Het volgen van de ‘vliegroute’ van HD 254577. Credits: Baha Dinçel et al.
Sterrenkundigen hebben lang bestaande voorspellingen bevestigd dat zware, ‘weggelopen’ sterren (Engels: runaway stars) mogelijk zijn ontstaan in binaire systemen en op spectaculaire wijze de ruimte in zijn geslingerd toen hun begeleidende sterren een supernova-explosie ondergingen. Door een combinatie van waarnemingen en stermodellen heeft een team onder leiding van Baha Dinçel (Universiteit van Jena in Duitsland) aangetoond dat de ster HD 254577 dit waarschijnlijk heeft gedaan – en dat de oorsprong ervan terug te voeren is op een begeleidende ster waarvan de overblijfselen nu de Kwallennevel vormen – welke ik vorig jaar nog vanuit mijn tuintje gefotografeerd heb, zoals hieronder te zien.
De Kwallennevel. Credits: Arie Nouwen
Weglopende sterren en een klassieke theorie
Terwijl de meeste sterren – inclusief onze eigen zon – langzaam bewegen ten opzichte van hun buren, razen ‘weglopende’ sterren door de interstellaire ruimte met snelheden van tientallen tot honderden kilometers per seconde. Sterrenkundigen zijn zich nu bewust van vele weglopende sterren die ooit deel uitmaakten van dichte sterrenhopen, maar werden uitgestoten door de zwaartekracht van veel grotere buursterren. Dit mechanisme verklaart echter niet altijd de oorsprong van de meest massieve weglopende sterren, die op deze manier moeilijk tot hoge snelheden te versnellen zijn. In 1961 presenteerde de Nederlandse sterrenkundige Adriaan Blaauw een alternatieve theorie: dat elke massieve weglopende ster ooit deel uitmaakte van een binair sterrenstelsel, maar werd bevrijd van zijn zwaartekrachtsdans toen de begeleidende ster een supernova met kernimplosie onderging, waarbij een nevel van gas en stof achterbleef.
Tientallen jaren later is er nog steeds weinig concreet bewijs voor Blaauws theorie, met één opmerkelijke uitzondering: de ster HD 37424, een ster met een massa van 12 tot 13 zonsmassa’s in het supernovarestant S147, is momenteel het enige voorbeeld met hoge zekerheid van een binair supernova-runaway-systeem.
Hoe het team op zoek ging naar nieuwe kandidaten
Om waarschijnlijke kandidaten te vinden, combineerde het team van Dinçel aanwijzingen uit verschillende bronnen. Deze omvatten astrometrische gegevens van het Gaia-observatorium van de ESA, dat de posities en bewegingen van sterren ten opzichte van verder gelegen achtergrondobjecten nauwkeurig meet. Daarnaast analyseerden ze spectroscopische gegevens van weglopende sterren, die informatie onthulden over hun temperatuur, samenstelling en evolutionaire staat. Eén kandidaat sprong er in het bijzonder uit. De gecombineerde waarnemingen onthulden dat HD 254577 een massieve, sterk geëvolueerde ster is die geen deel meer uitmaakt van een binair paar – in overeenstemming met de verwachting dat deze ooit samen met een soortgelijke begeleider is geëvolueerd, wat voldoet aan de criteria voor een voorloperster van een supernova. Het team van Dinçel pastte technieken voor sterrenmodellering toe om het vroegere vluchtpad van HD 254577 te reconstrueren.
Massive runaway star HD 254577: the pre-supernova binary companion to the progenitor of the supernova remnant IC 443. B. Dinçel et. al. https://arxiv.org/abs/2511.14686
— AstroArxiv (@astroarxiv.bsky.social) 19 november 2025 om 04:46
De link tussen HD 254577 en de Kwallennevel
De resultaten leveren in hun geheel overtuigend bewijs dat HD 254577 de ruimte in werd geslingerd toen zijn binaire begeleider een supernova werd, waarschijnlijk tussen 10.000 en 30.000 jaar geleden. Dit zou de overblijfselen van zijn voormalige begeleider hebben achtergelaten, bekend als IC 443, ofwel de “Kwallennevel”. Als ik het wel heb staat de ster HD 254577 óók op de foto die ik vorig jaar van de Kwallennevel gemaakt heb (ik kom er nog wel op terug).
Wat dit betekent voor toekomstige zoektochten
Meer in het algemeen versterken de resultaten Blaauws veel eerdere voorspellingen over hoe de laatste momenten van een binair paar zich kunnen ontvouwen na een supernova, en hoe bewijs voor de voormalige begeleider van een weggelopen ster kan worden gevonden in de verdeling van gas en stof die door de explosie zijn uitgestoten. De ontdekking kan nu van belang zijn voor de zoektocht naar andere massieve weggelopen sterren en astronomen in staat stellen hun oorsprong terug te voeren naar de resten van hun voormalige begeleiders.
Meer informatie over de wegloopster en de Kwallennevel is te vinden in het vakartikel van B. Dinçel et al, Massive runaway star HD 254577: The pre-supernova binary companion to the progenitor of the supernova remnant IC 443, Astronomy & Astrophysics (2026).
Bron: Phys.org.
Speak Your Mind