Wat valt er aan de sterrenhemel te zien in juni 2016?

sterrenhemel
Op 1 juni start de weerkundige zomer. Twintig dagen later begint officieel de astronomische zomer dat sterrenkundigen ook wel het ‘solsticium’ heten. De maand juni werd genoemd naar de Romeinse godin, Juno, de vrouw van Jupiter. In juni 2016 is de prachtige planeet Saturnus in oppositie en kunnen we verschillende vallende sterren zien afkomstig van minder bekende meteorenzwermen. In dit artikel wordt een overzicht gegeven van wat er allemaal aan de sterrenhemel te zien is in juni 2016.

OPGELET:
Kijk nooit naar objecten die zich dicht bij de Zon bevinden zonder voldoende bescherming. Kijk nooit door een telescoop, verrekijker of andere optische apparatuur richting de Zon. Dit kan het netvlies onherstelbaar beschadigen met blindheid tot gevolg!

De Maan en de planeten

De planeet dat zich het dichtst bij onze ster bevindt, Mercurius, bereikt in juni 2016 zijn grootste westelijke elongatie en is daaropvolgende dagen ’s morgens boven de oostelijke horizon moeilijk zichtbaar. Vanaf 9 juni tot 26 juni 2016 komt Mercurius ongeveer 50 minuten voor de Zon op. De tweede planeet gezien vanaf de Zon, Venus, bevindt zich heel de maand juni op minder dan 7

Wat valt er aan de sterrenhemel te zien in april 2016?


De vierde maand van het nieuwe jaar wordt in de volksmond ook wel ‘grasmaand’, ‘pasmaand’ of ‘eiermaand’ genoemd. Voor amateur-astronomen is april 2016 een zeer interessante maand doordat we de planeten Mercurius, Mars, Jupiter en Saturnus kunnen waarnemen, een komeet kunnen zien en we kunnen genieten van de Lyriden meteorenzwerm. In dit uitgebreid artikel wordt een overzicht gegeven van wat er zoal aan de sterrenhemel te zien is in april 2016.

OPGELET:
Kijk nooit naar objecten die zich dicht bij de Zon bevinden zonder voldoende bescherming. Kijk nooit door een telescoop, verrekijker of andere optische apparatuur richting de Zon. Dit kan het netvlies onherstelbaar beschadigen met blindheid tot gevolg!

De Maan en de planeten

De planeet die zich het dichtst bij de Zon bevindt, Mercurius, bereikt op 18 april 2016 zijn grootste oostelijke elongatie en is ’s avonds tussen 5 en 25 april boven de westelijke horizon zichtbaar. Mercurius heeft op dat moment een schijnbare helderheid van magnitude -0,3. De tweede planeet gezien vanaf de Zon, Venus, komt kort voor de Zon op en is hierdoor in april 2016 niet zichtbaar met het blote oog. Mars, ook wel de ‘rode’ of ‘oranje’ planeet genoemd omwille van zijn kleur, kunnen we in april 2016 terugvinden in de buurt van de ster Antares in het sterrenbeeld Slangendrager (Ophiuchus) en komt in de late avond al op. Deze planeet heeft in april 2016 een schijnbare helderheid van magnitude -0,5 maar wordt wel steeds helderder. Mars nadert nog steeds de Aarde en is op 17 april 2016 stationair in rechte klimming. Dit wil zeggen dat de bewegingsrichting van de planeet tussen de sterren nu westelijk wordt. Jupiter, de grootste planeet in ons zonnestelsel, blijft ook in april 2016 een helder object aan de nachtelijke hemel. Zo heeft Jupiter een schijnbare helderheid van magnitude -1,9 en prijkt deze ’s avonds hoog in het zuiden, in het sterrenbeeld Leeuw (Leo). Op zaterdag 9 april 2016 kunnen we vier grootste manen van Jupiter, de zogeheten ‘Galile

Wat valt er aan de sterrenhemel te zien in maart 2016?


De derde maand van het nieuwe jaar wordt in de volksmond ook wel ‘lentemaand’, ‘buienmaand’ of ‘guldenmaand’ genoemd en werd genoemd naar de Romeinse god Mars, de god van de oorlog. In dit uitgebreid hemeljournaal wordt een overzicht gegeven van wat er zoal aan de sterrenhemel te zien is in maart 2016.

OPGELET:
Kijk nooit naar objecten die zich dicht bij de Zon bevinden zonder voldoende bescherming. Kijk nooit door een telescoop, verrekijker of andere optische apparatuur richting de Zon. Dit kan het netvlies onherstelbaar beschadigen met blindheid tot gevolg!

De Maan en de planeten

Mercurius, de kleine planeet die zich het dichtst bij de Zon bevindt, is op 23 maart 2016 in bovenconjunctie met onze ster en is niet waarneembaar. Ook de tweede planeet, Venus, is in maart 2016 niet waarneembaar aangezien deze korte tijd voor de Zon pas opkomt. Mars, de planeet die omwille van zijn kleur ook wel de ‘rode’ of ‘oranje’ planeet wordt genoemd, is de tweede helft van de nacht pas zichtbaar in het sterrenbeeld Weegschaal (Libra) en vervolgens in het sterrenbeeld Schorpioen (Scorpius). Mars blijft de Aarde in maart naderen waardoor deze steeds helderder wordt. In maart 2016 zal de ‘rode planeet’ een schijnbare helderheid hebben van magnitude +0,5 tot -0,3. De grootste planeet uit ons zonnestelsel, Jupiter, schittert in maart 2016 de hele nacht als een heldere ster in het sterrenbeeld Leeuw (Leo). Jupiter is op 8 maart 2016 in oppositie met de Zon en heeft op dat moment een schijnbare helderheid van magnitude -2,0. Doordat Jupiter relatief dicht bij de Aarde staat, is dit een ideaal moment om de planeet en zijn vier grootste manen waar te nemen. Zo kunnen we maandag 14 maart 2016 de vier grootste manen van Jupiter, de zogeheten ‘Galile

Wat valt er aan de sterrenhemel te zien in februari 2016?


De tweede maand van het nieuwe jaar wordt in de volksmond ook wel ‘schrikkelmaand’, ‘slijkmaand’ of ‘regenmaand’ genoemd en werd genoemd naar de Romeinse god Februus, de god van de purificatie en onderwereld. In dit uitgebreid artikel wordt een overzicht gegeven wat er zoal aan de sterrenhemel te zien is in februari 2016.

