zonnecyclus - Astroblogs

Studies wijzen op afnemende activiteit van de zon

14 juni 2011 Door Adrianus V Reageer

Een zonnevlek - tikkeltje overdreven qua kleur - met de aarde op dezelfde schaal, ter vergelijking

Sedert 1611 wordt in de gaten gehouden of op het zonsoppervlak zonnevlekken zichtbaar zijn. Uit die eeuwenlange studie is naar voren gekomen dat de zon een periode van 11 jaar kent, waarin afwisselend een maximum en vervolgens een minimum in de activiteit optreden, zichtbaar in veel respectievelijk weinig zonnevlekken. In 2008 was er een héél lang durend minimum, gekenmerkt door weinig of geen zonnevlekken. Inmiddels is de zon weer behoorlijk actief aan het worden – onder andere merkbaar aan zonnevlammen en protuberansen, zoals het fraaie exemplaar dat vorige week woendag verscheen – en dat zal leiden tot een nieuw maximum van de huidige cyclus #24 in 2013. Máár – yep, daar komt weer een máár – met dát maximum en volgende maxima zal vermoedelijk iets aan de hand zijn. Drie onafhankelijke onderzoeken hebben namelijk uitgewezen dat er grote kans bestaat dat de zon te maken heeft met een verminderde activiteit. Het langdurige minimum van 2008 – dat een poos in 2009 doorliep – was daar al een voorbode van en het zou goed kunnen dat de zon in 2013 geen krachtig maximum te zien geeft. Vijf en een half jaar na dat maximum zal het volgende minimum vallen, gevolgd door de start van de 25e zonnecyclus. De onderzoekers voorspellen dat die start pas ergens in 2021 of zelfs 2022 zal beginnen óf dat er helemaal geen volgende cyclus start! De zon zou dan in een soort van stilstand terechtkomen, een verschijnsel dat we tussen 1645 en 1715 ook al een keertje meemaakten, het zogenaamde Maunder minimum. Dat leidde toen tot de ‘Kleine IJstijd’, zichtbaar op de talloze winterse taferelen van de Hollandsche Meestersch. De drie verschillende studies hebben ieder op hun eigen wijze beredeneerd waarom de zon minder actief aan het worden is. Bij de ene werd gekeken naar torsionale oscillaties, stromingen van heet plasma diep in het inwendige van de zon, bij de volgende werd de sterkte van zonnevlekken in de afgelopen cycli onderzocht en in de laatste studie was de corona van de zon het studieobject, z’n loeiendhete atmosfeer. Alle drie de onderzoeksgroepen presenteerden vandaag hun bevindingen op een bijeenkomst van de afdeling zonnefysica van de American Astronomical Society (AAS) op de New Mexico State University in Las Cruces. Hier nog een video over de afnemende zonneactiviteit:

Bron: Space.com.

Onderwerp: zon Tags: zon, zonne-activiteit, zonnecyclus, zonnevlekken

Prof. C. de Jager: “De zon is zo dood als een pier”

23 december 2010 Door Adrianus V Reageer

Hij zegt ‘t niet één keer, nee ik hoor het prof. C. de Jager, de Nederlandse sterrenkundige die expert op het gebied van zonneonderzoek mag worden genoemd, wel vele malen zeggen in de video: dat de zon zo dood is als een pier. OK, De Jager bedoelt niet dood in de zin van totaal niet meer actief, want dan zouden jij en ik deze Astroblog niet meer lezen, maar meer dat de activiteit van de zon in z’n elfjarige cyclus tot een minimum beperkt is en ook nog wel lange poos zal blijven. Theo Richel van De Groene Rekenkamer kwam Kees de Jager in de stationsrestauratie van Utrecht CS tegen en interviewde hem daar over de zon en diens invloed op ons klimaat. Leuke video en hoogst leerzaam!

Bron: eh… hoe kwam ik ook weer aan deze video? Via Twitter volgens mij, maar welke Tweet dat was ben ik effe kwijt.

