Nieuw bedrijf wil in 2018 bemande fly-by langs Mars uitvoeren

Dennis Tito

Dennis Tito. Credit: NASA via Wikipedia.

Een nieuwe non-profit organisatie, onder leiding van ’s werelds eerste ruimtetoerist, heeft het ambitieuze plan om in 2018 een bemande missie naar Mars te lanceren. Het is niet de bedoeling om op de Rode Planeet te landen – in plaats daarvan maakt de missie gebruik van een zeldzame planetaire uitlijning, waardoor relatief snel en goedkoop een flyby kan worden uitgevoerd.De organisatie staat bekend als de Inspiration Mars Foundation wordt geleid door Dennis Tito, die in 2001 de eerste ruimtetoerist was. Het is niet de bedoeling om nieuwe technologie te ontwikkelen – Tito wil het doen met een bestaande capsule en raket, die worden aangepast om een bemande Marsreis mogelijk te maken.De totale reis zal 501 dagen in beslag nemen. Om te voorkomen dat de astronauten eenzaam en depressief worden, hoopt Tito om iets te doen wat nooit eerder gedaan is: een getrouwd stel op reis sturen. “Als je zo ver weg bent, en de aarde is niets meer dan een blauw puntje, dan heb je iemand nodig om je te omhelzen. Wat is een betere remedie tegen de psychologische problemen dan met je partner op reis te gaan?”Het lanceervenster voor de missie opent in januari 2018. Op dat moment staan de aarde en Mars op een dusdanige positie, dat in slechts 500 dagen heen en weer gevlogen kan worden. Als het lanceervenster gemist wort, zal de reis plots twee tot drie jaar duren. Hoewel Tito toegeeft dat er nog vele uitdagingen te overwinnen zijn, is hij ervan overtuigt dat het te doen is. Anderen hebben allerlei fantasie-missies voorgesteld die nooit uitgevoerd zullen worden – Tito wou dezelfde fout niet maken.

Credit: Inspiration Mars Foundation

Voordat de Inspiration Mars Foundation werd opgericht, heeft Tito eerst een groep wetenschappers en ingenieurs bijeengebracht, om te zien wat de benodigdheden voor de missie zijn. Hieruit is gebleken dat de missie te doen is, bijvoorbeeld met een Dragon-capsule van het commerciële ruimtevaartbedrijf Space Exploration Technologies (SpaceX). Probleem is wel dat Dragon-capsules alleen maar gebruikt zijn voor het vervoer van vracht en nog niet voor bemande vluchten.Daarnaast zal de missie nieuwe levensondersteunende systemen en een nieuw soort stralingsbescherming nodig hebben om de bemanning gezond te houden. Tito vergelijkt het aankleden van een bestaand ruimtevaartuig met het inrichten van een nieuw huis. “We kunnen het huis kopen, maar de muren zijn kaal en er zijn geen meubels”.Tito heeft als slot nog gemeld dat hij geen stuiver zal verdienen aan de missie. “Ik doe het puur vanuit filantropische overwegingen – ik zal er niets aan verdienen. Sterker nog, het zal me waarschijnlijk veel geld gaan kosten!”

Credit: Karl Tate/Space.com

Bron: SPACE.com.

Nieuwe Griekse telescoop onderzoekt oude ster

Aristarchos-telescoop. Credit: P. Boumis, National Observatory of Athens

Waarnemingen met de nieuwe 2,3-meter Aristarchos-telescoop in het Griekse Peloponnesosgebergte wijzen erop dat de centrale ster van de planetaire nevel KjPn8 een begeleider heeft. KjPn8 is een onregelmatig gevormd object in het sterrenbeeld Cassiopeia.Sterren zoals onze zon stoten aan het eind van hun bestaan een groot deel van hun atmosfeer af. Het restant van de ster zelf verandert vervolgens in een zogeheten witte dwerg: een compact, heet sterretje. Het afgestoten materiaal vormt een uitdijende gaswolk die soms een beetje op een planeetschijfje lijkt – vandaar de merkwaardige benaming voor deze objecten. De planetaire nevel KjPn8 werd eind jaren vijftig ontdekt met een telescoop van de Palomar-sterrenwacht in Californië. Latere waarnemingen lieten zien dat de nevel een drietal grote lobben vertoont. Door snelheden van deze lobben te meten, hebben astronomen nu de afstand en de ontstaansgeschiedenis van de planetaire nevel kunnen vaststellen. KjPn8 is ongeveer 6000 lichtjaar van ons verwijderd en de lobben zijn respectievelijk 3200, 7200 en 50.000 jaar geleden door de centrale ster uitgestoten. Uit de structuur en snelheid van de binnenste van de drie lobben leiden de astronomen af dat deze is ontstaan bij de overdracht van materie van een zware naar een minder zware ster. Bij dat proces wordt een deel van de materie terug de ruimte in geblazen in de vorm van twee tegengesteld gerichte bundels. Dat betekent dat zich in het hart van KjPn8 een dubbelster moet bevinden. Uniek is dat niet: ook andere planetaire nevels hebben een dubbelster in hun centrum.