OPGELET:
Kijk nooit naar objecten die zich dicht bij de Zon bevinden zonder voldoende bescherming. Kijk nooit door een telescoop, verrekijker of andere optische apparatuur richting de Zon. Dit kan het netvlies onherstelbaar beschadigen met blindheid tot gevolg!

De Maan en de planeten

De kleine planeet Mercurius, de planeet die zich het dichtst bij de Zon bevindt, bereikt op 7 februari 2016 zijn grootste westelijke elongatie en kunnen we eind januari en begin februari 2016 terugvinden aan de ochtendhemel. Mercurius is op dat moment voor ongeveer 62% verlicht en heeft een schijnbare helderheid van magnitude +0,2. De kleine planeet staat ongeveer 25

Wat valt er aan de sterrenhemel te zien in december 2015?

Op 1 december start de weerkundige winter. De maand december wordt in de volksmond dan ook wel de ‘donkere maand’ of ‘wintermaand’ genoemd en is voor veel amateur-astronomen één van de betere maanden om met de telescoop naar buiten te gaan. Eén van de hoogtepunten in december is ongetwijfeld de Geminiden meteorenzwerm. Ontdek via dit uitgebreid artikel wat er allemaal te zien is aan de sterrenhemel in december 2015. 

OPGELET: Kijk nooit naar objecten die zich dicht bij de Zon bevinden zonder voldoende bescherming. Kijk nooit door een telescoop, verrekijker of andere optische apparatuur richting de Zon. Dit kan het netvlies onherstelbaar beschadigen met blindheid tot gevolg!

De Maan en de planeten

Mercurius, de planeet die zich het dichtst bij de Zon bevindt, bereikt op 29 december 2015 zijn grootste avond-elongatie. Deze kleine planeet gaat de vijf laatste dagen van 2015 ongeveer anderhalf uur na de Zon onder waardoor deze waarneembaar is laag in het zuidwesten, kort nadat de Zon is ondergegaan. De tweede planeet, gezien vanaf de Zon, schittert in december 2015 ’s morgens in het zuidoosten. Zo heeft Venus op dat moment een schijnbare helderheid van magnitude -3,6 en kunnen we deze begin december 2015 terugvinden in het sterrenbeeld Maagd (Virgo) en daarna in het sterrenbeeld Weegschaal (Libra). Mars, de planeet die gekend is om zijn rood-oranje kleur, is in december 2015 ’s morgens terug te vinden in het sterrenbeeld Maagd (Virgo). Op dat moment heeft Mars een schijnbare helderheid van magnitude +1,6. Mars kunnen we op 21 december 2015 op slechts 4° ten noorden van de heldere ster Spica terugvinden. De ‘rode planeet’ zal pas op 22 mei 2016 in oppositie zijn met de Zon maar wordt nu al langzaam helderder. De grootste planeet uit ons zonnestelsel, Jupiter, prijkt vanaf middernacht tot het aanbreken van de dag in het oostelijke deel van het sterrenbeeld Leeuw (Leo). Jupiter heeft op dat moment een schijnbare helderheid van magnitude -1,7 en een schijnbare diameter van ongeveer 38″. De vier grootste en helderste manen van Jupiter, de zogeheten ‘Galileïsche Manen’, kunnen we op zaterdag 5 december 2015 ten oosten van de planeetschijf terugvinden. In toenemende afstand van de planeet Jupiter staan Europa, Io, Ganymedes en Callisto. Op donderdag 31 december kunnen de vier Galileïsche Manen uiteindelijk ten westen van de planeet Jupiter terugvinden. Op 8 maart 2016 is Jupiter in oppositie met de Zon. Saturnus, de planeet met zijn prachtig ringenstelsel, verschijnt vanaf de tweede helft van december opnieuw aan de ochtendhemel. Deze planeet heeft op dat moment een schijnbare helderheid van magnitude +0,7 en is terug te vinden in het sterrenbeeld Slangendrager (Ophiuchus). De twee verste planeten in ons zonnestelsel, Uranus en Neptunus, vinden we in 2015 terug in de sterrenbeelden Vissen (Pisces) en Waterman (Aquarius). Deze gasplaneten hebben elk een helderheid van magnitude +6,1 (Uranus) en +7,8 (Neptunus) waardoor deze enkel zichtbaar zijn met een telescoop. Op vrijdag 25 december 2015 is het volle Maan. Indien het weer meewerkt, kunnen we op zaterdag 12 december 2015 een prachtige dunne maansikkel zien. Dit is de eerste dunne maansikkel sinds de laatste Nieuwe Maan op 11 december 2015. Op 12 december, kort na zonsondergang, kunnen we de prachtige maansikkel waarnemen net boven de zuidwestelijke horizon.

Planetoïden in oppositie

Op woensdag 9 december 2015 is de planetoïde 16 Psyche in oppositie. Dit kleine hemellichaam bevindt zich op dat moment in het sterrenbeeld Stier (Taurus) en heeft een schijnbare helderheid van magnitude +9,4. Hierdoor is deze planetoïde enkel waarneembaar met grotere telescopen. Tijdens zijn oppositie bereikt deze planetoïde een maximale hoogte boven de horizon van ongeveer 56°. De planetoïde 16 Psyche werd op 17 maart 1852 ontdekt door de Italiaanse astronoom Annibale de Gasparis. Psyche heeft een regelmatig vlak oppervlak en een ellipsoïde vorm met een diameter die varieert tussen de 180 en 250 km. De planetoïde draait in iets meer dan vier uur om haar as en beweegt in een ellipsvormige baan in ongeveer 5 jaar om de Zon. Een tweede planetoïde die in december in oppositie is, is 27 Euterpe. Deze planetoïde is op vrijdag 25 december in oppositie en is op dat moment terug te vinden in het sterrenbeeld Tweelingen (Gemini). Door zijn schijnbare helderheid van magnitude +8,4 is dit kleine hemellichaam ook enkel zichtbaar met grotere telescopen. Tijdens zijn oppositie bereikt 27 Euterpe een maximale hoogte boven de horizon van ongeveer 61°. Euterpe werd ontdekt door de Engelse sterrenkundige John Russell Hind op 8 november 1853 en heeft een onregelmatige vorm met een diameter tussen de 75 en 124 km. Deze planetoïde draait in 3,6 jaar rond de Zon, in een ellipsvormige baan.

eminiden meteoren gefotografeerd in Californië – Foto: Wally Wacholka.

