het licht in diverse frequenties bekijken (689 nm, 643 nm en 604 nm filters, dat zijn rood, groen, resp. blauw). De LRO stond op het moment van de foto recht tussen zon en maan, dus het zonlicht werd recht omhoog teruggekaatst door de maanbodem. En dan kan het gereflecteerde zonlicht door het gebruik van de filters, die ieder ook op een iets verschillend tijdstip ‘hun’ foto maken, een dergelijk effect te zien geven, een soort van pseudo-regenboog dus. Bron: LROC.