24 mei 2012

Voor het eerst superstorm op exoplaneet waargenomen


Z’n naam is HD209458b en hij bevindt zich 150 lichtjaar van ons vandaan in het sterrenbeeld Pegasus. De exoplaneet heeft de twijfelachtige eer de eerste te zijn waar men een heuse superstorm in de atmosfeer heeft waargenomen. Dat is nogal wat, een weerkundig verschijnsel op een andere planeet waarnemen buíten ons zonnestelsel, 150 keer tien biljoen km verderop. Vorig jaar augustus ging vanaf de Aarde gezien de planeet voor de ster langs – die inderdaad HD209458 heet, dus zonder ’b’ - waar ‘ie één keer per 3,5 dagen omheendraait en die ‘transitie’ werd waargenomen met de Very Large Telescope (VLT) van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO) in Chili. Uit de dopplerverschuiving van de absorbtielijnen van koolmonoxide in de atmosfeer, waargenomen met de CRIRES spectrograaf op de VLT, kon men afleiden dat de windsnelheid er bijna 3 km per seconde (!) bedraagt. De afstand tussen de ster en de planeet bedraagt slechts 7 miljoen km, nog geen twintigste van de afstand tussen Aarde en Zon, en daardoor is aan één kant van de planeet de oppervlaktetemperatuur zo’n 1000 °C. Da’s de kant die altijd in de richting van de ster wijst en het temperatuursverschil met de niet belichte ‘donkere’ kant leidt onvermijdelijk tot deze enorme windsnelheden. De transitie-metingen gaven ook aan dat de rotatiesnelheid van de exoplaneet om de ster heen 140 km per seconde bedraagt. Het is voor het eerst dat zo’n rotatiesnelheid direct werd gemeten. Uit de snelheid kon men de massa van ster èn planeet berekenen: 1x die van de Zon respectievelijk 0,64 keer die van Jupiter. Afgelopen donderdag verscheen een artikel in het wetenschappelijke blad Nature over de ontdekking van de planeet met de superstorm. Drie van de vier auteurs waren Nederlandse sterrenkundigen: Ignas A. G. Snellen, Ernst J. W. de Mooij, (beiden Leidse Sterrewacht) en Remco J. de Kok (SRON). Geen zin om naar de winkel te rennen en dat blad te kopen? Dan kan je ‘m hier lezen. :-) :bron: Bron: ESO + NRC-Handelsblad, 26 juni 2010.

Share

Nog even over AGN IC 2497 en Hanny’s Voorwerp

De kern van IC 2497 (© William Keel, Anna Manning en ASTRON)

Gisteren kon ik hier met vreugde konde doen van het bericht dat sterrenkundigen erin geslaagd zijn om het raadsel rondom Hanny’s Voorwerp op te lossen, het mysterieuze voorwerp dat de Limburgse Hanny van Arkel - ons allen welbekend – op 17 augustus 2007 als eerste identificeerde. Het spiraalstelsel IC 2497 blijkt een AGN te bevatten, een active galactic nuclei, hetgeen in normaal Nederlandse betekent dat er een superzwaar zwart gat in ‘t midden zit dat om zich heen een actieve accretieschijf heeft dat continue radiostraling uitspuwt. Van die activiteit is alleen niets te merken, want een dichte tussenliggende wolk hindert het uitzicht op de kern van IC 2497. Wat ik gisteren niet liet zien was de foto die ik hier laat zien en die ons twee heldere en compacte bronnen in die kern – welke aan de hemel nog geen duizendste van een graad groot is – laat zien. Verkregen door een gecombineerde waarneemactie met behulp van het European Very Long Baseline Interferometry Network (EVN) en het Multi-Element Radio Linked Interferometer Network (MERLIN) in het Verenigd Koninkrijk. Eén van de twee bronnen correspondeert direct met het superzware zwarte gat dat in de AGN moet zitten, terwijl de tweede bron het gevolg moet zijn van een zeer energierijke straalstroom die door het zwarte gat uitgestoten wordt en die botst met het gas dat zich rond IC 2497 bevindt. De radiogolven die de AGN uitzendt, zijn ook verantwoordelijk voor het oplichten van Hanny’s Voorwerp. De golven verhitten het Voorwerp tot temperaturen van maar liefst meer dan 10.000 graden. Ook blijkt dat in de omgeving van de AGN veel radiogolven waargenomen worden vanuit een groter gebied. De astronomen concluderen dat deze straling het gevolg is van een geboortegolf van nieuwe sterren. Men schat dat in dat kleine gebied elk jaar nieuwe sterren worden geproduceerd met een gezamenlijke massa van ongeveer zeventig keer de massa van de zon. Dat is een erg hoog tempo voor stervorming, vooral in het nabije heelal: het is ongeveer zes keer hoger dan in het sterrenstelsel M82, het schoolvoorbeeld van stervormingsuitbarstingen in het nabije heelal. Afijn, weer een raadsel minder in de sterrenkunde. Begint saai te worden in de sterrenkunde. Bron: Astron.