Onderwerp: sterrenkundigen, weer/klimaat, zon Tags: klimaatverandering, zon, zonnecyclus

Waterhoogte Venetië volgt de zonnecyclus

31 juli 2010 Door Adrianus V Reageer

De waterhoogte in Venetië hangt samen met de activiteit van de Zon

Onderzoek heeft laten zien dat er een verband is tussen de waterhoogte in Venetië en de aktiviteit van de Zon. Venetië is zoals we weten omgeven door water en op gezette tijden komt de stad zelfs gedeeltelijk onder water te staan. Vooral in de periode van oktober-december komen er periodes van hoge waterstand voor, de zogenaamde acqua alta. David Barriopedro van de Universiteit van Lissabon (Portugal) en z’n collegae hebben die waterstanden onderzocht en het blijkt dat de hoge waterstanden vooral plaatsvinden als de Zon in haar elfjarige cyclus veel zonnevlekken heeft. Ze bekeken gegevens van de waterstand in Venetië tussen 1948 en 2008 en de acqua alta bleek vooral voor te komen als er veel vlekken waren. In die periodes van nattigheid kreeg Venetië te maken met lage drukgebieden die vanaf de Atlantische Oceaan werden aangevoerd. In andere periodes kwamen die depressies een stuk zuidelijker terecht. Kortom, wil je geen natte voeten krijgen in Venetië dan moet je de Zon goed in de gaten houden. En wil je (ooit) nog eens een Elfstedentocht zien/rijden dan moet je dat óók doen.

Bron: New Scientist.

Onderwerp: weer/klimaat, zon Tags: Venetië, waterhoogte, zonnecyclus, zonnevlekken

Verband tussen koude winters in Engeland en lage zonneactiviteit

19 april 2010 Door Adrianus V Reageer

Winter in Engeland

Een groep wetenschappers onder leiding van Mike Lockwood (Universiteit van Reading, GB) heeft aan de hand van de meest recente temperatuursgegevens van Engeland – the Central England Temperature dataset – aan kunnen tonen dat er een statistisch verband is tussen de koude winters aldaar en de lage zonneactiviteit. De zon bevindt zich al enkele jaren in een periode van lage activiteit en afgelopen winter in Engeland behoorde tot de koudste 14 winters in de afgelopen 160 jaren. Vreemd genoeg was het gehele jaar ook één van de vijf warmste jaren in dezelfde periode, dus de verschillen worden kennelijk groter. Weerkundigen weten al een poos dat een temperatuursdaling verband houdt met een zogenaamde blokkade van de straalstroom – de sterke wind die op een hoogte van 9 à 10 kilometer waait en die in 1926 werd aangetoond door de Japanse weerkundige Oishi Wasaburo. Normaal zorgt die straalstroom voor enige opwarming van West-Europa in de winterperiode, maar Lockwood en collegae konden aantonen dat de straalstroom onder invloed van de lage zonneactiviteit blokkeert en dat het in een soort anticycloon terechtkomt. Uitkomst van dit alles is afkoeling van het weer in West-Europa, ergo koude winters. Mmmm, de zon moet maar eens uit z’n winterslaap komen.

Het artikel van de wetenschappers is trouwens gratizz verkrijgbaar: Are cold winters in Europe associated with low solar activity? Bron: Eurekalert.

Onderwerp: weer/klimaat, zon Tags: weer/klimaat, winter, zonnecyclus

Hoezo saai?

2 april 2009 Door Adrianus V Reageer

Kan het nog saaier?

Komend weekend staan zoals bekend de Landelijke Sterrenkijkdagen weer voor de deur en het lijkt dat de weergoden ons ontzettend gunstig zijn, haleluja. Hét object wat we overal in den lande het grote publiek overdag kunnen voorschotelen is uiteraard onze Zon, de centrale verwarming én lichtpit van het zonnestelsel. Talloos amateur-sterrenkundige heeft z’n zonnefilters al ingepakt om de Zon aan de nieuwsgierigen te tonen. En wat zie je vervolgens: dat er niet één zonnevlek te zien is!