Geminiden en Ursiden meteorenzwermen

De maand december is niet enkel gekend om Kerstmis maar het is ook de maand waarin we kunnen genieten van de prachtige Geminiden meteorenzwerm. Onder kenners worden de Geminiden omschreven als één van de mooiste jaarlijkse meteorenzwermen die het zeker waard zijn om de koude nachten voor enkele uren te trotseren. Op maandag 14 december 2015 bereikt de bekende meteorenzwerm Geminiden zijn maximum. Rond 02u30 Belgische tijd bevindt het radiant van deze meteorenzwerm zich aan het hoogste punt aan de hemel (70°) in het sterrenbeeld Tweelingen (Gemini). Het radiant is het punt aan de sterrenhemel waaruit meteoren lijken te komen. Onder goede omstandigheden, (geen storende lichtvervuiling of storend Maanlicht) kan men van de Geminiden meteorenzwerm meer dan honderd meteoren per uur verwachten. Doordat het op 11 december 2015 Nieuwe Maan is, is er op het moment van het maximum geen storend maanlicht. De Geminiden meteoren worden omschreven als zeer snel, helder en hebben vaak korte sporen. De Geminiden meteorenzwerm heeft ook een relatief korte piek en vaak kan men de dagen rond het maximum ook al Geminiden meteoren waarnemen. Meteoren worden in de volksmond ook wel ‘vallende sterren’ genoemd. In werkelijkheid gaat het om zeer kleine stukjes steen en gruis die onder hoge snelheden de atmosfeer van de Aarde binnendringen waarna ze op een hoogte van 80 tot 120 kilometer verdampen. De Geminiden worden veroorzaakt door stofdeeltjes die afkomstig zijn van planetoïde Phaethon. De dagen rond 22 december zijn ook nog meteoren te zien afkomstig van de Ursiden meteorenzwerm. Rond 09u00 Belgische tijd bevindt het radiant van deze zwerm zich aan het hoogste punt (op 67°) aan de hemel in het sterrenbeeld Kleine Beer. Op dat moment is de Maan wel voor 95% verlicht waardoor dit een zeer storende factor is. Onder ideale omstandigheden, zonder storend maanlicht, zijn er van deze zwerm ongeveer een tiental meteoren per uur te zien. Om meteoren waar te nemen heb je geen speciale apparatuur nodig. Enkel een ligzetel, een heldere sterrenhemel en wat geduld zijn genoeg.

Winterzeshoek

Een soortgelijk asterisme als de bekende Zomerdriehoek is de Winterzeshoek. Deze denkbeeldige figuur wordt gevormd door zes sterren die enkel gedurende de winter op het noordelijk halfrond te zien zijn. Deze sterren vormen samen een zeshoek en zijn Aldebaran in het sterrenbeeld Stier, Rigel in het sterrenbeeld Orion, Sirius in het sterrenbeeld Grote Hond, Procyon in het sterrenbeeld Kleine Hond, Pollux in het sterrenbeeld Tweelingen en Capella in het sterrenbeeld Voerman. In de Winterzeshoek bevindt zich nog een ander asterisme: de Winterdriehoek. Dit asterisme is ook gekend als de ‘Great Southern Triangle’ en wordt gevormd door de sterren Sirius, Procyon en Betelgeuse die zich meer in het centrum van de Winterzeshoek bevindt. Wat de Winterzeshoek zo bijzonder maakt, zijn de kleurverschillen van de zes sterren. Dit kleurverschil wordt veroorzaakt door het verschil in hun oppervlaktetemperatuur. Zo heeft de ster Procyon een witte kleur terwijl de sterren Aldebaran en Pollux eerder oranje zijn. De ster Capella heeft dan weer een gele kleur.

De Winterdriehoek – Foto: Stellarium.

Deep-sky

De maand december is voor de meer gevorderde amateur-astronoom zeer geschikt om om de nevel NGC 1990 waar te nemen. Deze reflectienevel bevindt zich in het sterrenbeeld Orion en heeft een schijnbare afmeting van 50,0′. Het object werd in 1786 ontdekt door William Herschel. Doordat dit een zwak en contrastarm object is, heeft men echter een behoorlijke telescoop nodig om iets van details te kunnen zien. Een andere prachtige nevel in het sterrenbeeld Orion is M42 (zie foto). Deze nevel, die ook gekend is als de ‘Grote Orionnevel’ is één van de meest bekende en waargenomen deep-sky objecten en is bij goede omstandigheden zelfs al te zien met het blote oog of een verrekijker. Dit prachtige object is makkelijk terug te vinden aan de sterrenhemel aangezien het met het blote oog te zien is als een wazige vlek net onder de drie gordelsterren van Orion. M42 heeft een magnitude van 4,0 en zijn schijnbare afmeting bedraagt 66,0′. Deze prachtige, door jonge sterren, verlichte nevel bevindt zich op een afstand van 1 350 lichtjaar van de Aarde. De bekende Orionnevel wordt door zowel beginnende alsook ervaren waarnemers telkens opnieuw waargenomen. De meest beginnende waarnemers zijn echter wel vaak teleurgesteld aangezien ze een beeld verwachten van dit object zoals op de extreem langbelichte foto’s die we kunnen zien in boeken en op het internet. Enkel het visueel beeld in grote telescopen benaderd deze indruk. Toch is M42 een prachtig object om waar te nemen, vooral wanneer men dat gedetailleerd doet. In een binoculair ziet men een zwakke waas rond een ster van vierde magnitude. In een kleine telescoop ziet men dan weer een lichtgroene waas zonder veel extra details. Naarmate de kijkeropening toeneemt, ziet men talloze lichte en donkere nevels die chaotisch verspreid zijn over de nevel. Nog een nevel die in de maand december in het sterrenbeeld Orion goed waar te nemen is, is NGC 2024. Deze emissienevel is ook gekend als de ‘Vlamnevel’ en bevindt zich op een afstand van 1 500 lichtjaar van de Aarde. Dit object heeft een schijnbare afmeting van 30,0′. Het spreekt voor zich dat men het best deep-sky objecten waarneemt in de periode rond Nieuwe Maan (vrijdag 11 december 2015) aangezien men dan geen hinder heeft van storend Maanlicht.

