Meer over de waarnemingen van Hubble aan Hanny’s Voorwerp

Credit: ESA/NASA/Galaxy Zoo

Met de Hubble ruimtetelescoop hebben ze vorig jaar niet alleen maar die foto van Hanny’s Voorwerp gemaakt, die gisteren op de 217e bijeenkomst van de AAS in Seattle wereldkundig werd gemaakt. De sterrenkundigen zijn natuurlijk niet alleen in de leuke, fotogenieke plaatjes geïnteresseerd. Zij willen keiharde data, spectra, cijfers, etc… En die heeft Hubble ze gegeven. Even een update van hetgeen de waarnemingen met de Hubble heeft opgeleverd:

  • ten eerste moet vermeld worden dat Hanny’s Voorwerp (in ‘t vervolg HV) en het nabijgelegen IC 2497 (in ‘t vervolg IC) zijn waargenomen met twee camera’s – de Wide Field Camera 3 (WFC3), welke tijdens de reparatiemissie van STS-125 in 2009 is geïnstalleerd, en de Advanced Camera for Surveys (ACS), welke toen is gerepareerd – en vier filters. Ze hebben die filters heel uitgekiend gekozen om heel precies alle aspecten van HV en IC te kunnen bekijken.
  •  De CCD-camera van de ACS heeft nogal eens te lijden van inslagen van hoogenergetische kosmische stralingsdeeltjes, ook ná de reparatiemissie, en dat levert de nodige vervuiling van de foto’s op. Door de nodige bewerking van de foto’s, waarbij gebruik is gemaakt van foto’s van HV vanaf de grond, kon men de foto’s in stappen behoorlijk verbeteren, hetgeen je hieronder ziet:

Credit: ESA/NASA/Galaxy Zoo

  • In een deel van HV heeft men stervorming ondekt! Eén zo’n gebied is het rood-oranjegekleurde gebied, bovenin HV. Pak die foto er nog maar even bij om het te bekijken. Vanaf de aarde gezien líjken die stervormingsgebieden het dichtste bij IC te liggen, het sterrenstelsel dat een uitgebluste quasar in z’n kern heeft. Grote kans dus dat gas dat vanuit dat stelsel richting HV vliegt heeft gezorgd voor het samendrukken van de gas- en stofwolken aldaar en zodoende de stervorming op gang heeft gebracht. Dergelijke door gasstromen op gang gebrachtte stervorming heeft men ook elders ontdekt, o.a. in Minkowski’s Object, vermoedelijk een dwergstelsel vlakbij het radiostelsel NGC 541. Dat object krijgt de volle laag van het radiostelsel en dat brengt de stervorming er op gang.
  • Het ‘Gat’ in HV: met een beetje fantasie kan je zien dat HV op Kermit de Kikker lijkt en tussen de poten van Kermit zit een groot gat. Sterrenkundigen hebben zich afgevraagd hoe dat gat is ontstaan. Het is in ieder geval geen gat dat het gevolg is van een explosie of doordenderende schokgolf. Het zou wellicht een soort van schaduw kunnen zijn, maar zekerheid daarover heeft men niet gekregen.
  • De kern van IC 2497 is nog eens uitgebreid bestudeerd en het lijkt nou wel zeker dat er geen sprake is van een actieve kern, die onzichtbaar is door belemmerende wolken, maar dat de kern is stilgevallen. Wel heeft men vlakbij de kern, op een halve boogseconde afstand, een gebiedje gevonden in de vorm van een expanderende schil (‘loop’) dat heldere emissielijnen uitzend en dat vermoedelijk zo’n 700.000 jaar geleden door de het superzware zwarte gat in de kern van IC is uitgehoest. Het emissiegebiedje, hieronder in detail in beeld gebracht, heeft de vraag opgeroepen of de kern van IC alleen straling heeft uitgezonden of dat er ook sprake is van kinetische energie, van uitgeworpen materiaal.

Credit: ESA/NASA/Galaxy Zoo

  • IC vertoont tekenen van een grote botsing die het ooit – ongeveer 1 miljard jaar geleden – moet hebben gehad met een ander sterrenstelsel. Van dat andere sterrenstelsel is niets meer te zien, dus vermoedelijk heeft IC ‘m opgeslurpt – een ‘merger’ zoals ze dat noemen.
  • HV staat vanaf de aarde gezien vermoedelijk niet vóór IC, maar er net achter! Dá t we HV kunnen zien komt door de straling die vanuit de kern van IC die kant uit werd gespuwd, toen het zwarte gat aldaar nog actief was, minder dan 200.000 jaar geleden. Daarna is deze stil komen te liggen, vermoedelijk doordat er geen materiaal meer voorhanden is om ‘m te voeden.

Afijn, een lang verhaal over Hanny’s Voorwerp, maar dan ben je tenminste weer een beetje up to date. In deze poster (3,61 Mb) over HV kan je het allemaal nog eens nalezen. Bron: Galaxy Zoo Blog.

