Om 05.32 uur is de zomer begonnen!

Credit: Felix Mittermeier/Pixabay.

Om 05.32 uur vanochtend was het zo ver: de zomer begon toen. Op dat tijdstip bereikte het middelpunt van de zonneschijf de lengte 90°00’00” op de ecliptica, het punt dat de zon z’n grootste noordelijke declinatie bereikte (+23°26’11”). Op dat moment staat de zon recht boven de Kreeftkeerkring in het zenit. Het is het moment dat de astronomische zomer begint, de weerkundige zomer begon al op 1 juni. Het tijdstip van 05.32 uur (Nederlandse tijd) wordt het zomersolstitium genoemd, ook wel de zomerzonnewende of zonnestilstand. Op het noordelijk halfrond zijn de dagen dan het langst en de nachten het kortst. Op het zuidelijk halfrond is ‘t andersom, daar zijn de seizoenen precies omgekeerd; daar begint vandaag de winter. Na vandaag gaan de nachten bij ons weer lengen. Vandaag komt de Zon niet het vroegst op, noch gaat ze op het laatste tijdstip onder — dat gebeurt rond 17 respectievelijk 24 juni. Iedereen een gelukkig solstitium toegewenst! Bron: Sterrengids 2021 + Hemel.waarnemen.com.

Iedereen alvast een fijn aphelium toegewenst!

Credit: Maniago – Based on this image made by Crylic.

Vannacht om precies 24 uur, van donderdag op vrijdag 4 > 5 juli, is het aphelium. Da’s het moment in de baan van de aarde dat ‘ie het verste van de zon staat, ja je verwacht ’t niet in de zomer. De afstand tussen de middelpunten van zon en aarde bedraagt op dat moment 1,016754 Astronomische Eenheid, oftewel 152.104.000 km. Stukkie verder dan het perihelium, dat op 3 januari j.l. plaatsvond, toen de afstand 0,983301 AE bedroeg, da’s 147.100.000 km – 3% dichterbij dan vandaag. De Zon lijkt nu, vanaf de Aarde gezien, kleiner dan gemiddeld, en hiermee ontvangt de Aarde door de grotere afstand bijna 3,5% minder licht en warmte van de Zon. Hierdoor zijn de zomers op het noordelijk halfrond meetbaar koeler dan die op het zuidelijk halfrond, maar ook ruim een week langer! Oorzaak van dit alles: de ietwat elliptische baan van de aarde, die een lange as en een korte as kent.

Je zou wellicht zeggen dat het vreemd is dat de aarde nu 5 miljoen km verder van de zon staat dan ’s winters en dat je zou verwachten dat het NU winter zou moeten zijn. Maar het temperatuursverschil dat door die 5 miljoen km afstandsverschil wordt veroorzaakt zinkt in het niet bij de invloed op de temperatuur die de schuine stand van de aardas heeft. Die as, welke een hoek van 23,44° maakt met het baanvlak van de Aarde om de Zon, bepaalt de seizoenen op Aarde en omdat nu die as ‘naar de Zon toewijst’ is het warmer dan een half jaartje terug. Bij ons tenminste, onder de evenaar is ’t precies andersom. Kortom, fijne apheliumdag allemaal! Bron: Sterrengids 2019 + hemel.waarnemen.

Een gelukkige zomerzonnewende allemaal!

Credit: Wikipedia / Przemyslaw “Blueshade” Idzkiewicz. Dutch translation by Tom “Thor_NL” Ordelman.

Jawel mensen, vandaag om klokslag 7 minuten over twaalf is het zo ver. Dan vindt de zomerzonnewende plaats, ook wel het solstitium of zonnestilstand genoemd. Het is het moment dat het middelpunt van de zonneschijf de lengte 90°00’00” op de ecliptica bereikt, hét moment van het begin van de zomer, de astronomische zomer welteverstaan, de weerkundige zomer begon 1 juni al. Met het bereiken van dat punt op de schijnbare baan van de zon aan de hemel bereikt ‘ie ook meteen z’n meest noordelijke declinatie, +23°26’07”, de zogeheten kreeftskeerkring. Op het noordelijk halfrond zijn nu de dagen op z’n langst, de nachten het kortst. Voor de breedtegraad waar Utrecht op ligt betekent dat de dag 16 uur en 45 minuten duurt, het restant is de nacht. Ehhh.. let wel, dit is niet de dag waarop de zon het vroegst opkomt of het laatst ondergaat — dat gebeurt rond de 17e respectievelijk 24e juni. Dit wordt hier uitgelegd. Bron: Sterrengids 2018.