De sterrenbeelden op 15 december 2015 (23u30)

Hubble’s Tonight Sky over november 2015

Hieronder weer de maandelijkse video van Hubble’s Tonight’s Sky, waarin je kan zien wat er allemaal voor interessants aan de hemel staat te gebeuren deze maand.

Interessante en nuttige links:

Bron: Spacepage.be + Hubble..

Wat valt er aan de sterrenhemel te zien in november 2015?


November wordt ook wel de ‘nevelmaand’ of ‘slachtmaand’ genoemd en is de elfde maand van het jaar in de gregoriaanse kalender. In dit artikel bespreken we wat er zoal te zien is aan de sterrenhemel in november 2015. Zo kunnen we in november 2015 enkele heldere planeten aan de ochtendhemel zien alsook tal van vallende sterren afkomstig van verschillende meteorenzwermen. 

OPGELET: Kijk nooit naar objecten die zich dicht bij de Zon bevinden zonder voldoende bescherming. Kijk nooit door een telescoop, verrekijker of andere optische apparatuur richting de Zon. Dit kan het netvlies onherstelbaar beschadigen met blindheid tot gevolg!

De Maan en de planeten

In november 2015 kunnen we de kleine planeet Mercurius niet waarnemen doordat deze zich te dicht bij de Zon bevindt. De tweede planeet gezien vanaf de Zon is Venus en deze schittert ’s morgens als een zeer heldere ster in het oosten, sterrenbeeld Maagd (Virgo). Venus komt meer dan vier uur voor de Zon en heeft een schijnbare helderheid van magnitude -3,8 waardoor deze planeet zeer goed waarneembaar is. Mars, de planeet gekend om zijn rood-oranje kleur, wordt in november 2015 steeds iets beter zichtbaar. Zo kunnen we Mars in november 2015 ’s morgens waarnemen in het sterrenbeeld Leeuw (Leo) en heeft deze een schijnbare helderheid van magnitude +1,8. Jupiter, de grootste planeet uit ons zonnestelsel, is in november 2015 de tweede helft van de nacht zichtbaar in het oostelijke deel van het sterrenbeeld Leeuw (Leo). Deze gigantische gasplaneet heeft in november 2015 een schijnbare helderheid van magnitude -1,5 en dag na dag komt deze heldere reuzenplaneet vroeger op. Op maandag 9 november 2015 kunnen we ook alle vier de grootste manen van Jupiter, de zogeheten ‘Galileïsche manen’, terugvinden ten westen van de planeetschijf. Van binnen naar buiten zijn dit Ganymedes, Io, Europa en Callisto. Jupiter staat op dat moment in het zuidoosten op een hoogte van ongeveer 34° boven de horizon. Op zondag 15 november 2015 kunnen we de vier grootste manen van Jupiter dan weer terugvinden ten oosten van de planeetschijf. Onder goede omstandigheden kunnen we de vier grootste manen van Jupiter al waarnemen met een binoculair of een kleine telescoop. Saturnus de prachtige planeet met zijn ringenstelsel, gaat kort na de Zon onder waardoor deze in november 2015 niet zichtbaar is. De twee verste planeten in ons zonnestelsel, Uranus en Neptunus, vinden we in 2015 terug in de sterrenbeelden Vissen (Pisces) en Waterman (Aquarius). Deze gasplaneten hebben een helderheid van magnitude +6,2 (Uranus) en +7,8 (Neptunus) waardoor deze enkel zichtbaar zijn met een telescoop. Op woensdag 25 november 2015 is het volle Maan. Op vrijdag 6 november 2015 kunnen we de Maan omstreeks 07u15 op ongeveer 4,5° terugvinden van de planeet Jupiter. Beide objecten bevinden zich op dat moment ongeveer 39° boven de zuidzuidoostelijke horizon en de Maan is voor 25% verlicht. Nog een opmerkelijke samenstand vindt op zaterdag 7 november 2015 plaats wanneer we de Maan nabij de planeten Venus en Mars kunnen terugvinden. Omstreeks 07u00 kunnen we de drie hemelobjecten ongeveer 30° boven de zuidoostelijke horizon terugvinden. De Maan is op dat moment voor slechts 17% verlicht.

Planetoïden in oppositie

Een andere interessante meteorenzwerm die in november 2015 kunnen zien, zijn de Tauriden. Het maximum van deze meteorenzwerm vindt op zaterdag 7 november 2015 plaats. De radiant kunnen we omstreeks 01u30 op ongeveer 59° boven de horizon terugvinden in het sterrenbeeld Stier (Taurus). Onder goede omstandigheden moet het mogelijk zijn om een vijftal meteoren (vallende sterren) per uur te kunnen zien. Doordat de duur van het maximum van deze zwerm vrij lang is (ongeveer 22 dagen), kunnen we onder goede omstandigheden toch vrij veel Tauriden zien. Meteoren afkomstig van deze zwerm worden gekenmerkt door hun felle oranje kleur en zijn relatief traag.

Leoniden en Tauriden meteorenzwermen

De belangrijkste meteorenzwerm die we in november te zien krijgen, is ongetwijfeld de Leoniden meteorenzwerm. Deze zwerm bereikt op woensdag 18 november 2015 haar maximum wat wil zeggen dat we onder goede omstandigheden ongeveer een vijftiental meteoren, ook wel ‘vallende sterren’ genoemd, per uur kunnen waarnemen. In werkelijkheid gaat het hier niet om ‘vallende sterren’ maar wel om zeer kleine stukjes steen en gruis die die onder hoge snelheden de atmosfeer van de Aarde binnenkomen en op grote hoogte verdampen. De steentjes en het gruis die deze meteorenzwerm veroorzaakt, zijn afkomstig van de komeet Tempel-Tuttle. Het beste moment om deze meteoren waar te nemen is rond 05u45. Het radiant van de Leoniden (het punt aan de hemel waaruit de meteoren lijken te komen) staat op 18 november omstreeks 05u45 ongeveer 56° boven de zuidoostelijke horizon in het sterrenbeeld Leeuw (Leo). De Maan stoort op dat moment niet. De Leoniden meteorenzwerm is onder amateur-sterrenkundigen heel bekend omwille van zijn indrukwekkende sterrenregens in 1799, 1833, 1866, 1966 en 1999. Om meteoren waar te nemen heb je geen speciale apparatuur nodig. Enkel een ligzetel, warme kledij, een heldere sterrenhemel en wat geduld zijn genoeg.

