23 mei 2012

Mag ik een micro-eeuw even uw aandacht?

De micro-eeuw

De micro-eeuw

De beroemde natuurkundige Enrico Fermi schijnt ooit te hebben gezegd dat de lengte van een lesuur nooit langer moet duren dan één micro-eeuw. Da’s om precies te zijn één miljoenste van een eeuw, dus 52 minuten, 35 seconden en 72 honderdsten van een seconde. De wiskundige John von Neumann wordt soms als de bedenker van de term beschreven. Ik las over de micro-eeuw in een column vandaag van Robbert Dijkgraaf, de bekende natuurkundige/publicist én voorzitter van de KNAW1, in de wetenschapsbijlage van NRC-Handelsblad. Gisteren bij de voordracht van Dingeman Goos over de speciale relativiteitstheorie kwam Dijkgraaf ook even ter sprake, als zijnde één van de weinige wetenschappers die in staat is de laatste stand van zaken rondom de snaartheorie te begrijpen. Wat ik na het lezen van Dijkgraaf’s column had was even een aha-erlebnis. Want hoe lang zijn lesuren in het onderwijs? Vijftig minuten meestal. Hoe lang duren lezingen (vóór de pauze én na de pauze)? Ook meestal iets van die orde. Na zo’n micro-eeuw zie je mensen het einde van de aandachtsboog bereiken. Sommigen gaan lichtelijk geeuwen of knikkebollen, anderen snakken naar een kop sterke koffie of een pilsje. Een micro-eeuw in een spannend boek gedoken is ook het maximum. Daarna moet je even de benen strekken, een frisse neus halen, het toilet bezoeken. Ik heb sterk het idee dat de micro-eeuw in onze biologische genen zit ingebakken. :-D Bron: NRC-Handelsblad, 27 september 2008.

Noot:
  1. De Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. []
Share

Eerste Chinese ruimtewandeling succesvol

Zhai Zhigang maakt de 1e Chinese ruimtewandeling

Zhai Zhigang maakt de 1e Chinese ruimtewandeling

De Chinese taikonaut Zhai Zhigang heeft vanmorgen met succes een ruimtewandeling uitgevoerd. Om 10.30 uur Nederlandse tijd stapte hij uit de Shenzhou-7 module. Hij verbleef ongeveer vijftien minuten in de ruimte, zwaaiend en al én wuivend met de Chinese vlag1 om vervolgens veilig terug te keren naar de module. Live op de Chinese tv zei Zhai zich goed te voelen. Hij groette het Chinese volk en de rest van de wereld. Het is de eerste ruimtewandeling van China. Eerder hebben Russische en Amerikaanse kosmo- c.q. astronauten al wandelingen in de ruimte gemaakt. Beelden van de ruimtewandeling zijn hier te zien. Er waren overigens twee typen ruimtepakken aan boord: eentje van Chinese makelij, het Feitianpak2, en een Russisch pak. Zhai en Liu droegen het Chinese pak. De derde taikonaut, Jing Haipeng die ìn de module bleef, droeg het Russische pak. Geen verrassing natuurlijk. Bron: Universe Today.

Noot:
  1. Dat vlaggetje werd aangegeven door collega-taikonaut Liu Boming. Eigenlijk is hij toch ook ìn de ruimte geweest? []
  2. Feitian staat voor “Vlieg aan de Hemel”. []
Share

Was Lipperhey wel de uitvinder van de telescoop?

Omslag van History Today

Omslag van History Today

Afgelopen donderdag was het exact 400 jaar geleden dat Hans Lipperhey als eerste een telescoop presenteerde aan prins Maurits en er patent op aanvroeg. Laat nou twee dagen later het droevige nieuws tot mij gekomen zijn dat dàt verhaal misschien niet klopt. 8-O In de oktoberuitgave van het blad History Today beweert de Engelse historicus Nick Pelling namelijk dat een Spaanse1 brillenmaker, genaamd Juan Roget, de telescoop vijftien jaar eerder al had uitgevonden. Vreemd was altijd al dat Lipperhey’s vinding, nadat hij op 2 oktober 1608 daarvoor octrooi had gekregen, binnen twee weken met succes werd aangevochten door twee andere brillenmakers2. Dat in korte tijd drie ‘uitvinders’ een ontdekking claimen is opmerkelijk. Vandaar dat Pelling op onderzoek uitging en hij stuitte per toeval op de tekst van een vergeten radiouitzending uit 1959. Daarin verteld de inmiddels overleden José Maria Simón de Guillema, amateurhistoricus en verzamelaar van optische instrumenten, over een Italiaans boek uit 1609 van ene Girolamo Sirtori. Volgens dat boek zou Roget de echte uitvinder van de telescoop zijn. De Guillema ontdekte een overlijdensakte van de vrouw van Roget en informeerde over familieleden in Barcelona die ook lenzenmaker waren geweest. Tenslotte speurde hij in oude testamenten uit het gebied naar het woord ulleras, een Catalaans woord dat oogglas en later ook telecoop betekende. De vroegste verwijzing stamt van 10 april 1593 als ene Don Pedro de Carolona een ‘met koper versierd lang oogglas’ naliet aan z’n echtgenote. Pelling zegt in z’n artikel in History Today dat dit oogglas niet per sé een telescoop hoeft te zijn geweest, maar dat het ook een bril met een lange draaghandel kan zijn geweest. Over de Hollandse uitvinders is Pelling niet zo mild:

Even at the time, I think it was clear that all the Dutch claimants were lying, misleading, misremembering and concealing to various degrees.
Nick Pelling.