Planck brengt het kosmische toneel in beeld

Credit: ESA/Planck Collaboration

Vandaag zijn in Parijs de eerste wetenschappelijke resultaten bekendgemaakt van de Planck missie, de satelliet die vanaf Lagrangepunt L2 – 1.420.800 km van de Aarde verwijderd – de kosmische microgolf-achtergrondstraling bestudeert. Planck kijkt daarbij naar straling die tussen het radio- en infraroodgebied in het electromagnetisch spectrum zit en dat levert niet alleen een blik op naar die verre achtergrond, ontstaan 380.000 jaar na de oerknal, maar ook naar ‘recente’ objecten, zoals sterrenstelsels en objecten á¬n het Melkwegstelsel. Als William Shakespeare nu zou hebben geleefd dan zou hij het heelal als het toneel hebben uitgeroepen en de sterrenstelsels daarin als de toneelspelers. Planck laat de verschillende bedrijven van dat toneelstuk zien, niet alleen het laatste bedrijf, waarin de sterrenstelsels om ons heen op verschillende manieren evolueren en die ook door optische telescopen in beeld worden gebracht, maar ook de eerste twee bedrijven: die van het ontstaan van het heelal en het daaropvolgende ontstaan van de grootschalige structuren van clusters en superclusters á¬n dat heelal. Vandaag kwam met name dat middelste bedrijf naar voren, waarbij naar voren kwam dat Planck voor het eerst een tot nu toe onzichtbare bevolking van sterrenstelsels heeft ontdekt, die een enorme stervorming kennen, van wel 10 tot 1000 keer die van ons eigen Melkwegstelsel. In juli vorig jaar werd van Planck de eerste kaart van de microgolf-hemel gepubliceerd, vandaag werd in 25 wetenschappelijke artikelen – hier allemaal te zien en te lezen, veel plezier ermee 🙂 – het tweede en derde bedrijf van het heelal beschreven. Op het eerste bedrijf van het heelal, handelend over diens ontstaan, moeten we nog eventjes geduld hebben. Díe resultaten worden pas in januari 2013 bekend gemaakt, na nog een paar jaartjes van verdere studie door Planck. Geduld mensen! Massa’s foto van de microgolf-hemel, welke door Planck gemaakt zijn en waar bovenstaande er slechts eentje van is, zijn hier te zien. Bron: ESA.

Kepler vindt de eerste rotsachtige exoplaneet

Zó zou Kepler-10b eruit kunnen zien. Credit: NASA.

De exoplanetenzoeker Kepler heeft vanuit de ruimte de allereerste exoplaneet ontdekt waarvan men zeker weet dat ‘ie rotsachtig is! De planeet heet Kepler-10b, hij is 1,4 keer zo groot als de aarde en hij heeft een massa van 4,6 aardmassa’s. Dat laatste komt door z’n dichtheid, welke met een gemiddelde dichtheid van 8.8 gram per kubieke centimeter erg hoog is. De ontdekking van deze kleinste exoplaneet die tot nu toe bekend is komt na acht maanden van intensief speuren – van mei 2009 tot januari 2010 – door de Kepler satelliet in een klein stukje hemel ergens tussen de sterrenbeelden Zwaan en Lier. Door het licht van de ster Kepler-10, 560 lichtjaren van ons vandaan, scherp in de gaten te houden kom men zien dat af en toe de planeet voor de ster langs trok, waardoor er een dipje in de lichtcurve ontstond. Daardoor ontdekte men Kepler-10b. De exoplaneet ligt niet in een bewoonbare zone, d.w.z. dat de afstand van de planeet tot de ster te dichtbij is, waardoor water er helaas niet in vloeibare vorm kan voorkomen. Kepler-10b draait in slechts 0,84 dag om de ster heen en dat levert een afstand op die twintig keer zo klein is als tussen de zon en Mercurius. Het is dus loeiheet op die planeet – maximaal 1500 graden. Grote vraag is natuurlijk hoe de sterrenkundigen zo zeker weten dat Kepler-10b net als de aarde rotsachtig is en niet zoals vermoedelijk de meeste tot nu toe gevonden exoplaneten gasvormig. Dat komt door de ster, Kepler-10. Die is zo helder, dat men uit de straling van die ster heel veel van diens eigenschappen heeft kunnen ontcijferen. En meer kennis over de ster levert ook meer kennis over de nabije exoplaneet op. Zodoende heeft men – geverifieerd door waarnemingen met de Keck telescoop op Hawaï – met Kepler de allereerste echte rotsachtige planeet ontdekt. Qua omvang, massa en bewoonbaarheid nog geen tweede aarde, maar het komt in de buurt! Het nieuws van de ontdekking werd gisteren op de 217e bijeenkomst van de AAS in Seattle gebracht, dezelfde dag als waarop de Hubblefoto van Hanny’s Voorwerp werd gepresenteerd. Over Kepler-10b is ook een video gemaakt en die kan je hieronder zien:

Bron: NASA.