5 februari 2012

Werner von Braun op de zuidpool

Werner von Braun op de Zuidpool, 7 januari 1967 Ik blijf even bij de Zuidpool hangen. Gisteren had ik het bericht over de onlangs in gebruik genomen South Pole Telescope, die gebruikt maakt van de supergunstige waarneemomstandigheden om waarnemingen aan het vroege heelal te doen. Vandaag ook een Astroblog gewijd aan de Zuidpool, maar meer als aanleiding. Gisteren las ik in Phil Plait’s Bad Astronomy Blog namelijk over de reis die Werner von Braun, de Duitser in Amerikaanse dienst die de Saturnus V raket ontwikkelde, in 1967 naar de Zuidpool ondernam. In feite gaat het over van de meest geruchtmakendste conspirary-theorie die er ooit bedacht zijn: de Maan-hoax! Een conspiracy die dezelfde impact heeft als de 11-september conspiracy en de vele theorieën over de moord op John F. Kennedy. De Maan-hoax (op Wikipedia noemen ze het de Apollo-maanlandingscomplottheorie) komt er op neer dat de Apollo-vluchten naar de Maan helemaal niet hebben plaatsgevonden. Alle beelden die we tussen 1969 en 1972 zogenaamd vanaf de Maan hebben gezien zijn pure nep. Ergens in een studio zijn de beelden opgenomen en via een kunstmaan die om de Aarde vloog zijn die bij de miljoenen televisiekijkers beland. De Maan-hoax is niet zo maar verzonnen, maar berust op een aantal argumenten op grond waarvan de voorstanders van de hoax de Apollo-vluchten als verzonnen beschouwen. Op die genoemde wikipedia-site staan tientallen van die argumenten. Afijn, kijk zelf maar eens op die site om er kennis van te nemen. De bekende filmposter van Capricorn OneHollywood-film Capricorn One gaat trouwens over de Maan-hoax. Goede film, moet je echt een keer zien. Eh… even om misverstanden te voorkomen: ik geloof zelf helemaal niet in de Maan-hoax, voor mij staat vast dat die astronauten op de maan rondwandelden. Als achtjarige zat ik in 1969 ‘s nachts aan de beeldbuis gekluisterd om Neil Armstrong die ladder te zien afdalen en bij mij gaat er niet in dat die beelden uit één of andere hangar uit Arizona kwamen. Denk overigens niet dat de Maan-hoax slechts door een onbeduidend obscuur clubje mensen wordt aangehangen, want een zoektocht op Google levert bijna 1,2 miljoen hits op en geloof mij maar dat er nog steeds héél veel mensen in de theorie geloven?1. Zeker na alle blunders die de NASA daadwerkelijk gemaakt heeft.
Maar goed, we hadden het dus over Werner von Braun die op de Zuidpool is geweest. Phil Plait is net als ik groot tegenstander van de Maan-hoax. En Phil is wat dat betreft erg op de barricaden te vinden, want hij reist stad en land af om z’n boodschap te verkondigen en onzinverhalen de grond in te boren. Hij wordt dan ook regelmatig als gast in radio- en televisieshows gevraagd en daar ontmoet hij z’n tegenstanders. Zo was hij kortgeleden telefonisch te gast in Penn Jillette radioshow. In de studio zat als gast ene Joe Rogan, bijgenaamd de Fear Factor, fervent voorstander van de Maan-hoax. Die radio-uitzending leverde ruim 43 minuten felle discussie op tussen Phil Plait en Joe Rogan (met de gastheer Penn Jillette daartussen, die vooral op de hand van Rogan was). De uitzending is voor de liefhebbers als podcast (zeg maar mp3-bestand) te downloaden en beluisteren en ik zou willen zeggen: doen! Eén van Rogan’s argumenten was dat in 1967 Werner von Braun, in zijn ogen een regelrechte Nazi uit Duitsland, een reis naar de Zuidpool maakte. Niet om daar een toekomstige South Pole Telescope te gaan opzetten, maar om meteorieten te verzamelen die afkomstig zijn van de maan en die konden dienen als ‘nep-Apollo-maanstenen’. Ook kwam Rogan met het verhaal aan van de citroen van Grissom. Zoals ik 27 januari j.l. schreef kwam de astronaut Virgil (Gus) Grissom op 27 januari 1967 om het Studiowerk of niet?leven bij een brand in de Apollo 1. Het verhaal gaat dat Grissom een week voor die brand een grote citroen aan de Apollocapsule hing, ten teken dat die volgens hem niet deugde. Volgens Rogan zou Grissom er mee hebben willen aangeven dat hij niet langer bereid was het spelletje mee te spelen. En dat zou ‘m vervolgens fataal zijn geworden. Nou lieve astrobloglezers, jullie begrijpen dat Phil Plait dat soort onzin uiteraard niet over zich heen kan laten gaan en dat jullie daarom de ‘Plait-Rogan tape’ maar eens moeten beluisteren (9 Mb geloof ik). Wordt vast en zeker vervolgd! Ik ben trouwens wel benieuwd wat de Astrobloglezers allemaal vinden van de Maan-hoax. Reageer daarom! Bron: Bad Astronomy Blog.