Opname van de reusachtige lobben van de planetaire nevel KjPn 8, genomen met een camera van de nieuwe 2,3-meter Aristarchos-telescoop. Credit: P. Boumis/J. Meaburn.

Bron: Astronomie.nl.

Supermassief zwart gat draait supersnel rond

Het prachtige spiraalstelsel NGC 1365. © ESO/P. Grosbøl

Wetenschappers zijn voor het eerst in staat geweest om betrouwbare metingen te verrichten van de rotatie van een supermassief zwart gat. Het blijkt dat het zwarte gat in het centrum van het spiraalstelsel NGC 1365 met enorme snelheid om z’n as draait: zo’n 84% van de maximale snelheid die volgens de wetten van Einstein mogelijk is. Hieruit blijkt dat in ieder geval sommige zwarte gaten roteren, wat grote implicaties heeft voor ons begrip van deze mysterieuze objecten. Supermassieve zwarte gaten zijn gigantisch groot – sommige exemplaren wegen evenveel als 10 miljard of meer zonnen. Wetenschappers vermoeden dat ze de meeste, zo niet alle, grote sterrenstelsels verankeren. NGC 1365 staat op een afstand van 56 miljoen lichtjaar, in de richting van het sterrenbeeld Fornax, en wordt inderdaad verankerd door een zwart gat van een paar miljoen zonnemassa’s. Dit monster straalt enorme hoeveelheden straling uit, als gevolg van het opslokken van gas en andere materie.Bij deze nieuwe studie is gebruik gemaakt van twee röntgen-ruimtetelescopen: de Europese XMM-Newton en NASA’s NuSTAR. Door in te zoomen op het hoogenergetische licht dat wordt uitgestoten door ijzeratomen, zijn de telescopen in staat gesteld om de beweging te meten van de platte accretieschijf waar het zwarte gat door omringd wordt.

Accretieschijf rond zwart gat. Credit: University of California.

Astronomen hebben toen ontdekt dat de ijzer-emissies ernstig verstoord zijn, hetgeen suggereert dat de binnengrens van deze accretieschijf behoorlijk dicht bij het zwarte gat komt – dichtbij genoeg om de zwaartekracht van het zwarte gat in staat te stellen de röntgenemissie ernstig te verstoren. Dit impliceert weer een snel roterend zwart gat, aangezien de algemene relativiteitstheorie stelt dat hoe sneller een zwart gat ronddraait, hoe dichterbij z’n accretieschijf kan komen. De betrokken onderzoekers hebben toen berekend wat de rotatiesnelheid van het zwarte gat bedraagt. Dat blijkt zo’n 84 procent te zijn van de maximale snelheid die mogelijk is volgens de algemene relativiteitstheorie. Het is moeilijk om deze snelheid te bevatten – je kunt het niet zomaar omrekenen naar kilometer per uur. Toch kun je wel stellen dat het zwarte gat met een enorme snelheid roteert. Astronomen vermoeden dat supermassieve zwarte gaten niet met hun huidige rotatie geboren zijn, maar deze later verkregen hebben door het opslokken van materie. Hierbij wordt het zwarte gat niet alleen zwaarder, maar wordt ook impulsmoment overgedragen (‘draaivermogen’). Als de materie die in de loop van de tijd naar het zwarte gat stroomt uit allerlei verschillende richtingen komt, levert dat niet veel snelheidswinst op. Bij het zwarte gat in NGC 1365 is duidelijk iets anders gebeurd: dat draait zo’n beetje op maximale snelheid. En dat betekent dat zijn groeiproces heel ordelijk moet zijn verlopen.

Het verschil tussen de accretieschijf van een roterend zwart gat (rechts) en een niet-roterend zwart gat (links). Credit: NASA/CXC/M.Weiss; Spectra: NASA/CXC/SAO/J.Miller et al.

Bron: SPACE.com.

Zeldzame stratosfeer-ontlading gefotografeerd

Credit: Steven Cummer

Wetenschappers hebben een foto gemaakt van een zeldzaam fenomeen dat kan voorkomen tijdens onweersbuien: blue jets, een soort stratosfeerontladingen die vanaf een onweersbui naar boven gaan in plaats van naar beneden. De gigantische blue jet is vastgelegd op 12 augustus 2010, maar is nu pas omschreven door een team van wetenschappers.

De wetenschappers hebben gebruik gemaakt van verschillende apparaten om te speuren naar jets, waaronder Doppler-radar en infrarood-camera’s. De jet kwam tot 89 kilometer boven het aardoppervlak, ver boven de wolkentoppen die niet hoger kwamen dan 17 kilometer boven de grond.