Share

Onregelmatigheden in rotatie pulsars verklaard

Voorbeeld van een pulsar, de Velapulsar

Pulsars zijn zeer snel rondraaiende neutronensterren, die in twee nauwe bundels hoogenergetische straling de ruimte in zenden. In 1967 werd met de 76-meter Lovell radiotelescoop van het Jodrell Bank Observatorium in Engeland de eerste pulsar ontdekt. Sinds die tijd weet men dat pulsars zeer snel, maar ook stabiel roteren, variërend van enkele milliseconden tot seconden. Toch zijn er twee redenen waarom pulsars tot voor kort niet als betrouwbare kosmische klokken konden worden gebruikt. De eerste is dat de rotatiesnelheid langzaam afneemt, al is de afnamesnelheid goed te meten. Maar de tweede is lastiger: er komen in de rotatie af en toe onregelmatigheden voor, hikjes. Die onregelmatigheden waren nooit goed te verklaren, totdat onlangs een team van sterrenkundigen onder leiding van Andrew Lyne (Universiteit van Manchester) de oplossing vond. Met dezelfde Lovell telescoop als waarmee ze ontdekt werden nam men pulsars waar en uit die waarnemingen kon men afleiden dat de onregelmatigheden ontstaan doordat er niet één maar twee door elkaar lopende afnames van de rotatiesnelheid zijn. Soms volgt de pulsar de ene vertraging en soms volgt ‘ie abrupt de andere vertraging, hetgeen de hikjes oplevert. Lyne en z’n team wisten uit de vorm van de stralingspulsen de overgang van de ene naar de andere vertraging te voorspellen en zodoende de rotatiesnelheid te corrigeren. Op deze wijze kunnen pulsars dienen als zeer betrouwbare kosmische tijdsbakens. Eén van de mogelijkheden die zich met die bakens voordoet is dat ze gebruikt kunnen worden om zwaartekrachtsgolven te ontdekken, de rimpels in de ruimtetijd die Einstein in 1916 voorspelde en die veroorzaakt worden door extreme gebeurtenissen zoals botsende zwarte gaten. Een paar pulsars die vanaf Aarde scherp in de gaten gehouden worden zouden zo’n zwaartekrachtsgolf ‘verraden’ door een onregelmatigheid in hun periodiciteit. Aha, weer een onregelmatigheid, maar dan van een héél andere soort. :bron: Bron: Science & Technology Facilities Council.

Share

EPOXI passeert morgen de Aarde… voor de 5e keer

Het EPOXI-logo

Komeetverkenner EPOXI zal morgen voor de vijfde én laatste keer in z’n bestaan de Aarde passeren. Hij zal ergens boven het zuidelijke gedeelte van de Atlantische Oceaan overvliegen op een kortste afstand van 30.400 km. EPOXI ging ooit door ‘t leven als Deep Impact, die op 4 juli 2005 wereldnieuws was toen een onderdeel van het ruimtevaartuig, de zogenaamde impactor, te pletter sloeg op de komeet Tempel 1 en een explosie op diens oppervlak veroorzaakte. Die explosie werd op veilige afstand waargenomen door het moederschip Deep Impact en de resultaten van die kunstmatige explosie werden februari 2006 bekend gemaakt. In 2007 maakte de NASA bekend dat Deep Impact EPOXI werd, hetgeen staat voor de twee onderzoeken Extrasolar Planet Observation and Characterization (EPOCh) en de Deep Impact Extended Investigation (DIXI). Epoxi zal op 4 november dit jaar tot op een afstand van 1.000 km langs Hartley 2 vliegen, een komeet die in 1986 werd ontdekt. De scheervlucht langs de Aarde zorgt er voor dat technici de EPOXI exact richting komeet kunnen sturen én dat ‘ie een extra snelheid van 1,5 km/sec krijgt. :bron: Bron: Eurekalert.

Share
canakkale canakkale canakkale balik tutma search canakkale vergi mevzuati bagimsiz denetim vergi mevzuati ozurlu engelliler