9 februari 2012

Saturnus-achtig ringensysteem ontdekt dat ster bijna 2 maanden verduistert


Sterrenkundigen van de Universiteit van Rochester hebben bij een op onze zon lijkende ster in het zuidelijke sterrenbeeld Centaurus een ringensysteem ontdekt, dat er voor gezorgd heeft dat het licht van de ster vanaf de aarde gezien bijna twee maanden lang werd verduisterd. Het systeem werd ontdekt in het kader van het internationale SuperWASP (Wide Angle Search for Planets) en All Sky Automated Survey (ASAS) project, waarbij sterren van de nabije Scorpius-Centaurus associatie in de gaten worden gehouden. Het draait allemaal om de ster 1SWASP J140747.93-394542.6, alias ASAS J140748-3945.7 –  leuk om te onthouden – die zich 420 lichtjaren van ons bevindt en die qua massa vergelijkbaar is met de zon. In één opzicht is er een duidelijk verschil met de zon: 1SWASP J140… etc is slechts 16 miljoen jaar oud, da’s 1/300e van de leeftijd van de zon. Scheelt een poepie. In 2007 werd al opgemerkt dat de ster gedurende 54 dagen achteruit ging in lichtkracht, waarbij maximaal 95% van het sterlicht werd geblokkeerd (zie afbeelding hieronder). Meestal duurt het dipje van een passerende exoplaneet enkele uren, maar die 54 dagen is extreem lang. Ook kwam er vier keer een korte onderbreking van de lange dip.

Nadat het Rochester-team andere verklaringen kon uitsluiten – een sferische ster bijvoorbeeld en een stofschijf om de ster – kwam er maar één logische verklaring uit de bus: de verduistering moet veroorzaakt zijn door een gigantisch ringensysteem, bestaande uit vier ringen, met tussenruimtes. Het systeem is enkele tientallen miljoenen kilometers groot, gigantisch als je het vergelijkt met de ringen van Saturnus, die zo’n 300.000 km groot zijn. De vraag is: wat bevindt zich in het midden van het ringensysteem? Een planeet of een bruine dwerg? Die vraag kan op dit moment nog niet beantwoord worden, omdat de massa door het ontbreken van gegevens over de Doppler-verschuiving niet bekend is. Als de massa tussen 16 en 75 Jupitermassa ligt, dan is het een bruine dwerg, een soort van mislukte ster. Is de massa onder de 16 Jupitermassa, dan is het een super-Jupiter, eh… nee meer een super-Saturnus. :bron: Bron: Univ. van Rochester.

Wat dacht je hiervan: Enceladus met ringen


Ja, dat is nog eens een verwarrende titel: Enceladus met ringen. ‘Huh, heeft deze Saturnusmaan dan ringen?’, vragen jullie je geschokt af? Nee, natuurlijk niet, Enceladus heeft geen ringen. Nou ja, zo natuurlijk is dat ook weer niet, want er zijn vermoedens dat collega-maan Rhea zelf ook ringen heeft. Idealiter had de titel van deze astroblog natuurlijk moeten luiden: “Wat dacht je hiervan, de Saturnusmaan Enceladus en  op de achtergrond de ringen van Saturnus“.  Maar ja, dat past weer niet in zo’n blokje van 10 cm lang, dus vandaar blablabla… Afijn, Cassini nam bovenstaande foto op 21 december 2010, toen deze sonde zich ongeveer 34.000 km van Enceladus bevond. Iedere pixel op de maan is 202 meter, dus een vlijmscherpe resolutie. Wat je ziet is voornamelijk het noordelijk halfrond van de bevroren (-200 °C) maan, die we kennen van z’n waterspuwende geisers. Onder de dikke ijslaag van Enceladus moet volgens vele planetologen een vloeibare oceaan zitten. Eén van de potentiële plekken waar misschien buitenaards leven zit. :bron: Bron: Bad Astronomy.

Een kwartet Saturnusmanen plus ringen

Een kwartet manen plus ringen van Saturnus

Op dinsdag 27 juli j.l. nam Cassini de hiernaast staande foto, waarop we een kwartet manen van Saturnus zien plus een gedeelte van diens ringen in sterk perspectief. Die manen zijn van links naar rechts Epimetheus (113 km), Janus (179 km), Prometheus (86 km) en Atlas (30 km). Het is natuurlijk lastig te zien om aan de hand van de foto te weten te komen welke manen het dichtste bij Cassini waren op het moment van de foto en welke verderweg stonden. Vandaar dat ik maar even verklap dat Epimetheus met 1,2 miljoen km het dichtste bij ‘stond’ en de andere drie manen met 1,3 miljoen km afstand een stukje verder. Bij Epimetheus levert dat een resolutie van 7 km per pixel op en bij het overige trio van 8 km/px. Mooi plaatje hoor. :bron: Bron: Ciclops.

