5 februari 2012

Artikelen Reacties

Je bent hier: Home / 2007 / Archief voor april 2007

30 april

30 april 2007 Door Reageer

Carl Friedrich GaussJa ja, we weten natuurlijk allemaal wat het vandaag voor een bijzondere dag is. Juist ja, de geboortedag van Carl Friedrich Gauss (Oorspronkelijk in het Duits met een ß, een Ringel-S, dus Gauß). Op 30 april 1777, precies 230 jaar geleden dus, werd ‘de vorst der wiskunde’ in Brunswijk geboren. Naar Gauss is een – inmiddels verouderde – eenheid van magnetische fluxdichtheid genoemd. Tegenwoordig gebruikt men als eenheid de Tesla, genoemd naar de elektrotechnicus en uitvinder Nikola Tesla, waarbij 1 Gauss gelijk is aan 10-4 Tesla. Magneten in koelkasten schijnen zo’n 100 Gauss sterk te zijn, zonnevlekken komen tot 4.000 Gauss en tenslotte kunnen de magnetars tot 1015 Gauss komen. Tsja, je hebt altijd baas boven baas. In 1816 werd Gauss directeur van de sterrenwacht in Göttingen, aangetrokken door Koning Jérôme van Westphalen. Gauss bleef tot zijn dood in 1855 in de sterrenwacht wonen en werken en deed daar vele ontdekkingen op het gebied van wiskunde, natuurkunde en theoretische sterrenkunde. Over Gauss circuleren de nodige anekdotes en eentje wil ik jullie niet onthouden: Gauss zou een keer midden tijdens de daad op de huwelijksnacht van zijn eerste huwelijk uit bed zijn gestapt om een wiskundige formule die verband houdt met de beweging van hemellichamen te noteren. Met die eerste vrouw, Johanna Osthoff genaamd, had hij klaarblijkelijk vanaf het begin al geen goede band. Later, toen zij op sterven lag zou Gauss hebben geantwoord dat ze nog even moest wachten, want hij was te druk bezig. 8-O Afijn, die Gauss dat was me er eentje. Verre voorvader van Martin Gauss? Bron: Wikipedia1. 
O ja, vandaag ook nog met de hele familie dat andere 30-april-gevalletje gevierd. De oudste meiden stonden op de rommelmarkt en hebben de hele dag spullen verkocht (opbrengst € 10,60, waarvan € 5,- weer uitgegeven aan snoep en andere troep spulletjes). Tussendoor ook nog even naar het centrum van Dordrecht gefietst, waar we in de massa terechtkwamen van …. de rommelmarkt. Schuifel, schuifel, schuifel. Geëindigd bij het huis van Jan en Elca, alwaar wij een heerlijk bakje thee kregen. En toen teruggefietst om de meiden weer op te halen van hun rommelmarkt. Dat leverde direct een logé op, dus dat wordt weer luchtbedden opblazen, etc.. :-(

Noot:
  1. alwaar die anekdotes te vinden zijn; nee, ik sta ze niet uit m’n duim te zuigen [↩]
Onderwerp: geschiedenis, sterrenkundigen

dossiers

30 april 2007 Door Reageer

  Ik wilde net een stukje schrijven over bewoonbare zones, naar aanleiding van de ontdekking van Gliese 581c. Maar ik realiseerde mij dat de lawine aan informatie over één specifiek geval sommige astrobloglezers misschien de strot uitkomt en dat zij snakken naar ander nieuws over bijvoorbeeld krankjorum astronauten. Ik kwam toen op het idee om een dossierpagina te maken, waar wat meer de diepte in kan worden gegaan. Specifieke onderwerpen, zoals in dit geval de exoplaneet Gliese 581c, kunnen daar uitentreure worden besproken. Interesseert het onderwerp je niet dan hoef je er ook niet te kijken. Simpel.
[Naschrift: vanavond heb ik ook een stukje opgenomen in het Gliese 581c-dossier over het feit dat de moederster Gliese 581 in diverse science fictionverhalen schijnt te figureren! Bizar toch?]

Onderwerp: diversen

Wetenschapslezing in Paradiso over het heelal

29 april 2007 Door Reageer

Lezing over het ontstaan van het heelalInteressant nieuws: “Dr. Jan Pieter van der Schaar (Theoretische Fysica – Univ.van Amsterdam) geeft in Paradiso, Amsterdam een zgn. Paradisolezing over de oorsprong van het heelal, inflatie en de kiemen van structuur. [...] Zondag 6 mei 2007, 11:00 – 13:00 uur, Paradiso, Weteringschans 6, Amsterdam”.
Da’s toch wel leuk om een dagje Amsterdam aan te besteden? Meer info en kaarverkoop1. Bron: Nederlandse Onderzoeksschool voor Astronomie (NOVA).