Enkele Leoniden meteoren – Foto: Tony Hallas.

Een andere interessante meteorenzwerm die in november 2015 kunnen zien, zijn de Tauriden. Het maximum van deze meteorenzwerm vindt op zaterdag 7 november 2015 plaats. De radiant kunnen we omstreeks 01u30 op ongeveer 59° boven de horizon terugvinden in het sterrenbeeld Stier (Taurus). Onder goede omstandigheden moet het mogelijk zijn om een vijftal meteoren (vallende sterren) per uur te kunnen zien. Doordat de duur van het maximum van deze zwerm vrij lang is (ongeveer 22 dagen), kunnen we onder goede omstandigheden toch vrij veel Tauriden zien. Meteoren afkomstig van deze zwerm worden gekenmerkt door hun felle oranje kleur en zijn relatief traag.

Winterzeshoek

Een soortgelijk asterisme als de bekende Zomerdriehoek is de Winterzeshoek. Deze denkbeeldige figuur wordt gevormd door zes sterren die enkel gedurende de winter op het noordelijk halfrond te zien zijn. Deze sterren vormen samen een zeshoek en zijn Aldebaran in het sterrenbeeld Stier, Rigel in het sterrenbeeld Orion, Sirius in het sterrenbeeld Grote Hond, Procyon in het sterrenbeeld Kleine Hond, Pollux in het sterrenbeeld Tweelingen en Capella in het sterrenbeeld Voerman. In de Winterzeshoek bevindt zich nog een ander asterisme: de Winterdriehoek. Dit asterisme is ook gekend als de ‘Great Southern Triangle’ en wordt gevormd door de sterren Sirius, Procyon en Betelgeuse die zich meer in het centrum van de Winterzeshoek bevindt. Wat de Winterzeshoek zo bijzonder maakt, zijn de kleurverschillen van de zes sterren. Dit kleurverschil wordt veroorzaakt door het verschil in hun oppervlaktetemperatuur. Zo heeft de ster Procyon een witte kleur terwijl de sterren Aldebaran en Pollux eerder oranje zijn. De ster Capella heeft dan weer een gele kleur.

Deep-sky

De maand november is de perfecte maand om de prachtige nevel NGC 1554 waar te nemen. Deze interessante nevel is ook gekend onder de naam ‘Struve’s Lost Nebula’ en bevindt zich in het sterrenbeeld Stier (Taurus) vlakbij de ster T Tauri. De Deens-Ierse astronoom John Louis Emil Dreyer omschreef dit object als een “schitterend, variabel, klein en rond object”. Op 29 november 2015 bevindt NGC 1554 zich in het hoogste punt aan de hemel, op 57° boven de horizon. Doordat dit een zwak en contrastarm object is, heb je wel een behoorlijke telescoop nodig om details te zien. De centrale ster van deze nevel heeft een helderheid van magnitude +11. Zoals bij alle deep-sky objecten het geval is, is de periode rond Nieuwe Maan de meest geschikte periode om deep-sky objecten waar te nemen met een binoculair of telescoop. Op woensdag 11 november 2015 is het Nieuwe Maan. Liefhebbers van sterrenhopen kunnen de maand november ook gebruiken om de open sterrenhopen Messier 36 (M36), Messier 37 (M37) en Messier 38 (M38) waar te nemen. Deze open sterrenhopen bevinden zich in het sterrenbeeld Voerman (Auriga) en kunnen bij goede omstandigheden al worden waargenomen met een binoculair of een kleine telescoop.

De sterrenbeelden op 15 november 2015 (23u00)

Hubble’s Tonight Sky over november 2015

Hieronder weer de maandelijkse video van Hubble’s Tonight’s Sky, waarin je kan zien wat er allemaal voor interessants aan de hemel staat te gebeuren deze maand.

Interessante en nuttige links:

Bron: Spacepage.be + Hubble..

Wat valt er aan de sterrenhemel te zien in september 2015?


Op maandag 1 september 2015 begint de weerkundige herfst en de astronomische herfst, ook wel ‘equinox’ genoemd, start vervolgens op 23 september. In september worden de nachten opvallend langer waardoor dit voor veel amateur-astronomen de start is van een nieuw seizoen van interessante waarnemingen. In dit artikel bespreken we wat er zoal te zien aan de sterrenhemel in september 2015.

OPGELET:
Kijk nooit naar objecten die zich dicht bij de Zon bevinden zonder voldoende bescherming. Kijk nooit door een telescoop, verrekijker of andere optische apparatuur richting de Zon. Dit kan het netvlies onherstelbaar beschadigen met blindheid tot gevolg!

De Maan en de planeten

De planeet die zich het dichtst bij de Zon bevindt, Mercurius, gaat in september 2015 kort na de Zon onder waardoor deze planeet niet zichtbaar is met het blote oog. Venus, de tweede planeet in ons zonnestelsel gezien vanaf de Zon, is ’s morgens als een heldere ‘ster’ te zien in het oosten. Venus heeft op dat moment een schijnbare helderheid van magnitude -4,1 en bevindt zich tot 21 september in het sterrenbeeld Kreeft (Cancer). De zichtbaarheid van Venus neemt vlug toe en vanaf 15 september 2015 komt deze planeet meer dan drie uur voor de Zon op. Met een kleine telescoop moet de fase van Venus, een kleine sikkel, al zichtbaar zijn. Mars, ook wel de ‘rode planeet’ genoemd omwille van zijn kleur, is ’s morgens in het oosten te zien in de buurt van de veel heldere planeet Venus. Mars heeft op dat moment een schijnbare helderheid van magnitude +2,0 en bevindt zich in het sterrenbeeld Leeuw (Leo). Ook de zichtbaarheid van Mars neemt in september 2015 verder toe. De grootste planeet uit ons zonnestelsel, Jupiter, is omstreeks 12 september 2015 terug te zien aan de ochtendhemel.

Samenstand van Jupiter, Venus, Mars en de maan van 10 tot 12 september (credit: Sterrengids 2015).