Wowie, Omega Centauri achter Saturnus’ F-ring


Cassini heeft ‘t weer geflikt hoor, hij heeft een superwondermooie foto afgeleverd. Ik heb al vaker juweeltjes van dat om Saturnus vliegende apparaat gepubliceerd, maar de hierbovenstaande is weergaloos. We zien de zogenaamde F-ring van Saturnus en rechtsonder nog een stukje A-ring, inclusief de zwarte Keelerscheiding. Cassini nam deze en twaalf andere foto’s op 29 maart 2009 met telkens drie minuten tussenpoze. En wat zien we daar achter de F-ring in beeld? Da’s de bekende bolvormige sterrenhoop Omega Centauri, een verzameling van naar schatting zo’n 5 miljoen sterren, vijftig keer zo veel als de gemiddelde bolvormige sterrenhoop die “maar” 100.000 zonsmassa’s zwaar is. Schitterende combi, nietwaar? Bedenk welk gigantisch afstandsverschil er is tussen ruimtevaartuig, planeet en bolhoop. Tussen Cassini en Saturnus was op het moment van de opname 1,2 miljoen km afstand. Omega Centauri ligt 15.800 lichtjaar van ons vandaan, da’s 12 miljard keer verder weg. 8-O Van alle dertien opnames hebben ze – uiteraard – een compilatievideo gemaakt en die zie je hier. Kijken!

Als je goed kijkt zie je zelfs de sterren van Omega Centauri door de Keelerscheiding heen! :bron: Bron: The Young Astronomers.

Sprakeloos


1 Bron: Bad Astronomy.

Noot:
  1. Van zo’n foto ben je toch sprakeloos? Daarom de info in deze voetnoot – woehaha wat slim: Cassini nam de foto op 24 maart 2010. We zien de Saturnus’ maan Rhea (Ø 1520 km), daaronder de maan Epimetheus (144 x 108 x 98 km, yep, niet echt rond), dan de ringen en helemaal op de achtergrond Saturnus zelf. Rhea stond 1,2 miljoen km van Cassini, Epimetheus 1,6 miljoen km. Het afstandsverschil tussen die manen is groter dan de afstand aarde-maan. Wowie! 8-O Eh… o ja, m’n laptop doet het weer. :-) []

Saturnus houdt z’n buik in

Saturnus en de C-ring

Ik kwam vanavond de foto hiernaast tegen van Saturnus en z’n ringen. Effe dubbelklikken voor de grote versie. Cassini nam de foto op 11 januari 2010 vanaf een afstandje van 370.000 km (en nog een paar centimeter geloof ik) tot de planeet. Saturnus zelf is overbelicht, bewust gedaan om de zwakke C-ring beter uit te laten komen. De schaal van de foto is 19 km per pixel. Het leuke van de foto is het effect van de schaduw van die ring op Saturnus: het lijkt alsof die schaduw als een soort riem om Saturnus is getrokken en Saturnus z’n buik inhoudt. Zal vast wel een of andere vorm van optisch bedrog zijn, want als je vanaf rechtsonder langs je beeldscherm kijkt is de ‘deuk’ weer verdwenen. Bron: Cassini.

Heeft Jupiter een nieuwe ring door twee botsende maantjes?

Een nieuwe ring van Jupiter? (Himalia in de cirkel)