Noot:
  1. volgens een enquête van Gallup zou zo’n 6% van de Amerikanen er in geloven []

Telescoop op de Zuidpool in gebruik genomen

De South Pole TelescopeOnlangs is op de Zuidpool een nieuwe telescoop in gebruik genomen, met de originele naam South Pole Telescope (SPT). Deze 19,2 miljoen dollar kostende telescoop is door negen Amerikaanse wetenschappelijke instituten gemaakt. De 280 ton wegende SPT is een schotel tien meter in diameter en bestaat uit een serie kleinere spiegels die geen zichtbaar licht ontvangen, maar straling in het (sub-)millimetergebied1 van het spectrum. Hoe al het materiaal van de SPT op de zuidpool is gekomen staat in de figuur onderaan. De ingebruikname van de SPT valt samen met de start 1 maart a.s. van het zogenaamde International Polar Year (IPY), die tot 1 maart 2009 zal duren (goh, op de zuidpool duren de jaren zeker twee keer zo lang). Op 16 februari had de SPT z’n first light, altijd een spannend moment voor degenen die er lang aan gewerkt hebben. De telescoop werd op Jupiter gericht en …… alles bleek goed te werken. De waarneemomstandigheden op de Zuidpool schijnen subliem te zijn: het is droog en helder. Alleen een tikkeltje koud :-( . De SPT zal zich de komende jaren vooral bezig gaan houden met het waarnemen van variaties in de kosmische achtergrondstraling (de cosmic microwave background (CMB)), het overblijfsel van de Big Bang. Met de SPT hopen de sterrenkundigen de rol te gaan bekijken die de donkere energie heeft gespeeld bij de vorming van sterrenstelsels in de beginperiode van het heelal. De CMB geeft sterrenkundigen een soort van vingerafdruk van het heelal 400.000 jaar na de oerknal en de invloed van donkere energie moet in die vingerafdruk zichtbaar zijn. Researchwerk à la Sherlock Holmes dus! Om te bepalen hoe sterk de invloed van de donkere energie was zullen de rechercheurs o.a. kijken naar het zogenaamde Sunyaev-Zeldovich effect. Ik heb het op dit astropodium al vaker over dat effect gehad (gebruik de zoekmachine daar maar es fff voor) en het komt er op neer En zo kwam de SPT op de plaats van bereikdat de fotons van de CMB reageren met electronen in het hete gas in clusters van sterrenstelsels. Door de interactie tussen fotonen en electronen wordt de CMB in de richting van de sterrenstelsels met het hete gas verstoort en dat zou in de vorm van schaduwen van de CMB te zien moeten zijn. En dat gaat die SPT daar op die steenkoude Zuidpool de komende jaren in de gaten houden. Petje af voor die sterrenkundigen aldaar! O ja, voor ik het vergeet: ze hebben daar ook een webcam. Leuk om te zien wat voor weer het nu op de zuidpool is :-) . De temperatuur is daar op dit moment -53,1 °C (en rekening houdend met de Chill-factor is het er nu zelfs -70,5  °C 8-O !). Bron: National Science Foundation.