Jupiter kan dan kort voor het aanbreken van de dag worden teruggevonden in het oosten en heeft een schijnbare helderheid van magnitude -1,3. Op vrijdag 25 september 2015 kunnen we de vier grootste manen van Jupiter (Io, Callisto, Ganymedes en Europa) ten oosten van de planeetschijf terugvinden. In toenemende afstand van de planeet staan op dat moment Io, Europa, Callisto en Ganymedes. Saturnus, de prachtige planeet met zijn indrukwekkend ringenstelsel, is in september 2015 ’s avonds laag boven de horizon in het zuidwesten waarneembaar in het sterrenbeeld Weegschaal (Libra). De zichtbaarheid van Saturnus neemt af en eind september gaat deze planeet twee uur na de Zon onder. De twee verste planeten in ons zonnestelsel, Uranus en Neptunus, vinden we in 2015 terug in de sterrenbeelden Vissen (Pisces) en Waterman (Aquarius). Deze gasplaneten hebben een helderheid van magnitude +6,2 (Uranus) en +7,8 (Neptunus) waardoor deze enkel zichtbaar zijn met een telescoop. De gasplaneet Neptunus is op 1 september 2015 ook in oppositie. Deze planeet staat nu pal tegenover de Zon aan de hemel en is hierdoor de hele nacht waarneembaar. Op maandag 28 september 2015 is het volle Maan. Op vrijdag 11 september 2015 kunnen we onder gunstige omstandigheden de laatste maansikkel zien voor de volgende Nieuwe Maan. De Maan is op dat moment voor 3,8% verlicht.

Maansverduistering

In de nacht van 27 op 28 september 2015 heeft er een totale Maansverduistering plaats die in gans Europa zichtbaar is. Een maansverduistering is een astronomisch fenomeen dat plaatsvindt wanneer de Zon, de Aarde en de Maan zich op

In de nacht van 27 op 28 september 2015 heeft er een totale Maansverduistering plaats die in gans Europa zichtbaar is. Een maansverduistering is een astronomisch fenomeen dat plaatsvindt wanneer de Zon, de Aarde en de Maan zich op één lijn bevinden met de Aarde in het midden. Normaal weerkaatst de Maan het zonlicht terug naar de Aarde maar tijdens een maansverduistering kan de Maan geen zonlicht opvangen omdat de Aarde in de weg staat. Het zonlicht dat zich op dat moment door de aardatmosfeer doordringt, kleurt rood waardoor op de maan een rode gloed te zien is. Maansverduisteringen doen zich enkel voor tijdens volle maan maar niet tijdens elke volle maan. De baan van de Maan helt ongeveer 5,1° ten opzichte van het vlak waarin de Aarde om de zon draait, ook wel de ecliptica genoemd, en hierdoor kan een maansverduistering enkel maar plaatsvinden als de Maan zich in één van de twee punten bevindt waar het baanvlak de ecliptica snijdt. Zonsverduisteringen zijn meestal maar in een klein gebied op Aarde zichtbaar maar maansverduisteringen zijn daarentegen waarneembaar vanop elke plek waar de Maan te zien is. Op 28 september 2015 zal de Maan de schaduw van de Aarde binnenkomen om 03u07 Belgische tijd. Om 04u11 begint de totaliteit waarna om 04u48 het maximum van de totaliteit zal plaatsvinden. Om 05u23 is uiteindelijk het einde van de totaliteit waarna de Maan om 06u27 de schaduw van onze planeet zal verlaten. Hoogte van de Maan bij het begin van de eclips is 38°en 3° bij het einde, 24° hoog staat ze bij het maximum van de totaliteit. De Maan staat op het ogenblik van de totaliteit in het ZW-W.

Planetoïden in oppositie

De planetoïde 9 Metis is op zondag 6 september 2015 in oppositie. Op dat moment heeft Metis een schijnbare helderheid van magnitude +9,2 en kunnen we deze planetoïde terugvinden in het sterrenbeeld Waterman (Aquarius). Metis bereikt een maximale hoogte boven de horizon van ongeveer 22°. Door zijn zwakke helderheid is deze planetoïde enkel waarneembaar met grotere telescopen. Metis is één van de grotere planetoïden uit de planetoïdengordel dat zich tussen de banen van de planeten Mars en Jupiter bevindt. Deze kosmische rotsblok heeft een diameter die varieert tussen 220 en 130 kilometer en behoort tot de S-type planetoïden. Deze planetoïde beschrijft een elliptische baan om de Zon en bevindt zich gemiddeld ongeveer op 2,4 astronomische eenheden (AE) van onze ster. De Ierse astronoom Andrew Graham ontdekte dit hemellichaam op 25 april 1848 waarna dit werd genoemd naar Griekse godin Metis, één van de vrouwen van oppergoed Zeus en de moeder van Pallas Athena. Een andere bekende planetoïde, 4 Vesta, is op dinsdag 29 september 2015 in oppositie. Dit hemellichaam heeft op dat moment een helderheid van magnitude +6,2 en kan met een binoculair of kleine telescoop worden waargenomen. Vesta kunnen we op dat moment terugvinden in het sterrenbeeld Walvis (Cetus) en bereikt omstreeks 01u30 een maximale hoogte boven de horizon van ongeveer 30°. Vesta is de op twee na grootste planetoïde die zich tussen de planeten Mars en Jupiter bevindt en heeft een diameter van ongeveer 515 kilometer. Door haar grootte en ongewoon heldere oppervlak is Vesta de helderste planetoïde.

Aurigiden meteorenzwerm

Op maandag 1 september vindt het maximum plaats van de Aurigiden meteorenzwerm. Meteoren worden in de volksmond ook wel ‘vallende sterren’ genoemd maar in werkelijkheid gaat het om zeer kleine stukjes steen en gruis die onder hoge snelheden de atmosfeer van de Aarde binnendringen waarna ze op een hoogte van ongeveer 100 kilometer verdampen. De radiant van de Aurigiden meteorenzwerm, het punt aan de nachthemel van waaruit de meteoren lijken te komen, bevindt zich in het sterrenbeeld Voerman (Auriga). Onder goede omstandigheden is het mogelijk om van deze meteorenzwerm een tiental meteoren per uur te zien. Het beste moment om deze ‘vallende sterren’ waar te nemen is omstreeks 05u15 in de ochtend aangezien de radiant zich dan 51° boven de horizon bevindt. De Maan is op dat moment echter wel voor 85% verlicht waardoor deze dit jaar flink kan storen. Hierdoor zullen de zwakste meteoren niet zichtbaar zijn. Om meteoren waar te nemen, heb je geen speciale apparatuur nodig. Enkel een ligzetel, een heldere sterrenhemel, liefst een donkere locatie en wat geduld zijn genoeg.

