Student vindt meteorietkrater via Google Earth

De ontdekte meteorietkrater. Credit: Google Earth/Duane Hamacher.

Hij heet Duane Hamacher en hij studeert aan de Macquarie Universiteit ergens in Australië. Van de Arrernte, een indianenvolk dat verwant is aan de aboriginals, had hij de legende gehoord van een ster die langgeleden in een waterput viel in de vallei van de Puka, waar de slang Kulaia leefde. Op basis van die schamele aanwijzingen ging Hamacher kijken middels Google Earth in het Finke National Park, 130 km ten zuidwesten van Alice Springs, en raad eens wat ‘ie daar vond: yep, de sporen van een oude meteorietkrater. Samen met geologen en sterrenkundigen van z’n universiteit ging Hamacher vervolgens naar dat gebied toe en hij vond daar geschokte kwarts, een kwartskristal dat ontstaat door deformatie onder relatief gezien extreem hoge druk maar lage temperatuur. Dat is bijvoorbeeld bij meteorietinslagen. In Finke National Park zijn al eerder meteorietkraters gevonden, zoals de Gosses Bluffkrater, die naar schatting 145 miljoen jaar oud is, en het Henbury meteorietenveld, een serie van maar liefst 13 kraters, 4000 jaar oud. Afijn, als ik een kml-bestandje heb van de Palm Valley krater van Hamacher, zoals ‘ie inmiddels wordt genoemd, zal ik die hier plaatsen. Voor de niet-Google Earthers onder ons: met zo’n bestand kan je zelf naar die lokatie surfen. Zo en nou ga ik oliebollen bakken. Het is per slot van rekening de laatste dag van het jaar. 🙂 Bron: Universe Today.

Een blauwe maan op blauwe maandag?

Credit: NASA

Morgen is het blauwe maan, hetgeen duidt op de tweede nieuwe maan in een kalendermaand. Maar we kennen ook de uitdrukking ‘blauwe maandag’, dus tussen alle drukke bedrijvigheden vandaag door bedacht ik mij of er geen connectie zou zijn tussen de blauwe maan en een blauwe maandag? Over het algemeen bedoelt men met een blauwe maandag een korte poos. Iemand die een blauwe maandag ergens gewerkt heeft, die heeft er dus maar eventjes gewerkt.  Op de website van Onze Taal wordt een hele serie theorieën gegeven voor de oorsprong van de term blauwe maandag. Van de zeven suggesties zijn er twee astronomisch of geologisch van aard. De ene is inderdaad een connectie met de blauwe maan, dan in de zin van ‘hoogst zelden’ en de ander is dat de uitbarsting van de vulkaan Krakatau op maandag 27 augustus 1883 veel stof in de atmosfeer bracht waardoor de maan werkelijk blauw kleurde. De andere verklaringen zijn meer historisch en hebben o.a. te maken met de vastentijd, de gilden, dronkenschap ná het weekend en de wolverfers. Afijn, echte helderheid over een connectie tussen blauwe manen en blauwe maandagen hebben we niet, het blijft gissen. Wat we wel kunnen doen is kijken wanneer blauwe manen zichtbaar zijn op een maandag:

 

In de tabel staat ME(Z)T voor Midden-Europese (Zomer) Tijd. In de 21e eeuw hebben we dus zes keer een blauw maan op een maandag. Hét moment dat de maan echt vol is is feitelijk maar eventjes, dus wat dat betreft hebben we zes keren een blauwe maan op een blauwe maandag. 😀 De eerste keer dat we dat meemaken is op maandag 31 juli 2034. Eventjes geduld dus nog. Bron voor die tabel: Hemel.waarnemen.

Wat wordt ‘t: Venus, een planetoïde of de Maan?

Credit: NASA

Keuzes maken is soms best lastig en de NASA staat over een poosje voor de opgave om zo’n keuze te maken. Voor een nieuwe verkennigstoer door het zonnestelsel heeft de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie wetenschappelijke instellingen gevraagd voorstellen te doen en drie van die voorstellen zijn doorgedrongen tot ‘de finale’. De criteria waren dat de lancering niet later mag zijn dan 30 december 2018 en dat de missie hooguit $ 650 miljoen mag kosten. In 2010 gaat de NASA de drie finalisten uitvoerig bestuderen – waarbij ieder $ 3,3 miljoen krijgt om het nog verder uit te werken – en half 2011 wordt de beslissing genomen welk voorstel mag worden uitgevoerd. Benieuwd wie de drie finalisten zijn? Nou vooruit, dan noem ik ze maar:

  • The Surface and Atmosphere Geochemical Explorer (SAGE), die richting Venus vliegt en daar een sonde moet droppen. Er wordt onderzoek gedaan aan de atmosfeer van Venus en bodemonderzoek.
  • The Origins Spectral Interpretation Resource Identification Security Regolith Explorer spacecraft (Osiris-Rex), die op een planetoïde moet landen, een paar ons materiaal verzamelen en daarmee terugkeren naar Aarde.
  • MoonRise: Lunar South Pole-Aitken Basin Sample Return Mission, die naar de zuidpool van de Maan vliegt, daar materiaal verzameld en dat terugbrengt naar Aarde. Van die plek wordt gedacht dat ‘ie vol ligt met materiaal uit de mantel van de Maan, hetgeen iets kan vertellen over de ontstaansgeschiedenis van Maan én Aarde.