Hierbij verklaar ik de zomer voor geopend

Credit: Ana_J / Pixabay


Heden, woensdag 21 juni, om 06.24 uur Nederlandse tijd, is door mij officieel de zomer geopend. Ik lag op dat moment nog wel te ronken in bed, maar geruisloos bereikte op dat tijdstip – het moment van het solstitium, de zonnestilstand of zonnewende – het middelpunt van de zonneschijf zijn grootste noordelijke declinatie, +23°26’04”. Daarmee stond ‘ie ook recht boven de Kreeftskeerkring. Het is daarmee de dag die het langste duurt, dat wil zeggen die de langste duur van zonlicht heeft en de kortste nacht. Dat was ook direct wel te merken, want er is een perfecte match van de astronomische zomer, die dus vanochtend begon, en de weerkundige zomer, die op 1 juni jongstleden begon. Een prachtige onbewolkte, zomerse dag, die direct het record aan productie door zonne-energie in ons land deed verbreken, zoals ik zojuist op Teletekst las. Wat die daglengte betreft: op 52 graden Noorderbreedte, waar Utrecht bijvoorbeeld ligt, duurt de dag vandaag maar liefst 16 uur en 45 minuten, het tijdsinterval tussen het moment van zonsopkomst en zonsondergang – de schemerperiodes even niet meegerekend. Hoe hoger we gaan des te langer duurt de dag. In Oslo op 60 graden NB is het 18 uur en 52 minuten, nog noordelijker komen we in het gebied waar de zon helemaal niet meer ondergaat, het gebied van de middernachtzon. OK mensen, geniet van de zomer! Bron: Sterrengids 2017.

Het is duidelijk te merken – ahum: vannacht begint de zomer

Het is buiten aan het weer nog niet echt te merken, maar komende nacht (dinsdag 21 juni) om 00.34 uur Nederlandse tijd begint de zomer officieel, de astronomische zomer welteverstaan. Dat wil zeggen dat op dat moment het middelpunt van de zonneschijf zijn noordelijke declinatie bereikt, +23

Vandaag om 18.38 uur exact begint de zomer!

Het solstitium, het moment dat de zomer begint. Wikipedia / Przemyslaw “Blueshade” Idzkiewicz.
Dutch translation by Tom “Thor_NL” Ordelman.

Om 18.38 uur vanavond begint de zomer! We hebben het dan over de astronomische zomer welteverstaan, de ‘weerkundige zomer’ is al op 1 juni begonnen. Op dat tijdstip bereikt de zon haar grootste noordelijke declinatie (+23º2604″), een moment dat men het zomer-solstitium of de zomerzonnewende noemt – ‘sol stitium aestivum‘ is het moment dat de zon stilstaat in de zomer. Hij staat dan recht boven de Kreeftskeerkring. Op de ecliptica, da’s het pad van de zon aan de hemel, staat ‘ie dan in het zomerpunt, op lengte 90°00’00”. Op het noordelijk halfrond zijn de dagen nu het langst, de nachten het kortst: in Utrecht (52°05’ NB) bijvoorbeeld duurt een dag – het tijdsinterval tussen de opkomst en ondergang van de bovenrand van de zon – 16 uren en 45 minuten. In de praktijk duurt de ‘dag’ nog wat langer, omdat het al enige tijd vóór zonsopkomst en even lang ná zonsondergang licht is: de schemering. Hoe noordelijker des te langer de dag duurt. In Oslo (60° NB) bijvoorbeeld duurt de dag op 21 juni 18 uur en 52 minuten en ten noorden van 65°44′ gaat de zon helemaal niet onder, daar schijnt de middernachtszon. Vandaag is het overigens ook Internationale ZONdag. Oh ja en Vaderdag, niet te vergeten. Wat dat laatste betreft ben ik vandaag behoorlijk verwend door mijn dochters:

Bron: Sterrengids 2015.

De zomer begint vandaag!

Credit: Wikipedia / Przemyslaw “Blueshade” Idzkiewicz.
Dutch translation by Tom “Thor_NL” Ordelman.