Het is nog niet zo lang geleden dat het bestaan van elektrische activiteit boven onweersbuien wetenschappelijk bewezen is, hoewel geruchten en niet-gedocumenteerde waarnemingen veel verder terug gaan. Deze elektrische ontladingen komen in verschillende soorten, waaronder red sprites, elves en blue jets.

Hoewel wetenschappers niet precies weten hoe blue jets werken, vermoeden ze dat ze de elektrische lading tijdens onweersbuien in balans brengen, door te ontladen in de ionosfeer – een deel van de bovenste atmosfeer dat gevuld is met geladen deeltjes.

Credit: Abestrobi/Wikipedia.

Bron: SPACE.com

New Horizons krijgt mogelijk eigen postzegel

Credit: NASA/SWRI/Durda

Wetenschappers die verbonden zijn aan de New Horizons-missie naar Pluto zijn een tweede missie begonnen: het vereeuwigen van de eerste ruimtesonde naar Pluto op een postzegel! De eerste horde is al genomen: ze hebben 12.000 handtekeningen verzameld, waardoor het verzoek kan worden voorgelegd aan de postzegel-adviescommisie van het Amerikaanse post-agentschap.

New Horizons is op 19 januari 2006 gelanceerd en is sindsdien op weg naar de dwergplaneet Pluto. De sonde is nu zeven jaar onderweg en bevindt zich halverwege de omloopbanen van Uranus en Neptunus. Over twee-en-half jaar zal New Horizons arriveren bij de ex-planeet, en dat is net voldoende tijd voor de postzegel-adviescommisie om een besluit te nemen. Het hele proces kan namelijk gerust drie jaar in beslag nemen.

Bron: SPACE.com

Vuistgroot brokstuk van Tsjeljabinsk-meteoor gevonden

Credit: RIA Novosti

In de Russische Oeral is een groot restant teruggevonden van de Tsjeljabinsk-metoor. De vuistgrote meteoriet weegt een kilo en is het grootste stuk dat tot nog toe is teruggevonden. Zowel amateurs als professionals zijn nog altijd naarstig op zoek naar restanten, die veel geld op kunnen leveren.Er zijn een paar honderd fragmenten teruggevonden – sommige ervan zijn online te koop. Als je een “Tsjeljabinsk-meteoriet” wil kopen, bedenk dan wel dat er vele “nepbrokstukken” in omloop zijn! Het is vaak lastig om zelf te achterhalen of een meteoriet echt is of niet. Hoe dan ook: prijzen variëren van een paar duizend dollar tot zestienduizend dollar! Niet alleen probeert de lokale bevolking geld te verdienen door de verkoop van (al dan niet echte) meteorieten, ook is er een levendige handel ontstaan in t-shirts en andere meteoriet-gerelateerde prullaria. Je kunt zelfs een gids inhuren om je te laten rondleiden, terwijl in het plaatselijke museum een tentoonstelling is ingericht over de Tsjeljabinsk-explosie. Overigens moet het grootste restant van de meteoor nog gevonden worden. Wetenschappers vermoeden dat op de bodem van het Tsjebakoel-stuwmeer een meteoriet van ruim een halve meter zou kunnen liggen! Bron: RT.com.

Experimenteel bewijs voor grote invloed van stofdeeltjes in het heelal

Credit: Stephanie Cazaux et al/ Kapteyn instituut Rijksuniversiteit Groningen

Een Frans/Nederlands team van astronomen, onder wie Stéphanie Cazaux uit Groningen, heeft met laboratoriumproeven aangetoond dat moleculen op microscopisch kleine stofdeeltjes in de ruimte, direct in de gasfase kunnen komen. Dit resultaat kan belangrijke gevolgen hebben voor theorieën over de chemische samenstelling van het heelal en de manier waarop sterren worden gevormd.Al in de jaren ’60 van de vorige eeuw was duidelijk dat in gebieden waar sterren en planeten worden geboren, stofdeeltjes belangrijk zijn voor de productie van de meest simpele tot zeer complexe moleculen die in het heelal voorkomen. Maar het precieze mechanisme waardoor moleculen die op het oppervlak van de stofkorreltjes zijn gemaakt, onmiddellijk tot gas transformeren en weer de ruimte ingaan, was onbekend. Om te onderzoeken hoe de moleculen op stofkorreltjes in de gasfase komen, hebben de astronomen in het lab de vorming van water op silicaten bestudeerd. Deze soort mineralen is gekozen omdat hiermee de stofkorreltjes in de ruimte zo goed mogelijk worden nagebootst. Eerst werd moleculair zuurstof (O2) op het oppervlak gebracht, dat was afgekoeld tot een zeer lage temperatuur van 10 graden Kelvin (-263 graden Celsius). Vervolgens werden waterstofatomen op hetzelfde oppervlak aangebracht, die daarna werden bedekt met O2. Uit metingen met een massaspectrometer bleek dat 90% van de zojuist gevormde moleculen, direct het oppervlak weer verlieten en gas vormden. Dit proces heet chemische desorptie.