Noot:
  1. ergens tussen infrarood en radiogolven in []

Alweer een nova in Schorpioen

nova_scor_1_2_500.jpgZeer kort na de verschijning van nova V1280 Scorpii (ook wel bekend als Nova Scorpii 2007) is er alwéér een nova verschenen in het sterrenbeeld Schorpioen. Tsja, dat kan je bijna niet toevallig noemen. De naam van de nieuwe ster luidt nova V1281 Scorpii. De ontdekking van deze tweede nova werd 21 februari bekend gemaakt door de American Association of Variable Star Observers (AAVSO).�De ontdekkers zijn Yuji Nakamura en Hideo Nishimura (drie keer raden uit welk land). De eerstgenoemde was ook de ontdekker van Nova Scorpii 2007, dus die heeft de week van z’n leven achter de rug. Links een zoekkaartje van de nieuwe nova, met drie graden ten noorden daarvan de één week oudere Nova Scorpii 2007. Nova V1281 Scorpii is niet zo helder als Nova Scorpii 2007. Rond 16 februari piekte de laatste rond magnitude 4 en momenteel is hij nog steeds rond 5,2m (zie de grafiek hieronder met z’n helderheidsverloop). Nova V1281 Scorpii daarentegen zit rond de 8m. Hij heeft een maximum van 6 bereikt. Ian Musgrave uit Australië meldde vanmorgennove-scorpii-graph_485.jpg dat hij ‘m niet meer zag, maar in een addendum komt hij met het bericht van Iceinspace dat de nova helderder is dan 8m. Beetje verwarrende berichten uit het Australische front. Ze zijn zeker een beetje van slag door al die astronomische hoogtepunten van de laatste tijd ;-) . Wanneer is het noordelijk halfrond weer aan de beurt? OK, komende weekend mogen wij weer genieten: eerst een bedekking van Saturnus door de Maan en daarna een totale maansverduistering. Bron: Astronomy.com.

Rosetta scheerde vannacht langs Mars

Wolken boven poolkap van MarsDe Europese ruimtevaartorganisatie laat weten dat vanmorgen om 03.57 uur Nederlandse tijd, terwijl iedereen dus zo’n beetje op één oor lag, de Rosetta-verkenner langs Mars is gevlogen. Met een vaart van pak ‘m beet 7887 km per uur scheerde de Rosetta op een afstand van slechts 250 km over het Marsoppervlak. Door de gravitationele werking van deze ‘fly-by’ krijgt de Rosetta weer genoeg snelheid om te vliegen naar……..de Aarde! Ja, da’s namelijk het volgende doel. November dit jaar moet hij hier aankomen en de slinger die hij van z’n moederplaneet krijgt moet ‘m bij het uiteindelijke doel brengen: de komeet 67P Churyumov-Gerasimenko. Daar moet hij in 2014 aankomen en aldaar in een baan om de komeet geraken.  De bedoeling is dat er ook een lander, Philae genaamd, een zachte landing op de komeet gaat maken om onderzoek te doen.
Rosetta werd op 2 maart 2004 gelanceerd en de bedoeling was eerst dat hij zou vliegen naar de komeet 46P/Wirtanen. Maar de lancering was door omstandigheden vertraagd en dat maakte een nieuwe bestemming noodzakelijk en dat werd de komeet met die moeilijke achternaam. Op de foto hierboven een foto van wolken boven de noordpoolkap van Mars, gisteren genomen met de Optical, Spectroscopic, and Infrared Remote Imaging System (OSIRIS) aan boord van de Rosetta. Bron: ESA.

Golven in de ringen van Saturnus

daphnis.jpgOp 17 januari 2007 fotografeerde de Saturnusverkenner Cassini het kleine maantje Daphnis, terwijl deze de zogenaamde Keeler-scheiding passeerde. Daarbij veroorzaakte Daphnis als een surfer in de zee golven in de ringen en dat is erg mooi in beeld gebracht door de Cassini. De afstand van Cassini tot Daphnis was op dat moment ongeveer 768.000 km. Op de foto is iedere pixel 5 km. Daphnis, ook wel genoemd Saturnus XXXV, is een klein maantje, zo’n 7 km doorsnede, en hij is pas op 6 mei 2005 ontdekt. De Keeler-scheiding, waar Daphnis als een soort stofzuiger de boel schoonhoudt, is 42 km breed en maakt weer deel uit van de A-ring van Saturnus. Bron: NASA/JPL.