Noot:
  1. waar je o.a. zal vinden: Entreeprijs: € 8,50; donateurs van de K.L. Poll-stichting voor OKW en VPRO-Backstage-leden (huh?) betalen € 7,00 [↩]
Onderwerp: oerknal

zonsondergang op Gliese 581c

29 april 2007 Door 4 Reacties

gliese58104blog-1.jpgDe Amerikaanse Karen Wehrstein heeft de ontdekking van de aardachtige planeet Gliese 581c aangegrepen om een artistieke impressie te maken van een zonsondergang aldaar. Nou ja, meer de ondergang van rode dwerg Gliese 581 natuurlijk. Ze had het verhaal over de ontdekking van Gliese 581c gelezen op de blog van Daily Kos en met die informatie heeft ze een heel mooie en misschien ook wel realistische impressie gemaakt. Zo zien we bijvoorbeeld grote ‘zonnevlekken’ op de ster, veroorzaakt door grote magnetische activiteit, hetgeen kenmerkend is voor rode dwergsterren. Omdat Gliese 581c veel dichterbij z’n centrale ster staat (11 miljoen km afstand) ziet die er aan de hemel groter uit. Z’n lichtkracht daarentegen is weer minder dan die van de Zon. De sterrewind van Gliese 581 veroorzaakt aurora in de atmosfeer van Gliese 581c. In het (wellicht aanwezige) water drijft een soort van ijsberg, afkomstig van de koudere schaduwkant van de planeet. Hier slaat de fantasie van mevrouw Wehrstein wellicht ietwat op hol. Maar ach, er is altijd zoiets als artistieke vrijheid, dus daar maakt ze graag gebruik van. En wat geeft het. Ze heeft op haar site trouwens ook een kunstwerkje van die bevroren achterzijde van Gliese 581c staan. Twee eigenlijk, want ze heeft van die achterzijde ook een versie gemaakt met een dansend schaatspaar erop. Nou, toen had ze volgens mij echt een paar borrels te veel op. Bron: Bad Astronomy Blog.

Naschrift: van de week schreef ik dat de ontdekte exoplaneet de lichtste bekende Planeten rondom PSR B1257+12 exoplaneet is met z’n vijf aardmassa’s. Dat blijkt niet te kloppen. Rondom de pulsar PSR B1257+12 (soms ook zonder die B geschreven) in het sterrenbeeld Maagd (Virgo) 980 lichtjaar van ons verwijderd draaien enkele planeten die nog lichter zijn: PSR B1257+12 A die twee keer zo zwaar is als de Maan (!), PSR B1257+12 B die vier keer zo zwaar als de Aarde is en tenslotte PSR B1257+12 C die bijna vier keer zo zwaar als de Aarde is. Ook is er het vermoeden dat er een komeet of planetoïde om de pulsar draait, alvast getooid met de verrassende naam PSR B1257+12 D. Verschil met Gliese 581c is dat de pulsarplaneten niet bewoonbaar zijn. In de buurt van deze pulsar, die één rondje per 6,22 milliseconde maakt, lijkt het mij niet fijn vertoeven. Bron: Wikipedia.

Onderwerp: exoplaneten

Carl Friedrich van Weizsäcker overleden

28 april 2007 Door Reageer

Carl Friedrich von Weizsäcker lang geledenVandaag is op 94-jarige leeftijd de duitse natuurkundige, filosoof én baron Carl Friedrich von Weizsäcker overleden. Aldus een teletekstbericht wat ik net lees. Even een quote (lekker makkelijk zo op de zaterdagavond): “Hij speelde in de Tweede Wereldoorlog een belangrijke rol bij de mislukte Duitse pogingen om een atoombom te maken. Na de oorlog ontpopte hij zich als atoompacifist. Hij werkte vanaf 1946 bij het beroemde Max Planck-instituut voor natuurkunde. Vanaf de jaren vijftig drong hij erop aan dat Duitsland vrijwillig zou afzien van kernwapens. In de jaren tachtig werd hij een radicale christen-pacifist. Hij wees een verzoek Duits president te worden af. Zijn broer Richard werd wél president, van 1984 tot 1994″.
Voor de sterrenkunde was von Weizsäcker degene die in 1937 samen met Hans Bethe het fusieproces in de centra van sterren in formulevorm goot, die heel origineel de Bethe-Weizsäcker-formule heet. Ik ben net even naar zolder gegaan, want ik kon mij herinneren nog een boekje van de duitser te hebben en na enig zoeken kwam ik het tegen: getiteld “Die philosophische Interpretation der modernen Physik”, een uitgave van de Nova Acta Leopoldina. Ooit een keer gekocht in het toenmalige Oost-Duitsland. Als ik zin heb zal ik ‘t es doornemen.