Oeps, da’s hard! Hier zal het laatste woord niet over gezegd zijn. ;-) Bron: NRC-Handelsblad, 27 september 2008.

Noot:
  1. Op deze Wikipediapagina wordt Roget vreemd genoeg een Bourgondiër genoemd. Sirtori zou Roget in Girona, Catalonië hebben ontmoet. Misschien dat dáár de verwarring zit en dat Pelling een fout maakt. []
  2. Jacob Metius uit Alkmaar en Zacharias Jansen, de buurman van Lipperhey uit Middelburg. []
Share

Inslag Carancas-meteoriet was 2 ton TNT groot

Inslagkrater bij Carancas

Inslagkrater bij Carancas

Op 15 september 2007 sloeg een meteoriet in bij het dorpje Carancas in Peru, vlakbij het bekende Titicacameer, en veroorzaakte een krater van 14 meter in diameter. Het vreemde was dat honderden bewoners van het dorpje vervolgens ziek werden. Achteraf blijkt dat er sprake was van een soort van massa-hysterie, die werd ingegeven door angst. Maart dit jaar was al meer bekend over de meteoriet, maar deze week werden opnieuw gegevens gepubliceerd. Zo blijkt de de meteoriet de aardse atmosfeer moet zijn binnengekomen vanuit het oost-noordoosten met een snelheid van maar liefst 12 km per seconde. Da’s voor een meteoriet behoorlijk snel. Onderzoeker Peter Brown (University of Western Ontario, VS) en z’n collegae maakten voor de bepaling van die snelheid gebruik van zogenaamde infrasonische sensoren. Die zijn wereldwijd opgesteld om drukgolven in de atmosfeer die het gevolg zijn van kernbomproeven te detecteren. Goh, waar kernbomproeven al niet goed voor zijn. ;-) Toen de meteoriet eenmaal bij de Andes in Peru aangekomen was was z’n snelheid verlaagd tot 4 km/s. De meteoriet moet ongeveer 1 meter in doorsnee zijn geweest en 1.500 kg hebben gewogen. Toen de meteoriet insloeg was de daarop volgende explosie ongeveer twee ton TNT groot. Een gat van 14 meter doorsnee én honderden bewoners in Carancas die het ervan in hun broek deden waren het gevolg. :-) Bron: Science News.

Share

De sublieme eenvoud van de relativiteit

Dingeman Goos wordt beloond

Dingeman Goos wordt beloond

Zoals aangekondigd hield gisteravond Dingeman Goos een presentatie voor de leden van sterrenkunde-vereniging Christiaan Huygens over de speciale relativiteitstheorie (SRT). Z’n presentatie was getiteld “De sublieme eenvoud van de relativiteit”, naar het boek van Sander Bais, de vooraanstaand theoretisch natuurkundige aan de Universiteit van Amsterdam. Dingeman had het boek gelezen en was er zeer gecharmeerd van geraakt. Het boek vormde in feite ook de leidraad van het verhaal dat Dingeman vertelde, beginnend bij de klassieke mechanika van Newton (1687) en Maxwell (1865) en eindigend bij de SRT van Albert Einstein (1905). Dingeman toonde ook een blik op verdere wetenschappelijke ‘revoluties’, zoals de quantum-mechanika en de quantum-electrodynamika, zaken die een volgende keer vast en zeker door hem belicht zullen worden. Afijn, in zijn verhaal ging Dingeman in op de diverse theoretische aspecten van de SRT, zoals de consequenties van de constante lichtsnelheid op de beweging van ruimtereizigers. Een pittig verhaal vol wiskundige vergelijkingen, waar sommige leden van smullen. De eerlijkheid gebied te zeggen dat die wiskunde ‘not my cup of tea is’, zoals ze het in Engeland plachten te zeggen, maar da’s mijn mening. Aan de hand van talloze grafieken liet zien Dingeman dat er een verschil is tussen de klokken van een stilstaande waarnemer en eentje die in een raket met grote snelheid (richting c) aan het reizen is. De presentatie zou volgens Dingeman’s dochter drie kwartier moeten duren, maar het werd ruim anderhalf uur. De aanwezigen vonden het een boeiend verhaal over één van de hoogtepunten uit de natuurkunde. Over Bais overigens, die een DVD voor het vak NLT (Natuur, Leven & Technologie) heeft gemaakt, kan je hier meer vinden.

Share
canakkale canakkale canakkale balik tutma search canakkale vergi mevzuati bagimsiz denetim vergi mevzuati ozurlu engelliler