GRAIL-tweelingsonde Ebb en Flow is succesvol ingeslagen op de maan

Ebb_flow

credit: NASA/JPL-Caltech/MIT

Technici van het Jet Propulsion Laboratory (JPL) in Pasadena, Californië, van de NASA hebben bevestigd dat de inslag van de twee GRAIL-sondes Ebb en Flow geslaagd is. Om 23:28 uur en 51 seconden Nederlandse tijd en 23:29 uur en 21 seconden kwam er met de inslag van beide sondes – die de omvang van een koelkast hebben – in de berg Goldschmidt op de noordpool van de maan een einde aan de Gravity Recovery and Interior Laboratory (GRAIL) missie. De snelheid van de sondes bedroeg toen 1,7 km per seconde. De plek van de inslag heeft volgens de NASA een nieuwe naam gekregen: Sally Ride, genoemd naar de astronaute – op 18 juni 1983 was zij de eerste Amerikaanse astronaute in de ruimte – die in juli dit jaar overleed en die ook mee heeft gewerkt aan de GRAIL-missie. Meer nieuws volgt later. Bron: NASA.

Witte dwergen kunnen soms sterk op een zwart gat lijken

Sirius A en z’n begeleider Sirius B, welke een witte dwerg is. Credit: NASA, ESA, and G. Bacon (STScI)

Op 11 november 2011 werd door diverse instrumenten op aarde én in de ruimte een kortstondige röntgenuitbarsting waargenomen in de Kleine Magelhaense Wolk, een begeleidend dwergstelsel van onze Melkweg, zo’n 160.000 tot 200.000 lichtjaar van ons vandaan. Vanwege die datum kreeg het object de naam XRF111111, hoewel hij ook te boek staat als MAXI J0158-744. De hoeveelheid röntgenstraling was zo groot dat men gelijk dacht aan een uitbarsting van een zwart gat, wiens omringende accretieschijf af en toe van die opwellingen heeft. Maar vervolgonderzoek aan XRF111111 door een drietal sterrenkundigen van de Universiteit van Southampton, te weten Phil Charles, Malcolm Coe en Liz Bartlett, laat echter zien dat het niet om een zwart gat gaat, maar om een witte dwerg. Optische waarnemingen verricht in Zuid-Afrika en Chili laten zien dat die dwergster, die ongeveer de massa van de zon heeft en die feitelijk ook het voorland van onze eigen zon is, in de buurt staat van een hete ster van spectraalklasse B, die tien keer zo zwaar als de zon is. Beiden lijken wat dat betreft op het Sirius-systeem, dat uit een hete ster van spectraalklasse A bestaat – de helderste ster een de hemel – en z’n begeleider, Sirius B, die een witte dwerg is (zie afbeelding). Er moet bij XRF111111 materiaal zijn gestroomd vanuit de B-ster naar de witte dwerg en toen die op een gegeven moment een zogenaamde ‘runaway thermonucleaire verbranding’ meemaakte explodeerde een schil van de witte dwerg en werd het een nova. Die was op zich niet zo bijzonder en zou ook niet hebben geleid tot een röntgenuitbarsting. Maar wat er vervolgens gebeurde was wel opmerkelijk: de uitgestoten schil van de dwerg kwam in botsing met de hete sterrenwind die door de B-ster wordt uitgezonden. En dát veroorzaakte de röntgenuitbarsting, die onder andere door apparatuur aan boord van het internationale ruimtestation ISS op de elfde van de elfde in 2011 werd waargenomen en dat in eerste instantie voor een uitbarsting van een zwart gat werd gezien. Kennelijk zijn witte dwergen met zo’n begeleider in staat ons voor de gek te houden. Bron: Science Daily.

NASA’s Johnson Space Center in Gangnam Style

Het is zo’n beetje de plaat van het jaar: Gangnam Style van de Zuid-Koreaanse rapper PSY. Maar studenten van NASA’s Johnson Space Center kunnen er ook wat van, want die hebben als parodie deze clip gemaakt: ‘NASA Johnson Style’. En zie je daarin die gasten in blauwe pakken? Dat zijn échte astronauten, te weten Tracy Caldwell Dyson, Mike Massimino en Clay Anderson. De clip doet trouwens sterk denken aan een andere parodie die naar aanleiding van de landing van Marsrover Curiosity werd gemaakt, ‘We’re NASA and we know it‘. Onder de video staat de tekst. Space rocks! 😀