Onderwerp: sterrenkundigen

Een heerlijk avondje vol chaos

28 april 2007 Door 2 Reacties

Manuel NepveuNa eerder al een avond te hebben gehad over afwijkingen, stond de clubbijeenkomst van Christiaan Huygens gisteravond in het teken van chaos. Nou ja, het eigenlijke onderwerp van de lezing van Manuel Nepveu was ‘hemelmechanica’, maar het grootste gedeelte ging toch over chaos. In een boeiend verhaal besprak Nepveu, tegenwoordig werkzaam bij het TNO als wiskundige, drie onderwerpen:

  • de klassieke hemelmechanica (Newton, Laplace, etc.)
  • chaos1
  • de stabiliteit van het zonnestelsel

Het hele verhaal kwam er op neer dat de dames/heren hemelmechaniciëns van twee lichamen nog wel kunnen bepalen hoe ze gravitationeel op elkaar reageren en rondjes om elkaar gaan draaien, maar vanaf drie lichamen is dat niet meer mogelijk. Klinkt een beetje gek in onze tijd van supercomputers, briljante geleerden en GPS-satellieten, maar vanaf drie hemellichamen is een exacte berekening van hun baan niet meer te geven, vroeger niet, nu niet, nooit niet! Nepveu nam Zon, Aarde en Maan als voorbeeld. Als alleen de Aarde om de Zon zou draaien zou het ‘eenvoudig’ zijn om exact de banen te berekenen die beiden nu en in de toekomst hebben. Maar de komst van de maan in de berekeningen maakt het erg complex. Een analytische oplossing voor het drielichamenprobleem, zoals dat in vaktaal heet, bestaat gewoon niet. Wel zijn er numerieke oplossingen en die worden bijvoorbeeld toegepast door de bekende eclipsjager van de NASA Fred Espenak. Op zijn website voorspelt de beste man zonsverduisteringen tot 5.000 jaar na Christus. Zo schijnt er op 8 augustus 4921 een mooie verduistering plaats te vinden die een totaliteit heeft van maar liefst 7 minuten en 3 seconden (schrijf het vast op in je agenda). Maar op de vraag òf en op welke dag er ook een eclips plaatsvind in het jaar 6 miljoen n.C. moet Espenak echt het antwoord schuldig blijven. En dat heeft te maken met chaos die na verloop van tijd optreedt in de banen van planeten, planetoïden en andere hemellichamen in het zonnestelsel. Zie als voorbeeld het tuimelende aardappelvormige maantje Hyperion, dat een chaotische baan rondom Saturnus beschrijft. Die chaos komt overigens niet alleen voor in planeet- en maanbanen. Het zit volgens Nepveu ook in onderstellen van treinen, boorkoppen van olieplatforms en nog Het chaotisch tuimelende maantje Hyperionandere aardse dingen. Zelfs een biljartspel blijkt vol met chaos te zitten, al was niet iedereen van de aanwezigen het daar mee eens. Al soepballen draaiend was beheerder Evert van mening dat een goede biljartspeler exact de ballen kan ‘plaatsen’. Volgend seizoen bij Christiaan Huygens: de oplossing van het drielichamenprobleem met biljartballen door Evert. :-) Van deze prachtige ‘zomerse’ avond is uiteraard weer een fotoverslag te bewonderen. En andere fotoverslagen als vanouds in het astroblogs-fotoalbum. O ja, nog één ding. Zeg nooit tegen Nepveu dat entropie hetzelfde is als wanorde, want dan wordt hij echt boos. ;-)

Noot:
  1. waarbij o.a. de Lyapunov-exponent aan de orde kwam, een maat voor de chaos. Zoals we allemaal weten bedraagt die maximaal: \lambda = \lim_{t \to \infty} \lim_{|\delta \mathbf{Z}_0| \to 0} \frac{1}{t} \log\frac{| \delta\mathbf{Z}(t)|}{|\delta \mathbf{Z}_0|} :-) Toch?  [↩]
Onderwerp: Christiaan Huygens

