20 juni 2018

MeerLICHT-telescoop in Zuid-Afrika op jacht naar extreme verschijnselen in het heelal

Baade’s Venster. Credit: MeerLICHT

Vrijdag 25 mei 2018 is de MeerLICHT-telescoop geïnaugureerd op de Sutherland-sterrenwacht in Zuid-Afrika. MeerLICHT is een in Nederland gebouwde optische telescoop die het ‘oog’ van de MeerKAT-radioschotels wordt. MeerKAT en MeerLICHT gaan gelijktijdig de zuidelijke sterrenhemel scannen op onder meer sterexplosies. Die doven snel uit en met deze unieke koppeling kunnen astronomen tegelijkertijd in radio en in zichtbaar licht de hemel afspeuren op jacht naar kortdurende verschijnselen zoals pulsars, snelle radioflitsen en supernova’s (zogeheten transients).

Het is voor het eerst dat een optische telescoop permanent gaat meekijken met een radiotelescoop. Tot nu toe moeten astronomen waarneemtijd aanvragen als ze een snel veranderende bron die is gezien met een radiotelescoop, nader willen bestuderen met een optische telescoop, of omgekeerd. Zo’n aanvraag kost tijd en dat maakt het onderzoek naar snelle veranderingen aan de hemel lastig.

Fornax Cluster. Credit: MeerLICHT

MeerLICHT is een volautomatische telescoop met een spiegel van zestig centimeter. Hij heeft precies hetzelfde gezichtsveld als de radiotelescopen van MeerKAT. De telescoop kan in één keer een stuk hemel ter grootte van dertien volle manen in kaart brengen. De telescoop heeft een 110 megapixelcamera. De elektronica wordt gekoeld om te voorkomen dat turbulentie door warme lucht in de koepel de metingen verstoort. MeerLICHT kan objecten waarnemen die een miljoen keer zwakker zijn dan objecten die zichtbaar zijn met het blote oog.

De projectleiding heeft hoge verwachtingen van de nieuwe telescoop. De Nijmeegse astronoom prof. Paul Groot (Co-PI van MeerLICHT): “De eerste beelden die MeerLICHT heeft geproduceerd zijn boven verwachting. De opname van Baade’s Window levert een doorkijk naar de centrale delen van ons Melkwegstelsel. Deze opname is voor mij een perfecte illustratie van de kracht van deze nieuwe telescoop. In 1 minuut hebben we meer dan 2 miljoen sterren gedetecteerd, en het beeld is scherp van rand tot rand. Nu is het wachten op de eerste ster die hier explodeert.” Co-PI prof. Patrick Woudt (Universiteit van Kaapstad, Zuid-Afrika) voegt daaraan toe: “Het onderzoek aan snel veranderende bronnen krijgt met MeerLICHT een nieuwe dimensie.”

MeerLICHT is een Zuid-Afrikaans-Nederlands-Britse samenwerking. Prof. Ben Stappers (Universiteit van Manchester, Verenigd Koninkrijk): “Het is spannend wat deze nieuwe combinatie van telescopen gaat doen. Voor ons is de reden om deel te nemen dat we straks snelle radioflitsen op heterdaad kunnen betrappen. Hopelijk vinden we nu eindelijk de herkomst van deze geheimzinnige flitsen.”

De Kleine Magelhaense Wolk – vanwege z’n vorm ook de Galactische Sigaar genoemd. Credit: MeerLICHT.

Teamlid prof. Rudy Wijnands (Universiteit van Amsterdam) voegt toe dat behalve extreme astrofysica, ook normale sterren zullen worden bestudeerd die sterke flitsen produceren. “Door gelijktijdige waarnemingen in radio en zichtbaar licht kunnen Amsterdamse sterrenkundigen gaan onderzoeken wat de impact van deze flitsen is op de bewoonbaarheid van planeten rond deze sterren.”

MeerLICHT staat op de Sutherland-sterrenwacht van de South African Astronomical Observatory. De telescoop koppelt het hele optische observatorium, en de 10-meter SALT-telescoop in het bijzonder, aan de MeerKAT-radioarray. “Dit pas perfect in onze strategie om Sutherland om te toveren tot een efficiënte ‘transient-machine’ om het dynamische heelal te bestuderen,” zegt Dr. David Buckley van de South African Astronomical Observatory. Bron: Astronomie.nl

Laat wat van je horen

*

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe jouw reactie gegevens worden verwerkt.