Nada, niente, nichts, nix zonnevlek. Zie bijvoorbeeld de foto van afgelopen maandag hierboven, gemaakt door de SOHO satelliet. OK, de zon zit momenteel in het minimum van z’n elfjarige zonnevlekkencyclus, maar dit is wel erg extreem. De afgelopen 90 dagen waren er op slechts 12 dagen zonnevlekjes te zien, da’s een schamele 13%. Kortom, verwacht geen spectaculaire taferelen op de Zon komend weekend. Máár er blijven nog genoeg andere leuke dingen over om te bekijken hoor, dus laat je vooral niet weerhouden om te komen kijken op de landelijke sterrenkijkdagen. Bron: Universe Today.

Onderwerp: zon Tags: zonnecyclus, zonnevlekken

Publicatie over globale afkoeling goed gelezen

29 december 2008 Door Adrianus V 1 Reactie

Een artikel van de Bulgaars sterrenkundige dr. Boris en z’n Russische colleaga Boris Kaftan over de mogelijke afkoeling van de temperatuur op Aarde behoorde in 2008 tot één van de meest gelezen publicaties. In de top tien van publicaties door Cambridge University Press, die het artikel overigens al in 2004 publiceerden, staat het artikel op nummer vier. Kennelijk is er het afgelopen jaar grote belangstelling geweest voor het onderwerp globale afkoeling. In het artikel stellen Komitov en Kaftan dat we ondanks de voorspelde globale verwarming de komende jaren een afkoeling mee zullen maken. Dat hangt samen met de komende zonnecyclus, de 24e om precies te zijn sinds het begin van de waarnemingen ervan, die volgens het tweetal een lage activiteit zal vertonen. Zij denken dat de cyclus qua sterkte zal lijken op het zogenaamde Daltonminimum, een periode van lage zonne-activiteit tussen 1790 en 1830, maar de komende periode zou lánger gaan duren. De ideeën van Komitov en Kaftan sluiten goed aan bij m’n astroblog van ruim een maand geleden over de komende mini-ijstijd, die voorspelt wordt op basis van de minimale hoeveelheid zonnevlekken die de afgelopen twee jaar op het zonsoppervlak te zien geweest zijn. Zo, ik ga buiten maar es een tochtje schaatsen op het natuurijs. Bron: Standart.

Onderwerp: weer/klimaat, zon Tags: klimaatverandering, zonnecyclus

Geen zonnevlekken: voorbode van mini-ijstijd?

23 november 2008 Door Adrianus V 10 Reacties

Geen zonnevlek te zien

Op Spaceweather.com kan je iedere dag zien hoeveel zonnevlekken er op de zon te zien zijn. De laatste tijd is het aantal zonnevlekken opvallend stabiel: bijna altijd nul! Vandaag, zondag de 23e, ook weer: 0,0 zonnevlekken. In de elfjarige zonnecyclus is het normaal dat er tijdens het minimum weinig of geen zonnevlekken zijn, maar het huidige minimum duurt al zo’n twee jaar en dàt is niet normaal. De vraag die zondeskundigen zich momenteel stellen is of er niet iets met de zon aan de hand is en of we niet weer een soort van Maunder-minimum¹ meemaken, welke zich in de 2e helft van de 17e eeuw afspeelde. Dat veroorzaakte toen een kleine ijstijd, wat we nog herkennen aan de winterse taferelen op de schilderijen van de Hollandse schilders van de Gouden Eeuw. Begin juni kwamen honderd van die deskundigen bij elkaar op de conferentie Solar Variability, Earth’s Climate and the Space Environment in Montana en daar werd onder andere gesproken over het opvallend langdurige minimum van de zonnevlekken-activiteit. In 2001 was het vorige maximum en die komt volgens de berekeningen in 2012 opnieuw. Nu zitten we in het minimum van de voorgaande 23e zonnecyclus en zojuist is de 24e cyclus gestart. Op de conferentie werd er al op gewezen dat wereldwijd de gemiddelde temperatuur in 2007 met 0,7 °C is gedaald en dat zou wel eens kunnen duiden op een plotselinge globale afkoeling. Anderen wezen op het zogenaamde Jonge Drias stadiaal, de laatste koude periode (een zogenaamd stadiaal) tijdens de Weichsel-ijstijd. Die stadiaal begon 12.700 jaar geleden zeer abrupt en duurde vervolgens zo’n 1.240 jaar. Zo’n stadiaal zou ook nu weer kunnen beginnen, aangekondigd door het langdurige minimum in de zonnevlekken-activiteit. En wat doet de hele wereld momenteel? Zich voorbereiden op een globale temperatuursstijging.