Gokje doen wie ’t gaat winnen? Ik denk de eerste, SAGE. Alle voorstellen vallen onder het zogenaamde New Frontiers Programma van de NASA, dat nu voor de derde keer wordt gedaan. In de eerste ronde kwam New Horizons uit de bus als winnaar, die onderweg is naar Pluto, en in de tweede ronde was dat Juno, die Jupiter gaat bestuderen en die augustus 2011 wordt gelanceerd. Bron: NASA.

Oh ja, Oudjaarsavond is het óók Blauwe Maan

blauwe maan op Oudjaarsavond Credit: Activedia/Pixabay.

Op Oudjaarsavond hebben we niet alleen een gedeeltelijke maansverduistering, die om 20.23 uur z’n maximum (8% van de maanschijf bedekt) bereikt, maar het is dan ook Blauwe Maan. Nee, niet denken dat je te vroeg aan de champagne genipt hebt en de maan blauw uitslaat, het valt allemaal uit te leggen. De tweede Volle Maan die in dezelfde maand valt als de eerste Volle Maan wordt zo genoemd. De tijd tussen twee volle manen bedraagt ruim 29,5 dagen, dus in één kalendermaand kunnen twee van die volle manen plaatsvinden. Deze maand was het Volle Maan op 2 december (8:31 uur) en op 31 december (20:13 uur). De maan zal de laatste dag van het jaar dus niet blauw kleuren, da’s een fabel. Interessant is dat het begrip blauwe maan volgens bovenstaande definitie ontstaan is door een fout. In 1946 verscheen een artikel over de blauwe maan in het populaire sterrenkundeblad Sky & Telescope, waarin een andere definitie van het begrip werd uitgelegd. In de Amerikaanse staat Maine werd lang geleden jaarlijks een boerenalmanak uitgegeven en daarin stond dat de blauwe maan de derde Volle Maan in een kwart jaar was á ls er in dat kwart jaar vier volle manen waren. Normaal vallen er in een kwart jaar (bijv. januari t/m maart) drie volle manen, maar soms zijn het er ook vier.  In 1948 kwam radiojournaliste Deborah Byrd het artikel in Sky & Telescope in de bibliotheek tegen en zij gebruikte het voor haar programma Star Date. Maar zij had een verkeerde interpretatie van het begrip blauwe maan, namelijk de tweede Volle Maan in één kalendermaand. Haar radioprogramma werd ook beluisterd door de makers van het toen al populaire Trivial Pursuit en die namen er een vraag over op in hun bordspel. En zodoende kwam de nieuwe definitie van blauwe maan in de wereld. Ruim zestig jaar later werd door Sky & Telescope zelf de fout ontdekt en op hun website is daarover een correctie verschenen.

 

Video: Fermi’s bevestiging dat Einstein gelijk had

Een poosje geleden, zondag 1 november 2009 om een uur of 10:19 om precies te zijn, had ik het bericht dat de gammasatelliet Fermi van de NASA erin geslaagd was om aan te tonen dat Einstein gelijk had. Ging over de vraag of de ruimtetijd glad is – zoals Einstein beweerde – of korrelachtig en middels een gammaflitser op 7 miljard lichtjaar afstand werd Einstein’s gelijk aangetoond. Hier de video waarin één en ander wordt toegelicht. Kijken!

Bron: Bad Astronomy.

New Horizons is nu halverwege Aarde en Pluto

New Horizons is op de helft. Credit: NASA/JPL.

De sonde New Horizons van de NASA, die onderweg is naar de dwergplaneet Pluto en die daar op 14 juli 2015 om 11:59 uur UTC langsvliegt, heeft vandaag een belangrijke mijlpaal bereikt. New Horizons is namelijk vanaf vandaag dichterbij Pluto dan bij de Aarde. Dertig minuten geleden meldde New Horizons zelf via Twitter (ahum, laat de Koningin het niet horen) dat deze belangrijke mijlpaal werd bereikt. De afstand bedroeg toen 2,45 miljard km tot beide planeten, eh… doe ik het weer, tot de planeet Aarde en de dwergplaneet Pluto. De snelheid van de New Horizons bedraagt momenteel 60.000 km per uur. Mmmm, niet slecht. Op 25 februari 2010 schijnt opnieuw een mijlpaal te worden bereikt en opnieuw zal de New Horizons zich dan ergens halverwege bevinden. Ik weet niet precies wat het verschil is met de mijlpaal van vandaag, maar ik vermoed dat ‘ie dan precies tussen de Zon en Pluto zit. Nou ja, dan zien we dan wel weer. Bron: Discovery News.