Huiswerkopdracht week 9

img-60s-400-20015.jpgJa ja, lieve astrobloglezers, de tijd van passief iedere dag een astroblogje lezen is voorbij. De astrobloglezer gaat actief worden, zelfs interactief. De nieuwe astrobloglezer is opgestaan, ahum… ;-) . Niet schrikken, ik zal het allemaal uitleggen. Zoals ik 17 februari j.l. schreef hadden we onlangs bij Christiaan Huygens een avondje astrofotografie. Onder andere werd toen de suggestie gedaan om te kijken of een door de leden gemaakte astrofoto niet door anderen kan worden verbeterd. Tegenwoordig hebben we allemaal wel één of ander grafisch programma op de PC staan, variërend van de gratis MS-paint, via de betaalbare Paint Shop Pro tot aan de dure professionele Adobe Photoshop. En daarin zitten diverse tools om foto’s grafisch te verbeteren, variërend van simpele automatische tools tot geavanceerde curves- en niveau-tools. Op die Huygens-avond kwamen onder andere enkele foto’s van Peter Boot ten tonele. Sommige erg goed, maar anderen waar volgfouten of beeldfouten in zitten. Eén daarvan heeft Peter mij gisteren opgestuurd, te weten een foto van M42, de bekende Orionnevel. Hier afgebeeld is de jpg-versie van de foto, 112 Kb groot. De foto is met z’n Canon 350D 60 seconden belicht op 400 ISO. Peter heeft mij ook een zogenaamde raw-versie van de foto opgestuurd, in Canon’s CR2 formaat1. Voor de liefhebbers van de pure raw-foto’s is die foto ideaal om te bewerken. Let op: deze versie is ruim 9 Mb groot. Check ook even je grafische programma of die wel CR2-bestanden kan verwerken, want anders download je voor niets.
De vraag aan de astrobloglezers is of zij met hun grafische programma’s de bovenstaande foto van M42 (of de raw-versie) willen verbeteren. Probeer de zichtbare fouten (de vignettering aan de randen, de achtergrondruis, …) te verbeteren en daarmee de Orionnevel zo goed mogelijk ‘uit de verf te laten komen’. De gepimpte foto kan je opsturen2 naar adrianusv at astroblogs punt nl (de spam-onvriendelijke weergave van m’n email-adres). De resultaten die ik van jullie ontvang zal ik dan binnenkort hier publiceren. Nou, dat huiswerk valt toch wel mee, nietwaar? Succes er mee!

Noot:
  1. ik heb deze foto op m’n astroblogs-zoom website gezet. Klik op de link als je de raw-versie wilt bewerken. Klik dan op de download-knop en de foto wordt als zip-bestand vervolgens naar je toegestuurd. Uitpakken en een de slag! Let op dat de zoom-site niet in staat is CR2 foto’s te laten zien, vandaar dat je een kruisje in beeld krijgt. []
  2. geef ook even aan wat je precies gedaan hebt om het resultaat te verkrijgen. Handig voor andere lezers die geïnteresseerd zijn in grafische verbeteringen []

Maan bedekt Saturnus op 2 maart a.s.

saturn_070302a.gifIn de nacht van 1 op 2 maart (donderdag op vrijdag)�zal de Maan de planeet Saturnus bedekken. Het is dan bijna Volle Maan (96,8%) en de bedekking is waarneembaar in Nederland. Om 03.35 uur Nederlandse tijd zal Saturnus achter de zuidelijke rand van de Maan verdwijnen en een half uurtje later, om 04.04 uur (voor Utrecht) komt ‘ie weer tevoorschijn. Zie de figuur hiernaast, waar het allemaal in levende lijve te bewonderen is. Het is met de Maan wel feest deze week, want twee dagen later (zaterdag 3 > zondag 4 maart) is er een totale maansverduistering te bewonderen! En dat allemaal tijdens de Nationale Sterrenkijkdagen. Goh, da’s ook toevallig ;-) .
Bron: Universiteit van Utrecht.

