Hubble heeft mogelijk pluimen van waterdamp op Jupiter’s maan Europa waargenomen

europa02-photoa-plumes1042x1042-160919

Credit: NASA

De NASA heeft zojuist bekendgemaakt dat met de ESA/NASA Hubble ruimtetelescoop op Europa, de kleinste van de vier Galileïsche manen van Jupiter, mogelijk pluimen van waterdamp zijn waargenomen. Europa draait in 3,5 dag om Jupiter en op geregelde tijden draait Europa gezien vanaf de aarde precies voor Jupiter langs en is er sprake van een transitie. Gedurende tien van die transities heeft de Hubble ruimtetelescoop Europa waargenomen en tijdens drie transities – op 26 januari, 17 maart en 4 april 2014 – werden aan de rand van Europa pluimen van waterdamp gezien, hierboven te zien op ongeveer 19.00 uur. De waterdamp komt uit de vloeibare oceaan die Europa heeft en die onder de dikke ijskorst gelegen is, een korst die gemiddeld zo’n tien kilometer dik is. De oceaan bevat mogelijk twee keer zoveel water als alle oceanen op aarde. Via scheuren in het ijs komt het waterdamp naar boven en spuit dan naar buiten, net zoals de geisers op aarde en op de maan Enceladus van Saturnus. De damp bereikt een hoogte van ongeveer 200 km en vervolgens zakt de damp weer op het oppervlak van de ijskoude maan.

Credit: NASA

Deze waterpluimen maken het dus mogelijk dat onderzoek kan worden gedaan aan de vloeibare oceaan, zonder dat door de dikke ijskorst hoeft te worden geboord. Door de getijdekrachten denkt men dat Europa inwendig warm is en dat er wellicht primitief leven in de onderaardse oceaan voorkomt. Hieronder een video met een impressie van de waterpluimen op Europa.

Hier het vakartikel over de mogelijke ontdekking van de waterpluimen op Europa, een artikel dat gepubliceerd wordt in The Astrophysical Journal. Bron: NASA.

Het universum roteert niet en heeft ook geen richtingsgevoel

credit: Saadeh et al.

Het universum dijt in alle richtingen met gelijke snelheid uit en roteert niet, zo blijkt uit onderzoek van kosmologen van de University College London. Bij het onderzoek, dat gepubliceerd is in het toonaangevende vakblad Physical Review Letters, heeft men gekeken naar de kosmische achtergrondstraling, de nagloed van de oerknal. Daaruit is gebleken dat het universum in alle richtingen op dezelfde wijze uitdijt en dat komt overeen met wat de huidige kosmologische modellen voorspellen.

Het hoofd van het onderzoeksteam zegt hierover het volgende: “Onze bevindingen vormen het beste bewijs ooit dat het universum in alle richtingen hetzelfde is, oftewel isotroop is. Maar het heelal had ook makkelijk anisotroop kunnen zijn: volgens de relativiteitstheorie behoort een anisotroop heelal mét een voorkeursrichting wel degelijk tot de mogelijkheden, evenals een heelal dat roteert.” Maar in ons heelal is dat niet het geval. Dat zegt overigens weinig over andere heelallen: kosmologen vermoeden immers dat ons heelal één van de talloze universums is in het zogenaamde multiversum.

Maar hoe zijn de onderzoekers tot deze conclusie gekomen? Hiertoe heeft men gekeken naar signalen voor rotatie en anisotropie in de kosmische achtergrondstraling. Tot deze signalen behoren koude en warme plekken die een bepaalde as volgen en zelfs spiraalvormige verstoringen. Die zijn dus niet gevonden en de kans dat het op toeval berust is volgens de onderzoekers slechts 1 op 121.000. De onderzoekers zijn opgelucht. “We zijn blij dat ons werk bevestigd heeft wat kosmologen altijd voor waar hebben aangenomen. De kosmologie is voorlopig gered.”
Bron: University College London‘, ‘

Astronomie in het weekend van de wetenschap (heel Nederland)

In het weekend van vrijdagavond 30 september tot en met zondag 2 oktober openen veel universiteiten en onderzoeksinstituten hun deuren. Een greep uit de sterrenkundige activiteiten.

Amsterdam
Op zaterdag 1 oktober is er een open dag op het Science Park van Amsterdam. Er zijn vele demonstraties, rondleidingen en doe-dingen. Bij het Anton Pannekoek Instituut voor Sterrenkunde van de Universiteit van Amsterdam kun je bijvoorbeeld een komeet maken van droogijs en het mobiele planetarium van NOVA bezoeken.

Groningen
Op zondag 2 oktober zijn er open dagen bij SRON en bij het Kapteyn Instituut (de afdeling sterrenkunde van de Rijksuniversiteit Groningen). Kom de zon bewonderen door zonnetelescopen, leer alles over sterrenstelsels en word op een ontdekkingstocht meegenomen in het mobiele planetarium.

Noordwijk
Op zondag 2 oktober zet ESTEC haar deuren open voor publiek. Het evenement is inmiddels volgeboekt. Voor de gelukkigen die een kaartje hebben bemachtigd: neem vooral ook een kijkje in het mobiele planetarium van NOVA dat daar de tenten heeft opgeslagen.

Nijmegen
Op vrijdag 30 september organiseert de afdeling Sterrenkunde van de Radboud Universiteit Nijmegen een sterrenkijkavond. Iedereen kan die avond vrij binnenlopen en deelnemen aan een excursie van ongeveer