“NASA Johnson Style” Lyrics: NASA Johnson Style Johnson StyleWelcome to NASA’s Johnson Space Center We are coming in hot so don’t burn up as we enter We do science everyday that affects your daily life Throw them up for manned space flightScience everywhere As we engineer the marvels That fly though the air  And take us way beyond earth’s levelsScience everywhere  Because we engineer the marvels That fly though the air  Flys us through the airControl the mission out of Johnson This is ground, hey! And this is space, hey! Tell me Houston what’s the problem  It’s okay! It’s okay! Because there’s flight controllers on the job today NASA Johnson STYLE! Johnson STYLE! NA, NA, NA, NA NASA Johnson STYLE! Johnson STYLE! NA, NA, NA, NA NASA Johnson STYLE! EYYYYYY science daily! NA, NA, NA, NA, NASA STYLE! EYYYYYY it’s amazing! NA, NA, NA, NA ey ey ey ey ey ey!! Orbiting earth, international space station Where we work and live in space with a crew from several nations Got Japanese, and Russians, that European charm  Throw them up, like the Canada ArmKicking out research 29k cubic feet, revolves around the earth Science microgravity, revolves around the earth Columbus, JEM, and Destiny Kicking out research Kicking out researchTrain the astronauts at Johnson To go to space, hey! To go to space, hey!  Cause the missions of tomorrow  Start today, hey! Start today, hey! As we engineer the future day by dayNASA Johnson STYLE! Johnson STYLE! NA, NA, NA, NA NASA Johnson STYLE! Johnson STYLE! NA, NA, NA, NA NASA Johnson STYLE! EYYYYYY science daily! NA, NA, NA, NA, NASA STYLE! EYYYYYY it’s amazing! NA, NA, NA, NA ey ey ey ey ey ey!!Orion or SLS, MPCV  We cannot feel the floor, cause the lack gravity The destinations are an asteroid, mars, or moon  We are blasting off start the countdown soon [Sound clip: launch countdown]EYYYYYY science daily! NA, NA, NA, NA, NASA STYLE! EYYYYYY it’s amazing! NA, NA, NA, NA ey ey ey ey ey ey!! NASA Johnson Style

Bron: Astropixie.

Zweeds poolstadje wil Ruimtepoort van Europa worden

Het slaperige Zweedse stadje Kiruna: binnenkort thuisbasis van de eerste commerciele ruimtehaven van Europa?

Boven de Zweedse poolcirkel bevindt zich het slaperige stadje Kiruna. Net zoals vele stadjes in het poolgebied, heeft Kiruna een vliegveld. Maar niet zomaar een vliegveld: Kiruna heeft een volwaardige internationale luchthaven, met frequente vluchten naar Londen en Tokyo. De ambities van het Zweedse stadje reiken echter verder: er zijn plannen om commerciële ruimtevluchten aan te bieden.Spaceport Sweden, de bedenker van het concept, is van plan om vluchten van maximaal twee uur aan te bieden aan toeristen, waarbij gebruik wordt gemaakt van een futuristisch ruimtevaartuig dat eruit ziet als een kruising tussen een vliegtuig en een spaceshuttle. Dit ruimtevaartuig is al volop in ontwikkeling – sterker nog, er worden al testen mee uitgevoerd.Als iemand de moed (en het geld) heeft om een vlucht te boeken, dan zal Spaceport Sweden je naar een hoogte van 100 kilometer brengen (de officiële grens van de ruimte), alwaar je 5 minuten gewichtloosheid kunt ervaren. De locatie van Kiruna, in het hoge noorden, maakt het de ideale plaats om een ruimtehaven te bouwen. Er is immers weinig verstoring door de reguliere luchtvaart en weinig gedoe met bureaucratische regeltjes: de wijde wildernis van Noord-Zweden vereist weinig regulatie.Kiruna heeft al 60 jaar ervaring met ruimtevaart: het Zweedse Instituut voor Ruimtevaart heeft al sinds 1957 zijn hoofdkantoor in Kiruna, terwijl het Zweedse Centrum voor Raketten en Ruimteonderzoek in 1966 is opgericht in het poolstadje. De directeur van Spaceport Sweden zegt dan ook dat “deze kennis en ervaring gebruikt moet worden voor een uniek avontuur met wereldwijde impact: ruimtereizen”. Marktstudies zouden hebben uitgewezen dat 14.000 toeristen in 10 jaar tijd gebruik gaan maken van de diensten van het Zweedse commerciële ruimtevaartbedrijf.Spaceport Sweden gaat niet zijn eigen vaartuigen bouwen, maar gaat samenwerken met een bedrijf dat eigen ruimtevaartuigen in ontwikkeling heeft. Wie deze partner is, en hoeveel ruimtevaartuigen deze ter beschikking stelt, wil Spaceport Sweden niet bekend maken. Ook is niet bekend hoeveel je moet gaan neerleggen voor een retourtje ruimte.

Bron: AFP.

Hubble ziet rokerige schillen van stervende ster

De planetaire nevel NGC 7354. Klik voor een grotere versie. Credit: ESA/Hubble & NASA

De planetaire nevel NGC 7354 bevindt zich in een relatief leeg deel van de Melkweg – toch wordt de eenzame nevel weinig waargenomen door zowel amateur- als professionele astronomen. Nu kunnen we, dankzij de Hubble-ruimtetelescoop, deze prachtige bal van “rokerig licht” in spectaculair detail bewonderen.