Zo zal Saturnus achter de Maan langsgaan

20e verjaardag van supernova 1987A

Hubblefoto van SN 1987AVandaag is het precies twintig jaar geleden dat in de Grote Magelhaense Wolk een supernova verscheen. Het was de helderste supernova sinds de uitvinding van de telescoop, dus zo’n 400 jaar. Feitelijk barstte de ster niet twintig jaar geleden uit haar voegen, maar 163.000 jaar geleden, want dat is de afstand in lichtjaren van de ster. Gedurende enkele maanden blies upernova 1987A, zoals hij genoemd wordt, in z’n eentje een energie uit die 100 miljoen zonnen produceren. Voor sterrenkundigen was SN 1987A een dankbaar object vanwege z’n relatieve nabijheid. Drie jaar na de explosie werd de Hubble ruimtetelescoop gelanceerd en die begon direct de restanten van de supernova in beeld te brengen. Het daarop volgende onderzoek aan SN 1987A leverde enkele opmerkelijke resultaten op:

  • de oplichtende ring rond de supernova is inmiddels een lichtjaar in diameter (zie foto hierboven). De ring was er al zo’n 20.000 jaar voordat de supernova explodeerde! De röntgenstraling van de supernova doet het gas in de ring oplichten.
  • buiten de ring zijn nog twee andere schillen ontdekt van gas.
  • bij de ontplofte ster is een halterachtige structuur ontdekt die 1/10e lichtjaar groot is. Het zijn in feite twee wolken van gas die ieder een kant uitvliegen met een snelheid van zo’n 30 miljoen km per uur.
  • de scholkgolf van de supernova breidt zich uit door de centrale ring om de ontplofte ster heen en doet deze als een soort van parelsnoer verlichten.

Wat er van de ster precies is overgebleven is op dit moment nog niet bekend. Het zou een neutronenster of een zwart gat kunnen zijn. Door de gaswolken eromheen wordt het centrale restant verhuld om goed te kunnen zien. Met de James Webb Space Telescope, de opvolger van de Hubble die voor lancering in 2013 gepland staat, hoopt men het overblijfsel te kunnen zien. De foto hierboven is december 2006 genomen met de Britney Spears' voorhoofd onthuld geheimAdvanced Camera for Surveys (ACS) aan boord van Hubble. Toen ‘ie het dus nog deed. Bron: Hubble.

Zo en dan nu even wat riool-astronomie: lezers van de Metro, Spits, Privé, Weekend en andere vakbladen zullen weten dat de alombekende Britney Spears haar hoofd deze week heeft kaalgeschoren. Geen idee waarom, misschien om beter te kunnen afkicken. Maar fotografen van madam Spears hebben iets opmerkelijks ontdekt. Zie het bijgaande krantenartikel :-) .
Bron: Sfgate.com (en getipt door de Bad Astronomy Blog).

De problemen met m’n internetverbinding zijn inmiddels weer verholpen. Geloof het of niet, maar het had te maken met m’n televisie. Op de slaapkamer heb ik zo’n kleine TV staan en die staat via zo’n draadloos apparaatje in kontakt met de TV beneden. Gaat via 2,4 Ghz en da’s ook de frequentie waarmee m’n draadloze router/modem werkt. Kennelijk zaten ze beiden op hetzelfde kanaal en dat stoorde. Toen ik die TV-zender op een ander kanaal zette was de storing voorbij :-) .