Hawking ervaart gewichtloosheid

27 april 2007 Door 1 Reactie

Hawking: De bekende Britse natuurkundige Stephen Hawking, normaal gekluisterd aan een rolstoel vanwege een verlammende spierziekte, heeft gisteren de gewichtloosheid aan den lijve ondervonden. Hij kreeg een vlucht aangeboden van de Amerikaanse firma Zero Gravity Corporation. Deze commerciële club biedt mensen de mogelijkheid om tegen betaling van het luttele bedrag van € 3.500,- met een Boeing 727 op te stijgen en dan op een hoogte van 10.000 meter gedurende 30 seconden vrij te zijn van de zwaartekracht. Dat doen ze door het vliegtuig een zogenaamde paraboolvlucht te laten maken. Hawking, die al vele artikelen en boeken heeft geschreven over de zwaartekracht, werd tijdens de vlucht begeleid door een medisch team. Hawking’s vlucht kostte hem geen cent, integendeel er werd zelfs een bedrag opgehaald via sponsoring van $ 144.000,- voor gehandicapte kinderen!  Wie ook een keertje zo’n vlucht mee wil maken en nog een rijke suikeroom heeft kan hier boeken. Hawking liet na de vlucht via z’n spraakcomputer weten: “It was amazing. The zero-g part was wonderful. I could have gone on and on – space here I come!” Ik ben benieuwd of z’n Zero-G ervaring nog gevolgen zal hebben voor z’n ideeën over de zwaartekracht. Bron: Zero Gravity Corporation.

Onderwerp: diversen

De grootste verrekijker ter wereld

27 april 2007 Door 3 Reacties

De LBT heeft al één oogSoms zie ik Jan en Wim op de sterrenclub sjouwen met die mega-binoculairs van hen en dan word ik een beetje stil als ik naar die kleine verrekijker van mij kijk. Maar net als in de Tour de France heb je ook in dit vakgebied klassen die zich uitstrekken tot de ‘buitengewone categorie’1. De Large Binocular Telescope (LBT), die momenteel op Mount Graham in Arizona (VS) tegen een tarief van $ 120 miljoen verrijst, is een instrument in de categorie ‘buitengewoon extreem super’. Bestond deze categorie nog niet dan is ‘ie vanaf nu ingevoerd. De LBT moet uiteindelijk komen te bestaan uit twee telescopen die elk 8,4 meter (F/1.142)  in diameter zijn. Eén daarvan is inmiddels geïnstalleerd en op 12 oktober 2005 werd het eerste licht ermee opgevangen (zie foto hieronder van NGC 891). Op 21 februari j.l. werd ook de nagloei van een gammaflitser gefotografeerd. De LBT zal na de installatie van de andere helft een vermogen hebben om licht te ontvangen gelijk aan één 11,8 meter spiegel en het scheidend vermogen zal zelfs die van een 22,8 meter spiegel evenaren. Op de telescoop is een zogenaamde Multi-Object Double Spectrograph (MODS) geplaatst. Ook die krijgt er een tweelingbroer bij en beiden moeten uiteindelijk First light van de LBT van NGC 891spectrogrammen opleveren van sterren en sterrenstelsels die ongeëvenaard zijn. De planning is dat later in 2007 de tweede telescoop plus daaraan gekoppelde MODS in werking treden. De plaatjes die we dan te zien krijgen moeten volgens het LBT-team beter zijn dan welke telescoop op Aarde of in de ruimte dan ook. Nou, we houden de LBT-dames en heren hieraan! Zo, ik ga straks weer naar de sterrenclub, Christiaan Huygens voor de intimi. Manuel Nepveu houdt er een lezing over hemelmechanica. Op een overheadprojector nog wel. Goh, dat die dingen nog bestaan! Morgen in dit theater de notulen van deze vast enerverende avond. Bron: LBT Observatory.

