Herschel meet hoeveel donkere materie nodig is voor vorming sterrenstelsel

Zo zo, wat lees ik zojuist op Twitter:

Dát donkere materie – het mysterieuze goedje dat zo’n 23% van het gehele heelal schijnt uit te maken, naast 4% gewone materie en 73% donkere energie – een belangrijke rol speelt bij de formatie van sterrenstelsels, waar een verhoogde stervorming aan de gang is, wisten de sterrenkundigen al. Vraag was alleen hoeveel donkere materie benodigd is om te komen tot dit (g-)astronomische culinaire kunstje. Is er te weinig donkere materie, dan zal een sterrenstelsel in wording uiteenvallen tot er niets overblijft, is er te veel dan ontstaat niet één groot sterrenstelsel, maar vele kleintjes. Met de infraroodsatelliet Herschel hebben ze het juiste ‘recept’ gevonden voor een star-formation galaxy: 300 miljard zonmassa aan donkere materie. De mei 2009 gelanceerde satelliet Herschel kwam hieraan door het bestuderen van infraroodstraling, afkomstig van sterrenstelsels 10 á  11 miljard lichtjaar ver weg. Onder andere deze sterrenstelsels – á l die puntjes op de foto – in het gebied genaamd Lockman Hole in het sterrenbeeld Grote Beer:

Credit: ESA/Herschel/SPIRE/HerMES

Herschel keek feitelijk niet naar de afzonderlijke sterrenstelsels, maar naar de kosmische infraroodachtergrond, die door de sterrenstelsels in gezamelijkheid wordt geproduceerd. De uitkomst was dat de sterrenstelsels meer geclusterd zijn in groepen dan men aanvankelijk dacht. De mate van clustering hangt weer af van de hoeveelheid donkere materie en na ingewikkelde berekeningen kwam men op de benodigde hoeveelheid donkere materie voor één afzonderlijk sterrenstelsel. Die exotische materie, waarvan wetenschappers nog nooit één gram direct hebben waargenomen, moet als een soort van gravitationele bron werken voor gewone materie en zodoende de aanzet geven tot de vorming van een sterrenstelsel en de daarbij behorende stervorming. Bron: NASA.

Eh… even iets verklappen: dat ik deze Astroblog met die Tweet over Herschel’s ontdekking begon kwam doordat ik een nieuwe plugin wilde uittesten, Blackbird Pie. Het grappige ervan is dat je ín die ‘afbeelding’ kunt klikken op de diverse links. Het werkt! 🙂

Stardust-NeXT ‘spot’ impactor-inslagkrater op komeet Tempel 1

Credit: NASA/JPL-Caltech

Eén van de wetenschappelijke doelen van de nauwe passage van de komeetverkenner Stardust-NeXT afgelopen dinsdagnacht langs de komeet Tempel 1 is geslaagd: het fotograferen van de inslagkrater op Tempel 1, welke op 4 juli 2005 is veroorzaakt door de inslag van een menselijk instrument, de impactor. Dat 370 kg zware, koperen apparaat vol met apparatuur was ‘afgeschoten’ door een collega-sonde van Stardust-NeXT, de Deep Impact. De inslag zelf werd toen van nabij nauwkeurig bestudeerd door Deep Impact, hetgeen onder andere de vondst van water in het binnenste van de komeetkern opleverde. Dinsdagochtend om 05:40 uur passeerde Stardust-NeXT als tweede menselijk apparaat Tempel 1, op 178 km afstand (ik meldde eerst 181 km, maar da’s kennelijk gecorrigeerd). Op één van de 72 foto’s die Stardust-NeXT tijdens de scheervlucht maakte is de inslagkrater van de impactor te zien, hierboven rechts. De linkerfoto is gemaakt vóór de inslag op 4 juli 2005. Die is een stuk scherper, maar da’s logisch, want hij werd gemaakt door de impactor zelf, kort voor de inslag. De inslagkrater blijkt in het midden een klein heuveltje te hebben, vermoedelijk veroorzaakt doordat uitgeworpen materiaal direct weer omlaag kwam. Dat bevestigt het beeld dat de kern van de komeet erg poreus en fragiel is. Bron: NASA/JPL.

Levert een zonnestorm Noorderlicht en GPS-storing op?

Credit: NASA/SDO

Afgelopen week heeft de zon een zonnevlam geproduceerd, welke mogelijk leidt tot noorderlicht dat vanavond in onze streken te zien zou zijn en tot storingen in navigatiesystemen, zoals GPS. Het gaat om zonnevlek nummer 1158, die tot twee keer toe een flinke uitbarsting te zien gaf. De 13e februari produceerde de zonnevlek een zonnevlam van de M-categorie, dat is middelmatig tot sterk, en gisteren kwam daar nog eens een vlam van de X-categorie bij, de zwaarste categorie. De eerste was M6.6 om precies te zijn, de tweede X2.2, da’s drie keer sterker dan de eerste. Het kan nog véél krachtiger, want in november 2003 zagen we een zonnevlam van de giga-gigacategorie X28. De foto hiernaast – gemaakt door het Solar Dynamics Observatory – toont die laatste vlam. Een zonnestorm bestaat uit protonen en elektronen die loskomen van de zon en met enorme snelheid de ruimte worden ingeslingerd. De deeltjes kunnen in de buurt van de polen de aarde bereiken en krijgen daar een elektrische lading. Dat kan leiden tot het bekende verschijnsel van het Noorderlicht (Aurora Borealis). Op de vraag hoe groot de kans is dat we vanavond in Nederland noorderlicht te zien krijgen wordt wisselend gedacht: in België zijn ze er vrij positief over, Nederlandse sterrenwachten zijn wat sceptischer. Nou, we wachten het gewoon af. Hieronder nog een korte video van de uitbarsting van 15 februari.

Nu.nl + Bad Astronomy.