Deep-sky

September is de perfecte maand om de emissienevel NGC 7822 waar te nemen. Deze nevel, die in 1829 werd ontdekt door de Britse astronoom John Herschel, kunnen we terugvinden in het sterrenbeeld Cepheus. Zijn schijnbare afmeting bedraagt 60,0′ en binnenin deze nevel bevindt zich een groep van jonge sterren die bekend staan als ‘Berkeley 59’ en slechts enkele miljoenen jaar oud zijn. Op donderdag 24 september 2015 staat deze nevel omstreeks 01u35 aan het hoogste punt, op een hoogte van 73°. Om dit contrastarme deep-sky object waar te nemen heb je een middelgrote of grote telescoop nodig. Ook de bekende planetaire nevel, NGC 7662, is in de maand september zeer goed waarneembaar. Deze nevel, die ook bekend is onder de naam ‘Blue Snowball’, is terug te vinden in het sterrenbeeld Andromeda en heeft een helderheid van magnitude +9,0. Op zaterdag 12 september 2015 staat deze planetaire nevel omstreeks 01u40 80° boven de horizon. Net als bij NGC 7822 heb je ook voor NGC 7662 een behoorlijke telescoop nodig om deze deep-sky objecten waar te nemen. Enkele deep-sky objecten die je in de maand september met een binoculair kan waarnemen zijn ondermeer de open sterrenhopen Messier 52 (M52) en Messier 34 (M34 – zie foto hieronder) in de sterrenbeelden Cassiopeia en Perseus en het bekende sterrenstelsel Messier 31 (M31) in het sterrenbeeld Andromeda.

M34, onlangs nog gefotografeerd door Paul Bakker.

Zoals met alle deep-sky objecten steeds het geval is, raden wij ook aan om deze objecten waar te nemen rond de periode van Nieuwe Maan zodat het Maanlicht niet stoort. Om deep-sky objecten goed waar te nemen met een verrekijker of een telescoop moet er zo weinig mogelijk storend licht zijn dat afkomstig is van de Maan, straten en steden. Op zondag 13 september 2015 is het Nieuwe Maan waardoor dit het meest geschikte moment is voor deep-sky waarnemingen.

De sterrenbeelden op 15 september 2015 (23u30)

Hubble’s Tonight Sky over juni 2015

Hieronder weer de maandelijkse video van Hubble’s Tonight’s Sky, waarin je kan zien wat er allemaal voor interessants aan de hemel staat te gebeuren deze maand.

Interessante en nuttige links:

Bron: Spacepage.be + Hubble..

Wat valt er aan de sterrenhemel te zien in juni 2015?

Op 1 juni start de weerkundige zomer. Twintig dagen later begint officieel de astronomische zomer dat sterrenkundigen ook wel het ‘solsticium’ heten. De maand juni werd genoemd naar de Romeinse godin, Juno, de vrouw van Jupiter. In dit artikel wordt een overzicht gegeven van wat er allemaal aan de sterrenhemel te zien is in juni 2015.

OPGELET: Kijk nooit naar objecten die zich dicht bij de Zon bevinden zonder voldoende bescherming. Kijk nooit door een telescoop, verrekijker of andere optische apparatuur richting de Zon. Dit kan het netvlies onherstelbaar beschadigen met blindheid tot gevolg!

De Maan en de planeten

De kleinste planeet ons zonnestelsel, Mercurius, komt de laatste dagen van de maand juni ongeveer één uur voor de Zon op. Met een sterk binoculair of telescoop is deze kleine planeet te bewonderen in de buurt van de oostnoordoostelijke horizon. Op 24 juni 2015 bereikt Mercurius zijn grootste westelijke elongatie en neemt de helderheid van deze planeet toe. Zo zal Mercurius op 30 juni 2015 al een schijnbare helderheid hebben van magnitude +0,2. Venus, de tweede planeet gezien van de Zon, schittert in juni 2015 nog steeds aan onze avondhemel. Op 6 juni 2015 bereikt Venus haar grootste elongatie en is deze planeet een zogeheten ‘avondster’. Venus heeft op dit moment een schijnbare helderheid van magnitude -3,9 en is voor 50% verlicht. De planeet die gekend is om zijn oranje en rode kleur, Mars, is in juni 2015 niet zichtbaar. Deze planeet staat de hele maand op minder dan vijf graden van de Zon. Jupiter, de grootste planeet uit ons zonnestelsel, is ’s avonds in het westen zichtbaar in de sterrenbeelden Kreeft (Cancer) en Leeuw (leo). Eind juni 2015 gaat Jupiter twee uur na de Zon onder. De vier grootste manen van Jupiter, de Galieïsche manen, vinden we op woensdag 3 juni 2015 terug ten oosten van de planeetschijf. Enkele dagen later, op 11 juni 2015, kunnen we deze vier manen dan weer terugvinden ten westen van Jupiter. Vanaf de planeetschijf zijn dit Europa, Io, Ganymedes en Callisto. Saturnus, de prachtige planeet met haar ringenstelsel, is in juni 2015 een groot deel van de nacht zichtbaar in de buurt van de ster Antares in het sterrenbeeld Schorpioen (Scorpius). De twee verste planeten in ons zonnestelsel, Uranus en Neptunus, vinden we in 2015 terug in de sterrenbeelden Vissen (Pisces) en Waterman (Aquarius). Deze gasplaneten hebben een helderheid van magnitude +6,2 (Uranus) en +7,8 (Neptunus) waardoor deze enkel zichtbaar zijn met een telescoop. Op dinsdag 2 juni 2015 is het volle Maan. Op donderdag 18 juni 2015 kunnen we onder gunstige omstandigheden de eerste maansikkel zien na de laatste Nieuwe Maan. De Maan is op dat moment voor 5,8% verlicht bevindt zich in het westnoordwesten slechts 5,1° boven de horizon.