Over desorptie is veel gespeculeerd, en het mechanisme is nu voor het eerst in het lab aangetoond. Het proces van desorptie is wel eerder in astrochemische modellen van stervorming meegenomen, maar met geschatte waarden. De ontdekking zal daarom gevolgen hebben voor stervormingstheorieën. De hoeveelheid gasmoleculen in een wolk die ineenstort onder zijn eigen gewicht om een ster te vormen, is namelijk bepalend voor de snelheid waarmee de stervorming plaatsvindt, het aantal sterren en hun uiteindelijke massa.”Onze experimenten laten zien dat de microscopisch kleine stofdeeltjes in het heelal een directe impact hebben op de chemie van astrofysische objecten”, zegt Cazaux. “Dit heeft grote consequenties voor de interpretatie en analyse van veel objecten in het heelal, maar ook voor ons begrip van stervorming.” Bron: Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie.

Labs van Marsrover Curiosity begonnen aan onderzoek boorpoeder

Het CHIMRA gereedschap, dat het poeder naar de twee labs heeft gebracht. Credit: NASA/JPL-Caltech

De twee laboratoria aan boord van Marsrover Curiosity zijn begonnen met het analyseren van het poedervormige gruis, dat afkomstig is uit het gat in de rots genaamd John Klein. Dat gat – 16 mm breed en 64 mm diep – werd op 8 februari 2013 geboord met de boor van Curiosity, die zich aan het einde van de 2,1 meter lange beweegbare arm bevindt. Op 22 februari (Sol  195) werd het poeder gestort in het Chemistry and Mineralogy (CheMin) instrument en een dag later werd het Sample Analysis at Mars (SAM) instrument gevoed. Afgelopen dagen werd het gruis gezeefd, zodat deeltjes die groter zijn dan 150 micrometer werden verwijderd. De overgebleven deeltjes worden nu geanalyseerd. Dat toevoegen van het poeder aan de twee labs werd gedaan met het Collection and Handling for In-situ Martian Rock Analysis (CHIMRA) gereedschap van de Curiosity. Resultaten van de analyses door de twee labs zullen voorlopig niet bekend worden gemaakt, want het is een langdurig proces, aldus een woordvoerder van de NASA. Bron: Universe Today.

Tsjeljabinsk meteoriet behoorde tot Apollo-planetoïdenfamilie

De berekende baan in blauwe van de Tsjeljabinsk-meteoriet. Credit: Jorge Zuluaga and Ignacio Ferrin at the University of Antioquia

De meteoriet die op vrijdagochtend 15 februari boven de regio Tsjeljabinsk in de Oeral in Rusland explodeerde blijkt een planetoïde te zijn geweest die behoorde tot de zogenaamde Apollo-familie. Dat zijn planetoïden die ‘aardscheerders’ zijn, wiens baan die van de aarde kan kruisen: ze hebben een elliptische omloopbaan waarvan de halve hoofdas groter is dan deze van de aarde. Sommige kunnen zeer dicht tegen de aarde komen, waardoor ze een potentieel gevaar vormen voor de aarde. Op basis van de talloze video’s die gemaakt zijn van de vuurbol van de meteoriet hebben de wetenschappers Jorge Zuluaga en Ignacio Ferrin (Universiteit van Antioquia in Medellin, Colombia) kunnen narekenen wat de baan van de meteoriet in de ruimte was en die blijkt overeen te komen met de baan die de Apollo-planetoïden hebben – wiens naam is afgeleid van de eerste ontdekte van deze klasse van planetoïden (1862) Apollo. in de afbeelding hiernaast zie je de baan in blauw, plus de banen van de aarde (groen) en Mars (rood). De gestreepte en gestippelde blauwe lijnen zijn berekende varianten van de baan van de meteoriet, daar moet je even niet op letten. Volgens het tweetal moet de meteoriet in de atmosfeer zijn gaan oplichten toen ‘ie 32 tot 47 km hoog was. Op een hoogte van 19 tot 24 km hoogte moet ‘ie zijn geëxplodeerd, aldus een andere wetenschapper, Peter Brown (Western Ontario). Hij denkt dat de meteoriet 17 meter in doorsnede was en dat de explosie een kracht had van 470 kiloton TNT. Hieronder een animatie, waarin de baan van de meteoriet te zien is, gemaakt door Zuluaga:

Bron: NASA + Wikipedia + Technology Review.