Oeps! Bron: Daily Galaxy.

Noot:

De periode is vernoemd naar de sterrenkundige Edward W. Maunder, die de ontdekking deed toen hij verslagen uit die tijd bestudeerde. In een periode van 30 jaar werden bijvoorbeeld maar 50 zonnevlekken waargenomen, terwijl dat normaal tussen de 40.000 en 50.000 zijn. [↩]

Onderwerp: weer/klimaat, zon Tags: ijstijd, zonnecyclus, zonnevlekken

Een voorspelling voor zonnecyclus 24

13 november 2008 Door Adrianus V 5 Reacties

Cyclus 24 begint

Behaalde resultaten uit het verleden bieden geen garanties voor de toekomst. Die wijsheid is de afgelopen maanden met de kredietcrisis nogal sterk bewaarheid en toch hebben sterrenkundige Ali Kilcik en z’n collegae van de Akdeniz Universiteit in Turkije er lak aan. Zij hebben namelijk op basis van de resultaten van de zonnevlekkencycli, die vanaf 1700 geregistreerd worden, een voorspelling gedaan voor de pas gestartte nieuwe cyclus, de 24e om precies te zijn. In het verleden heeft men vaker geprobeerd maxima van cycli te voorspellen, maar die bleken meestal erg bezijden de waarheid te liggen. We hebben het over de hoeveelheid zonnevlekken die te zien zal zijn, een hoeveelheid die maat is voor de activiteit van de zon. Hoe meer vlekken, des te actiever de zon, simpel. En hoe luidt de voorspelling van Kilcik en consorten? Het maximum zal rond december 2012 optreden en er zullen dan 89 zonnevlekken te zien zijn. Is dat veel? Nee, valt mee. Cyclus 23 kende op het hoogtepunt in 2000 zo’n 170 vlekken. Kortom, over vier jaar weten we of Kilcik gelijk heeft. Even geduld mensen.

Bron: arXiv blog.

Onderwerp: zon Tags: zonnecyclus

De 24e zonnecyclus begint binnenkort!

6 januari 2008 Door Adrianus V 1 Reactie

Op 4 januari om 21.00 uur Nederlandse tijd werd een kleine zonnevlek op het noordelijk halfrond van de Zon waargenomen die het nummer 10981 kreeg (zie foto). Niets bijzonders zou je zo zeggen, ware het niet dat deze zonnevlek een omgekeerde polariteit¹ heeft. Dit is een duidelijke aanwijzing dat de 24e zonnecyclus² binnenkort gaat beginnen. In eerste instantie dacht men dat deze maart 2008 zou beginnen (zie deze figuur met daarin de aantallen waargenomen zonnevlekken en de extrapolatie daarvan), maar dat zal waarschijnlijk eerder zijn. Zo’n zonnecyclus start overigens niet in één keer, maar wordt geleidelijk opgebouwd. Men denkt dat cyclus 24 ergens in 2011 of 2012 haar maximum zal bereiken. Bron: SWPC.