Samenstanden

Astrofotografen zijn vaak dol op samenstanden van verschillende hemelobjecten. Elke maand kunnen we aan de sterrenhemel dan ook enkele leuke samenstanden terugvinden tussen de Maan met heldere sterren en/of planeten. Zo kunnen we op maandag 1 juni 2015 de Maan 1,3° ten noorden van de planeet Saturnus terugvinden in het sterrenbeeld Weegschaal (Libra). Deze samenstand is het best te zien omstreeks 22u30 aangezien beide objecten dan ongeveer 13° boven de horizon staan. Saturnus heeft op dat moment een schijnbare helderheid van magnitude +0,3. Op vrijdag 19 juni 2015 vinden we de Maan dan weer 9° terug van de planeet Venus. Deze samenstand kunnen we terugvinden in het sterrenbeeld Kreeft (Cancer) en is het best te zien omstreeks 22u45. Beide objecten staan op dat moment ongeveer 11° boven de horizon en de Maan is voor ongeveer 15% verlicht. De planeet Saturnus kunnen we op maandag 29 juni 2015 terugvinden op ongeveer 1,4° van de Maan in het sterrenbeeld Weegschaal (Libra). Deze mooie samenstand is omstreeks 02u45 het best waar te nemen en beide objecten bevinden zich op dat moment 5° boven de zuidwestelijke horizon. De Maan is op dat moment voor 89% verlicht.

Planetoïden in oppositie

De bekende planetoïde 2 Pallas is op vrijdag 12 juni in oppositie. Deze 550 kilometer grote rotsblok bevindt zich op dat moment in het sterrenbeeld Hercules en heeft een schijnbare helderheid van magnitude +9,4. Hierdoor kan deze planetoïde enkel met een middelgrote of grote telescoop worden waargenomen. Pallas werd op 28 maart 182 ontdekt in Bremen door de Duitse amateur-astronoom Heinrich Wilhelm Olbers. Dit hemelobject werd genoemd naar Genoemd naar Pallas uit de Griekse mythologie, de dochter van Zeus en beschermgodin van de stad Athene. Het nummer ‘2’ toont aan dat Pallas de tweede planetoïde was na Ceres die werd ontdekt. Een andere planetoïde die in juni 2015 in oppositie is, is 129 Antigone. Op dat moment bevindt deze planetoïde zich in het sterrenbeeld Slang (Serpens) en heeft deze een helderheid van +9,8 waardoor deze enkel zichtbaar is met grotere telescopen. Op 5 februari 1873 werd deze planetoïde ontdekt door de Duits-Amerikaanse astronoom Christian Heinrich Friedrich Peters.

Kaart met de radiant van de meteoren der Arietiden. Credit: hemel.waarnemen.com.

Arietiden meteorenzwerm

Op maandag 8 juni 2015 bereikt de meteorenzwerm Arietiden zijn maximum. De radiant van deze zwerm, het punt aan de hemel waaruit de meteoren uit een meteorenzwerm lijken te komen, staat omstreeks 11u30 op 61° boven de horizon in het sterrenbeeld Ram. Meteoren worden in de volksmond ook wel ‘vallende sterren’ genoemd maar in werkelijkheid gaat het om zeer kleine stukjes steen en gruis die onder hoge snelheden de atmosfeer van de Aarde binnendringen waarna ze op een hoogte van ongeveer 100 kilometer verdampen. Onder ideale omstandigheden, wanneer er geen storend licht is van de Maan of van stadsverlichting, zijn er met het blote oog dan ongeveer vijftig meteoren per uur te zien. Vanwaar deze meteoren afkomstig zijn, is nog onduidelijk. Astronomen hebben een sterk vermoeden dat de planetoïde 1566 Icarus of de komeet 96P/Machholz aan de basis liggen van deze meteorenzwerm. Om meteoren waar te nemen, heb je geen speciale apparatuur nodig. Enkel een ligzetel, een heldere sterrenhemel en wat geduld zijn genoeg.

Deep-sky

Ondanks het feit dat eind mei de zogeheten ‘grijze nachten’ beginnen, heeft de maand juni toch ook leuke uitdagingen te bieden op vlak van deep-sky objecten. Zo is de maand juni het ideale moment om enkele prachtige bolvormige sterrenhopen waar te nemen zoals de bekende Herculescluster, M13. Deze bolvormige sterrenhoop bevindt zich in het sterrenbeeld Hercules en heeft een helderheid van magnitude 5,9. Hierdoor is M13 één van de helderste bolhopen van het noordelijk halfrond (zie afbeelding hieronder).

De bekende bolhoop M13 – Foto: Rainer Zmaritsch.

Ook om M10 en M12, die zich beiden in het sterrenbeeld Slangendrager bevinden, waar te nemen is deze tijd van het jaar zeer geschikt. Beide sterrenhopen hebben een helderheid van magnitude 6,6 en zijn met een kleine telescoop, bij ideale omstandigheden, al goed zichtbaar. Een andere prachtig deep-sky object dat in deze periode van het jaar goed kan worden waargenomen, is de nevel M20. Dit object, ook gekend onder de naam ‘Trifidnevel’, staat in het sterrenbeeld Boogschutter (Sagittarius) en heeft magnitude 6,3. Om deze nevel te kunnen waarnemen, heb je een plaats nodig met ongehinderde blik op de zuidelijke horizon en een vrij grote telescoop. Deze nevel zal te zien zijn als een ster met een nevelachtige omgeving. Ook de Lagunenevel, M8, is een prachtige nevel die je in juni kan waarnemen. Deze emissienevel bevindt zich eveneens in het sterrenbeeld Boogschutter en heeft een helderheid van magnitude 5,8. Dit object komt op 22 juni 2013 omstreeks 22u00 uur op en staat om 01u47 uur in het hoogste punt aan de hemel, op slechts 14° boven de horizon. Een donkere waarneemplaats met ongehinderde blik op de zuidelijke horizon is een vereiste om M8 waar te nemen. Als de hemel donker genoeg is, is de Lagunenevel met een grote verrekijker (7×50 of 10×50) of een kleine telescoop goed te zien als een vage vlek. Om deep-sky objecten goed waar te nemen met een verrekijker of een telescoop moet er zo weinig mogelijk storend licht zijn dat afkomstig is van de Maan, straten en steden. Op vrijdag 27 juni 2014 is het Nieuwe Maan waardoor dit het meest ideale moment is voor deep-sky waarnemingen.

De sterrenbeelden op 15 juni 2015 (23u30)

Hubble’s Tonight Sky over juni 2015

Hieronder weer de maandelijkse video van Hubble’s Tonight’s Sky, waarin je kan zien wat er allemaal voor interessants aan de hemel staat te gebeuren deze maand.

Bron: Spacepage.be + Hubble.