Noot:
  1. de hors catégorie zoals ze dat in Frankrijk zo mooi noemen [↩]
Onderwerp: diversen

Filmpje kijken

26 april 2007 Door 1 Reactie

De 11e dimensie? Kijken die film!The day after the day before. Iedereen is weer bekomen van de opwinding van de ontdekking van ‘Super-Aarde’. Vandaag is weer zo’n dag die je met smart doet verlangen naar vakantie. Druk, druk, druk. Straks nog een MR-vergadering, dus ik moet zo weer weg. Daarom even een simpele blog: een filmtip. Via een draadje op het astroforum kwam ik een link tegen naar een website waar een drietal films te bekijken zijn. Het is de site van PBS.org (ik heb geen idee wat dat precies voor club is, maar de filmpjes zijn echt interessant). In totaal drie uren video in twee formaten (Quicktime en Realplayer) waarmee je wordt rondgeleid door ‘The Elegant Universe’. Er zijn drie thema’s die ieder een uur door Brian Greene worden belicht:

  • Einstein’s dream (over de ‘theorie van alles’)
  • Strings
  • Strings en 11e dimensie

Echt een aanrader hoor deze site. Met dank aan DH-breuer uit Den Haag voor de tip van de link.

Onderwerp: relativiteitstheorie/QM

Eerste bewoonbare exoplaneet ontdekt!

25 april 2007 Door 8 Reacties

Schets van Gliese 581 c op de voorgrond[06.00 uur Zomertijd]: snurk, snurk, zaag, zaag,…… tot ik door de wekkerradio weer tot leven wordt gewekt. Het ANP Nieuws meldt: voor het eerst een planeet ontdekt met stromend water erop. :!: Nou, als je dat hoort hoef je geen douche meer te nemen om echt wakker te worden. Dan ben je mister wakeup himself.
Afijn, groot nieuws dus zoals gemeldt door sterrenkundigen van de European Southern Observatory (ESO). Waar gaat het precies om? Welnu, in het sterrenbeeld Weegschaal (Libra) hebben ze bij de rode dwergster Gliese 581, 20½ lichtjaar verderop, een planeet ontdekt die héél erg veel op de Aarde lijkt: hij telt 1½ keer de diameter van de Aarde en is ruim vijf keer zo zwaar. Da’s echt een lichtgewicht, want eerder al werden bij dezelfde ster planeten ontdekt met massa’s van 8 en 15 keer de Aardmassa (op de schets hierboven die andere verderweg staande planeten). Andere exoplaneten zijn veel zwaarder en zijn meer van het Jupitertype. De afstand van de nieuwe exoplaneet1 tot de ster is slechts 11 miljoen km, da’s minder dan een vijfde van de afstand van Mercurius tot de Zon. Bioscoopgangers die Sunshine hebben gezien weten dat die afstand in het zonnestelsel bloedjeheet is en niet echt bevorderlijk voor de voortgang van je leven. Maar bij Gliese 581 is die korte afstand juist goed: de ster is een rode dwerg en dus veel minder heet dan de Zon. Dat zorgt ervoor dat de temperatuur op exoplaneet Gliese 581 c tussen 0 en 40 ºC is. Dit betekent dat de exoplaneet in een ‘bewoonbare’ zone ligt, waar water vloeibaar kan zijn en waar dús mogelijk leven bestaat. Gliese 581 is ongeveer 1/3e van de massa van de Zon en straalt 50 keer minder energie. De exoplaneet Gliese 581 c draait in 13 dagen een rondje om de centrale ster. Hij werd ontdekt met behulp van de High Accuracy Radial Velocity for Planetary Searcher (HARPS), een instrument op de 3,6 m telescoop van de ESO op La Silla (Chili). Deze meet variaties in de snelheid van de ster, die een beetje heen en weer beweegt doordat de (onzichtbare) explaneten die eromheen draaien deze met hun zwaartekracht beïnvloeden (zie figuur hieronder voor de gemeten variaties phot-22d-07-normal.jpgbij Gliese 581). HARPS is daar zeer nauwkeurig in, want variaties tot 3,6 km per uur kunnen ermee gedetecteerd worden. Wie het artikel van de Europese sterrenkundigen, die onder leiding stonden van Stéphane Udry, nog eens na wil lezen kan hier terecht. Voor de papieren versie van “The HARPS search for southern extra-solar planets : XI. An habitable super-Earth (5 MEarth) in a 3-planet system” moet je bij de sigarenboer het volgende nummer kopen van het vakblad Astronomy and Astrophysics.
Woensdag de 25e april 2007, geboortedag van El Salvador (J.C.). Zouden we vandaag geschiedenis hebben geschreven? We wachten het rustig af. Bron: ESO.

Noot:
  1. die inmiddels gedoopt is tot Gliese 581 c [↩]
Onderwerp: exoplaneten
Volgende pagina »

Switch to our mobile site