Net zoals vallende sterren geen sterren zijn, en lavalampen geen lava bevatten, hebben planetaire nevels ook niets met planeten te maken. De naam is afkomstig van de Engelse sterrenkundige William Herschel: toen hij voor het eerst een planetaire nevel zag door zijn telescoop, zag hij alleen maar een mistige bol dat hem deed denken aan een gasplaneet zoals Uranus. De naam is blijven hangen, ondanks het feit dat moderne telescopen duidelijk hebben uitgewezen dat deze objecten helemaal geen planeten zijn, maar eigenlijk de gloeiende buitenlagen die zijn uitgestoten door een stervende ster.

Astronomen zijn van mening dat de sterrewind van de centrale ster de belangrijkste factor vormt bij het bepalen van de vorm en structuur van een planetaire nevel. De structuur van NGC 7354 is relatief aanvoudig te zien: het bestaat uit een cirkelvormige buitenschil, een elliptische binnenschil, een collectie van heldere knopen die zich vooral in het midden bevinden, en twee symmetrische straalstromen. Onderzoek heeft uitgewezen dat deze kenmerken veroorzaakt kunnen zijn door een begeleider van de centrale ster. De aanwezigheid van een tweede ster in NGC 7354 moet echter nog bevestigd worden.

NGC 7354 bevindt zich op een afstand van 4200 lichtjaar, in de richting van het sterrenbeeld Cepheus. De planetaire nevel heeft een diameter van een halve lichtjaar.

Bron: Hubble Space Telescope

 

Ons zonnestelsel is niet ontstaan door een supernova

De jonge zon, omgeven door een planeetvormende schijf en ingebed in een kleurrijke nevel. Credit: NASA

Een nieuwe studie heeft uitgewezen dat het ontstaan van het zonnestelsel niet is beïnvloed door een nabije ontploffende ster. Het blijkt namelijk dat het zonnestelsel arm is aan ijzer-60 (een belangrijke aanwijzing voor een supernova). Bij de studie wordt gekeken naar restanten van ontploffende sterren in meteorieten. Sommige van deze restanten zijn radioactieve isotopen: instabiele, energierijke atomen die na verloop van tijd vervallen. Aanvankelijke werd een grote hoeveelheid ijzer-60 aangetroffen in meteorieten – een belangrijke aanwijzing dat een supernova heeft plaatsgevonden in de nabijheid van het jonge zonnestelsel. Nu is gebleken dat de detectiemethodes die in het verleden zijn gebruikt een zeer hoge foutmarge hebben. Een team van de Universiteit van Arizona heeft een geheel nieuwe methode gebruikt om de hoeveelheid ijzer-60 in meteorieten te bepalen. Dit heeft geheel andere uitkomsten tot gevolg gehad: de onderzoekers vonden juist een lage hoeveelheid ijzer-60 – met andere woorden, volgens de Universiteit van Arizona heeft helemaal geen supernova plaatsgevonden in de nabijheid van het jonge zonnestelsel.

Pasgeboren sterren gloeien als paarse lichtjes in deze infraroodopname van Spitzer. De zon is waarschijnlijk in een soortgelijke omgeving geboren. credit: NASA/JPL-Caltech/UT Austin

Nu zijn de meteorieten die het team heeft onderzocht dus arm aan ijzer-60 – maar ze bevatten er wel een kleine hoeveelheid van. Nu kan ijzer-60 alleen maar geproduceerd worden door supernova-explosies. Hoe is dit ijzer-60 dan in het zonnestelsel terecht gekomen? Waarschijnlijk is dit ijzer-60 gewoon afkomstig vanuit het interstellaire medium, alwaar het terecht is gekomen vanuit de assen van vele supernovae in het verre verleden. Toch loert er nog een adder onder het gras: de meteorieten die getest zijn met de nieuwe methode, laten wél een overschot aan aluminium-26 zien – een isotoop dat óók geproduceerd wordt door massieve sterren. Modellen van stellaire evolutie hebben echter uitgewezen dat aluminium-26 bij sterren zwaarder dan 20 zonnemassa’s dicht aan het oppervlak van een ster terecht kan komen, terwijl het ijzer-60 in de kern blijft. Dit wijst op het volgende scenario: een massieve ster is vlak langs het zonnestelsel gevlogen. Door de krachtige sterrewind van de ster is het zonnestelsel “ingezaaid” met aluminium-26. De “voorbijganger” is echter veel verder weg supernova gegaan: op deze manier kan verklaard worden waarom het zonnestelsel rijk is aan aluminium-26, maar arm is aan ijzer-60. Bron: University of Arizona.