Voor het eerst moleculen in atmosfeer van exoplaneet waargenomen

Impressie van een exoplaneet met atmosfeerMet behulp van de infrarood-ruimtetelescoop Spitzer van de NASA zijn sterrenkundigen er voor het eerst in geslaagd om voldoende licht te verzamelen van twee exoplaneten, d.w.z. planeten buiten ons zonnestelsel, en daarmee informatie te krijgen van de moleculen in hun atmosfeer. Het gaat om de sterren met de naam HD 189733b, op 62 lichtjaar afstand gelegen in het sterrenbeeld Vulpecula (het vosje) en HD 209458b op 153 lichtjaar in Pegasus. Beide sterren staan zeer dicht bij de centrale ster. HD 189733b doet ruim twee dagen over één rondje (daar ben je vaak jarig ;-) ) en op HD 209458b duurt een jaar maar liefst 3,5 dag. Spitzer was in staat om met een spectrograaf van beide planeten een spectrum te krijgen. Probleem met zoiets is dat de spectra van de exoplaneten normaal gesproken verdrinken in de spectra van de sterren waar ze omheendraaien. Maar door een trucje konden de sterrenkundigen de spectra van de planeetatmosferen zien. In beide gevallen, dus zowel voor HD 189733b als voor HD 209458b, zijn het eclipserende systemen, d.w.z. gezien vanaf de Aarde zijn er momenten dat de planeten dan weer vóór dan weer achter de centrale ster bewegen. Als de planeet naast de ster staat ziet de Spitzer het gecombineerde spectrum van ster + planeet. Als de planeet Zo krijgen ze het spectrum van exoplanetenàchter de ster staat ziet de Spitzer het spectrum van enkel de ster. Vervolgens is het een ‘eenvoudig’ klusje om deze twee spectra van elkaar af te trekken en wat overblijft is het spectrum van de amosfeer van de exoplaneet (zie figuur hiernaast). Het trucje zoals toegepast werkt wel bij infrarood-straling, maar nog niet bij andere golflengten. Dit komt omdat bij infrarood het verschil in helderheid tussen de ster en de planeet niet zo groot is.
Afijn, de sterrenkundigen zijn er dus in geslaagd om een spectrum van de twee exoplaneten te verkrijgen en de conclusie is dat het er op die planeten zeer warm moet zijn (raar hè, zo dicht bij die moedersterren), winderig en droog. Er werden geen sporen gevonden van water in de atmosfeer. Volgens Dr. Jeremy Richardson van het Goddard Space Flight Center is dat laatste vreemd, want er zijn redenen te bedenken dat er wel degelijk water moet zijn in de vorm van waterdamp. Hij vermoedt dat grote stofwolken in de atmosfeer de aanwezigheid van water verhullen. Die stofwolken blijken uit het feit dat in de atmosfeer van HD 209458b wel silicaten heeft ontdekt, kleine zandkorreltjes dus. Bron: Spitzer/Caltech.

Vanavond heb ik de nodige problemen met m’n internetverbinding :-( . Nou ja, de verbinding doet ‘t wel, maar m’n draadloze verbinding doet ‘t niet. Ik typ dit nou vanaf zolder, waar nog een oude PC staat en ik daar met pijn en moeite internet aan de praat heb gekregen. Ik hoop morgen de draadloze verbinding weer te kunnen herstellen. Zucht!!!!

Australië getuige van explosie van Russische draagraket

Foto van de exploderende Briz-M door Ray PalmerOp maandag 19 februari zijn vele waarnemers in Australië getuige geweest van de explosie in de ruimte van een Russische draagraket. In eerste instantie had men geen idee wat er zich daar precies hoog in de lucht afspeelde. Men zag een soort van vlammende pluim, die zich langzaam over de hemel bewoog. Sommigen zagen het verschijnsel wel zo’n 35 minuten. En op een gegeven moment explodeerde het zelfs. De volgende dag bleek uit onderzoek van satellietexpert Daniel Deak dat het gaat om een zogenaamde Russische Briz-M, onderdeel van de Proton-draagraket, die op 28 februari 2006 de Arabsat-4A communicatie- satelliet in een baan om de Aarde moest brengen. Het ging fout bij de lancering, de Briz-M kwam half gevuld nog met brandstof in de ruimte terecht en de satelliet kwam in een verkeerde baan terecht. En bijna een jaar later ging de Briz-M kennelijk weer actief worden, met de explosie als fatale afloop. De wolk van geëxplodeerd materiaal werd niet alleen door velen gefotografeerd, maar ook nog gefilmd door de Australische waarnemer Rob McNaught. Ehh….McNaught, kennen wij die naam niet van één of andere komeet die op het zuidelijk halfrond schittert van helderheid en die hier op het noordelijk halfrond schittert door afwezigheid? Yep, diezelfde ontdekker van de komeet McNaught heeft de explosie van de Briz-M gefilmd (en gefotografeerd ongetwijfeld). In het hieronderstaande filmpje staat rechts de heldere ster Spica. Bij het Orbital Debris Office op het Johnson Space Center video door McNaught van de explosie van de briz-Mvan de NASA zijn ze wel geschrokken van de explosie, want al die duizenden brokstukken die daarmee in de ruimte slingeren kunnen wellicht een risico betekenen voor het internationale ruimtestation ISS. Hiernaast de McNaught-video van de briz-M (even aanklikken voor de grotere versie, 4 Mb). Nou weet ik het zeker: ik ga naar Australië emigreren! Bron: Spaceweather.com + Bad Astronomy Blog.

Switch to our mobile site