Om 12.51 uur vanmiddag begint de zomer, de astronomische zomer welteverstaan, de ‘weerkundige zomer’ is al op 1 juni begonnen. Op dat tijdstip bereikt de zon haar grootste noordelijke declinatie (+23º26’06”), een moment dat men het zomersolstitium of de zomerzonnewende noemt. Hij staat dan recht boven de Kreeftskeerkring. Op het noordelijk halfrond zijn de dagen nu het langst, de nachten het kortst: in Utrecht (52°05’NB) bijvoorbeeld duurt een dag – het tijdsinterval tussen de opkomst en ondergang van de bovenrand van de zon – 16 uren en 45 minuten. In de praktijk duurt de ‘dag’ nog wat langer, omdat het al enige tijd vóór zonsopkomst en even lang ná zonsondergang licht is: de schemering. Hoe noordelijker des te langer de dag duurt. In Oslo (60° NB) bijvoorbeeld duurt de dag op 21 juni 18 uur en 52 minuten en ten noorden van 65°44′ gaat de zon helemaal niet onder, daar schijnt de middernachtszon. Bron: Sterrengids 2014.

Vrijdag 21 juni klokslag 07.04 uur: de zomer begint!

Het zomersolstitium wordt ieder jaar bij Stonehenge gevierd. Credit: Kidmoses/Pixabay.

Vrijdagochtend 21 juni om klokslag 07.04 uur Nederlandse tijd vindt het zogenaamde zomersolstitium of de zomerzonnewende plaats. Klinkt ingewikkeld, maar het betekent eenvoudig het begin van de zomer. Het middelpunt van de zon bereikt dan zijn grootste noordelijke declinatie, +23°26’08” om precies te zijn. Hij staat dan recht boven de Kreeftskeerkring. Op het noordelijk halfrond zijn de dagen nu het langst, de nachten het kortst: in Utrecht (52°05′ NB) bijvoorbeeld duurt een dag – het tijdsinterval tussen de opkomst en ondergang van de bovenrand van de zon – 16 uren en 45 minuten. Hoe noordelijker des te langer de dag duurt. In Oslo (60° NB) bijvoorbeeld duurt de dag op 21 juni 18,5 uren en ten noorden van 65°44′ gaat de zon helemaal niet onder, daar schijnt de middernachtszon. Het zomersolstitium is per definitie het begin van de astronomische zomer op het noordelijk halfrond – de meteorologische zomer begon 1 juni al. Op het zuidelijk halfrond zijn de seizoenen precies omgekeerd; daar begint vandaag de winter. Bron: Sterrengids 2013.

De zomer gaat beginnen!

Het zomersolstitium wordt ieder jaar bij Stonehenge gevierd. Credit: Kidmoses/Pixabay.


Donderdag 21 juni om 01.09 uur ’s nachts is het zo ver: op dat moment begint de zomer. Dan bereikt het middelpunt van de zon het zogenaamde zomerpunt van de ecliptica (lengte 90°00’00” vanaf het lentepunt), het solstitium of zomerzonnewende. Het is ook het moment dat de zon z’n grootste noordelijke declinatie bereikt (+23°26’10″³) en daarmee recht boven de Kreeftskeerkring staat. Dat is per definitie het begin van de astronomische zomer op het noordelijk halfrond. Daar zijn de dagen dan het langst: in Utrecht (52°05″² NB) bijvoorbeeld duurt een dag – het tijdsinterval tussen de opkomst en ondergang van de bovenrand van de zon – 16 uren en 45 minuten. Hoe noordelijker des te langer de dag duurt. In Oslo (60° NB) bijvoorbeeld duurt de dag op 21 juni 18,5 uren en ten noorden van 65°44″² gaat de zon helemaal niet onder. Bron: Sterrengids 2012.

Opgelet, morgen staat de aarde het dichtste bij de zon

Perihelium en aphelium. Credit: Wikipedia / Maniago – Based on this image made by Crylic

Allemaal even opgelet: morgen – donderdag 5 januari 2012 – staat de aarde het dichtste bij de zon. Z’n baan is niet helemaal cirkelvormig en om twee uur ’s middags die dag staat de aarde in haar ‘perihelium’, het punt het dichtste bij de zon. De afstand bedraagt dan 0,983284 AE (Astronomische Eenheid, de afstand aarde-zon), 147 miljoen km. Over een half jaartje, pakweg op 5 juli om 6 uur, staat de aarde in het ‘aphelium, het punt het verste van de zon. Dán bedraagt de afstand 1,016675 AE, 152 miljoen km. Eh perihelium in de winter, aphelium in de zomer, moet dat niet andersom zijn, gelet op het weer? Tsja, dat zou je wel denken. Maar het punt is dat ons klimaat niet afhankelijk is van de afstand van de zon, maar van de schuine stand van de aardas, die 23° uit het lood staat. De invloed van die 5 miljoen km verschil tussen perihelium en aphelium is minimaal. Bron: Sterrengids 2012.