Het is alweer een poosje geleden, maar op 22 september 2006 nam NASA’s New Horizons ruimteverkenner, die onderweg is naar de dwergplaneet Pluto, tijdens een scheervlucht met z’n Long Range Reconnaissance Imager (LORRI) een foto van het maantje Himalia bij Jupiter. Recent onderzoek van onder andere Andy Cheng (Johns Hopkins University, Laurel, VS) heeft laten zien dat op die foto een vage ring te zien is, een ring die er in 2003 bij de passage van de Galileo niet was. Vraag mij niet waarom dat ontdekken bijna vier jaar na dato plaatsvindt, want ik zou ‘t niet weten. Cheng weet niet of de structuur op de foto een complete ring rondom Jupiter is, omdat de ring verder niet is gefotografeerd. Cheng denkt dat de ring ontstaan is door een recente botsing van Himalia, diameter 170 km, met het maantje S/2000 J 11. Dat laatste maantje werd in 2000 ontdekt en het is slechts 4 km groot. Na die ontdekking werd het maantje nooit meer gezien, dus wellicht dat het tegen Himalia is gebotst en dat uit het puin een nieuwe ring is gevormd. ‘Probleem’ met Jupiter is dat er geen verkenner meer continue rondjes om de gasreus draait, zoals Cassini nog wel doet rondom Saturnus. Dat maakt het dus lastig om dergelijke waarnemingen te verifiëren. Bron: New Scientist.

Stel je voor dat de Aarde ringen zou hebben

In ons zonnestelsel hebben alle gasvormige planeten (Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus) een ringenstelsel. Uiteraard heeft Saturnus de meest prominente ringen. Stel je voor dat de Aarde ook ringen zou hebben, hoe zou dat er dan uitzien? De volgende video toont het je:

Geen idee wat Maria op de achtergrond doet. ;-) Bron: Astropixie.

Rhea raw

maan Rhea

maan Rhea

Mooi is ‘ie, nietwaar? De maan Rhea van Saturnus, de ringen daarachter en daar weer achter de overbelichtte oppervlakte van Saturnus zelf. Prachtig in beeld gebracht door Cassini, die het plaatje schoot op 8 november j.l. Op het moment van de foto stond Cassini 1.874.061 km van Rhea. De foto, hier in grotere resolutie, is niet gevalideerd en gecalibreerd, dus het is een zogenaamde raw versie. Rhea raw dus. Het is sowieso een bijzondere maan, want anderhalf jaar geleden werd ontdekt dat ‘ie als enige maan in het zonnestelsel zelf ook ringen heeft. Volgende keer wellicht Rhea’s ringen raw. :-) Bron: NASA/JPL.

Spitzer ontdekt enorme stofring om Saturnus

De stofring om Saturnus

De stofring om Saturnus

Met behulp van NASA’s infraroodsatelliet Spitzer heeft men om de planeet Saturnus een enorme stofring ontdekt. De ring, die nauwelijks zichtbaar is, is twintig maal zo groot als de tot nu toe grootste ‘normale’ ring van Saturnus. De ring begin op een afstand van ongeveer 6 miljoen km van Saturnus en loopt door tot 18 miljoen km. De ring maakt een hoek van 27° met het gewone ringenstelsel van Saturnus. Middenin de stofring bevindt zich de maan Phoebe – 13 miljoen km van Saturnus verwijderd – en da’s niet zo maar, want Phoebe ís de bron van de stofring!. Als meteorieten inslaan op de maan komt oppervlaktemateriaal vrij in dezelfde baan als Phoebe heeft. In de loop van de tijd vallen sommige van die stofdeeltjes richting Saturnus en anderen bewegen zich van Saturnus af. Zodoende is er een breed uitgesmeerde stofring ontstaan, die eigenlijk een soort schijf met een gat erin is. De ring bestaat uit stof en gruisdeeltjes en op dit moment is ‘ie alleen in het infrarood zichtbaar, zoals je op onderstaande foto kan zien.

De infrarood stofring om Saturnus

Die infrarode straling komt van het stof dat een temperatuur heeft van zo’n 80 Kelvin. De ontdekking ervan, die gedaan is door drie sterrenkundigen van de Universiteit van Virginia (VS), maakt ook gelijk duidelijk waarom een andere maan van Saturnus, Japetus, twee verschillende halfronden heeft. Japetus beweegt steeds met hetzelfde halfrond naar één kant en uit foto’s blijkt dat de ‘voorkant’ veel donkerder is dan de achterkant. Nu weet men waarom: de voorkant veegt constant stof op van die stofring en dat heeft voor een meters dikke donkere stoflaag op dat halfrond gezorgd. Morgen verschijnt een artikel in het vakblad Nature over de ontdekking en bij wijze van uitzondering heeft de redactie dit artikel geheel gratis te downloaden gezet! Ahum, ik kom er net achter dat ze toch weer een betaalversie er op hebben gegooid. :evil: Kost maar 32 dollar om dat artikel te kopen. GGrrumbllll!!   Bron: Spitzer + NRC-Handelsblad 7 oktober 2009.

Switch to our mobile site