Ooooh, helemaal de verjaardag vergeten van SGR 1806-20

De lokatie van SGR 1806-20. Credit: NASA

Tssss, Adrianus shame on you, ben je helemaal de verjaardag vergeten van SGR 1806-20 [1]SGR staat voor soft gamma repeater.. Huh, SGR 1806-20? Nooit van gehoord, hoor ik jullie al denken. Ja, dat kan wel kloppen, want de uitbarsting van deze magnetar in het sterrenbeeld Boogschutter op 27 december 2004 heeft nooit op de voorpagina’s van de kranten gestaan. Logisch ook, want een dag eerder, op Tweede Kerstdag 26 december 2004, vond die verschrikkelijke tsunami in Azië plaats en die gebeurtenis nam de volgende dag de gehele krant in beslag. Waarom moeten we dan nu stilstaan bij die vijfde verjaardag van de uitbarsting van SGR 1806-20? Nou eenvoudig omdat dit een verschrikkelijke grote uitbarsting was [2]“It was the brightest event known to have been sighted on this planet from an origin outside our solar system.”, lees ik op Wikipedia., die niet alleen door talloze instrumenten werd waargenomen, maar die ook de bovenste laag van de aardatmosfeer deels ioniseerde. Eén van de satellieten die de uitbarsting zag was Swift van de NASA. Die zag de hoogenergetische gamma- en röntgenfotonen terwijl ‘ie een hele andere kant uitkeek. Terwijl ‘ie een hele andere kant uitkeek, laat dat even tot je doorwerken. Betekent dus dat die fotonen dwars door het metaal van Swift heendrongen en de detectoren bereikten. Die detectoren sloegen ook even letterlijk op tilt, want zoveel energie konden ze niet aan. Hieronder zie je de grafiek met de door Swift gemeten energie. Helemaal links staat de uitbarsting van SGR 1806-20.

Credit: NASA

Het topje van de piek van de uitbarsting van SGR1806-20  staat niet in beeld. Zou je die top willen zien dan zou je monitor 300 meter groot moeten zijn. 😯 Nee, niet gelogen, zo energierijk was die uitbarsting. Het werd allemaal veroorzaakt door een zogenaamde hyperflare op het oppervlak van de magnetar SGR 1806-20, een soort van beving in de korst van de magnetar. In feite is een magnetar een neutronenster, maar dan eentje met een bijzonder krachtig magneetveld. Ná de krachtigste uitbarsting zie je in de grafiek een serie kleinere uitbarstingen, met tussenpozen van 7,56 seconden. Dat is de rotatieperiode van SGR 1806-20, de periode waarin dit object – wiens diameter zo’n 20 km is, één keer om haar as draait. De tsunami van 26 december 2004 werd veroorzaakt door een zeebeving met een kracht van 9,3 op de schaal van Richter. De beving in de korst van SGR 1806-20 zou op diezelfde schaal (die logaritmisch is!) 32 zijn geweest. 😯 Bij de uitbarsting kwam in 1/10e seconde net zoveel energie vrij als de Zon in 100.000 jaar uitstraalt. Dá t we dit allemaal kunnen navertellen is te danken aan het feit dat SGR1806-20 plaatsvond op een – voor ons veilige – afstand van maar liefst 50.000 lichtjaar. Zou de magnetar tien keer dichterbij hebben gestaan dan zouden de gevolgen veel ernstiger zijn geweest. Hieronder een voorstelling van de uitbarsting van SGR 1806-20.

Credit: Universiteit van Harvard/NASA.

Eh… een collega-magnetar van SGR 1806-20, genaamd 1E 1048.1-5937, staat op slechts 9.000 lichtjaar afstand. Als die zich maar koest houdt. Bron: Bad Astronomy.

References[+]

References
1 SGR staat voor soft gamma repeater.
2 “It was the brightest event known to have been sighted on this planet from an origin outside our solar system.”, lees ik op Wikipedia.

Saturnus’ breedste ring, de E-ring

credit: NASA/JPL/Space Science Institute

Saturnus heeft een uitgebreid ringenstelsel, waarvan de zogenaamde E-ring de breedste van allemaal is. Maar hij is ook de minst heldere ring, vandaar dat ‘ie ook pas in 1967 werd ontdekt. De binnenradius van de E-ring ligt 180.000 km van Saturnus vandaan, de buitenradius 480.000 km. De E-ring is dus 300.000 km breed! De ring is een erg diffuse ring, niet zo scherp als de andere ringen van Saturnus, en dat kan je ook wel aan bovenstaande foto zien. Cassini nam die foto op 23 oktober 2009 van 2,5 miljoen km afstand en hij moest lang belichten om de lichtzwakke E-ring erop te krijgen. Dat leverde als voordeel op dat naast de E-ring ook talloze sterren zichtbaar zijn. Normaal zie je geen sterren op foto’s met Saturnus en/of diens ringen erop, omdat kort moet worden belicht. Kortom, een bijzondere foto van een bijzondere ring. Het is vermoedelijk de maan Enceladus met z’n geisers die het materiaal levert voor de E-ring. Bron: Bad Astronomy.