Stardust-NExT heeft komeet Tempel 1 in ’t vizier

Credit: NASA/JPL-Caltech.

Op 14 of 15 februari a.s. – afhankelijk waar op aarde je woont – zal de sonde Stardust-NExT langs de komeet Tempel 1 vliegen. In de VS noemen ze ’t een kosmische Valentijnsontmoeting, bij ons is ’t dan een saaie ‘dinsdag de 15e-ontmoeting’. Op 18 en 19 januari j.l. kreeg Stardust-NExT voor het eerst de komeet in z’n vizier, hetgeen bovenstaande foto’s opleverde, links van de 18e januari, toen de komeet 26,3 miljoen km van de sonde verwijderd was, rechts op de 19e, toen de afstand 25,4 miljoen km bedroeg. Voor de vluchttechnici is het goed als de camera’s aan boord van Stardust-NExT de komeet vroeg in het vizier hebben, want zij kunnen dan noodzakelijke baancorrecties doorvoeren, om ‘m precies in stelling te brengen voor de passage over twee weken. Die 14/15e februari a.s. zal de afstand slechts 200 km bedragen en Stardust-NExT zal tijdens de rendez-vous 72 detailopnames maken van de komeetkern. Hier een korte impressie van Stardust-NExT, zowel van z’n vorige missie, toen ‘ie als Stardust – dus zonder dat NExT – in 2004 de komeet Wild 2 bezocht en daar kometenstof opving, als van z’n huidige missie.

Bron: Universe Today en Tom’s Astroblog.

9 februari a.s. zien we de Zon in één keer 360°

Credit: NASA/STEREO

Alle foto’s die we tot nu toe van de Zon hebben gezien, ongeacht met welk instrument ze gemaakt waren, tonen de meest nabije ster maar van één kant. Da’s natuurlijk logisch, kijk naar een willekeurige bol en je zal in één keer maximaal 180° van die bol kunnen zien. Maar op 6 februari a.s. gaat er iets unieks gebeuren: die dag zal de Zon namelijk voor het eerst in één keer in zijn geheel bekeken worden, dus 360°, klokje rond. Hebben ze een instrument uitgevonden met röntgenogen, die dwars door de Zon kunnen kijken? Nee, eenvoudiger. Op die datum namelijk staan de twee STEREO-satellieten ieder aan één kant van de Zon, zoals je in de afbeelding hierboven ziet. Ze staan dan 180° van elkaar verwijderd en 90° van de Aarde. Die twee satellieten, wiens naam een afkorting is van de Solar TErrestrial RElations Observatory,  zijn op 25 oktober 2006 gelanceerd en sindsdien zijn ze beetje voor beetje naar hun huidige positie gevlogen. STEREO-A loopt in z’n baan vóór op de Aarde, STEREO-B loopt achter. Aangevuld met waarnemingen van het Solar Dynamics Observatory (SDO) zullen de beide STEREO-satellieten op 6 februari voor de allereerste keer een unieke 360° blik op de totale Zon geven. Eh… en waarom staat er in de kop van deze Astroblog dan 9 februari? Foudje, Adrianus? Noppes, nadah… Op 9 februari om 20.00 uur Nederlandse tijd gaat de NASA grootscheeps via een persconferentie de resultaten van die 6e februari bekendmaken. Kennelijk willen ze daarmee groot uitpakken. Nou, we zijn benieuwd. Zou er ook Dolby Surround geluid bij zitten? 😀 Hier alvast een ‘teaser’ voor die unieke 360° blik op de totale Zon:

Bron: Universe Today.

Even verder over dat steeds verder en verder en verder…

Een paar dagen terug blogde ik over de vraag hoe ver de sterrenkundigen het heelal in kunnen turen en waar de grens ligt tot waar ze kunnen kijken. Dit naar aanleiding van de ontdekking met de Hubble ruimtetelescoop van een sterrenstelsel dat zich op een recordafstand van 13,2 miljard lichtjaar afstand bevindt en dat 480 miljoen jaar na de oerknal al bestond. Die oerknal vond 13,7 miljard jaar geleden plaats. Bij m’n blog toonde ik een afbeelding, waarin je kon zien hoever de ‘Deep Field-opnames’ van het ruimtetrio Hubble-Spitzer-Chandra reiken. Ook zag je hoever de opvolger van Hubble kan kijken, de James Webb Space Telescope. Die laatste zal – áls ‘ie ergens in 2014 of 2015 gelanceerd is – vermoedelijk tot de eerste sterren en sterrenstelsels in het heelal reiken, welke 300 á  400 miljoen jaar na de oerknal op het kosmische toneel verschenen. Daarmee is het verhaal nog niet klaar! Ik heb de afbeelding op eigen houtje even aangevuld met een drietal satellieten, want die kunnen feitelijk nóg verder kijken dan genoemd trio én de JWST!

Credit: NASA and Ann Feild [STScI]

Het was een beetje proppen omdat drietal erbij te krijgen, maar het gaat om de satellieten COBE, WMAP en Planck. De eerste twee zijn inmiddels met pensioen, de laatste is nog volop bezig met onderzoek. Alle drie hielden/houden zich bezig met het bestuderen van de kosmische microgolf-achtergrondstraling, op z’n engels afgekort als de CMB. Je ziet dat in de figuur aangegeven bij de overgang van dat oranje naar het zwarte. De CMB ontstond om precies te zijn 0,379 miljoen jaar na de oerknal. Eh… let wel: 0,379 miljoen jaar is wel een tikkeltje dichterbij de oerknal dan die 480 miljoen jaar van UDFj-39546284. Zowel COBE als WMAP als Planck hebben in de CMB minieme temperatuurvariaties ontdekt, in toenemende resolutie en de CMB-kaart van de WMAP-satelliet heb ik ter informatie ook in de afbeelding gepropt. De CMB ontstond op het moment dat het heelal door z’n expansie genoeg was afgekoeld om de fotonen los te koppelen van de atoomkernen, zodat ze ongestoord konden reizen. Dat was het beroemde moment van ‘het oppervlak van de laatste verstrooiing.’ De roodverschuiving bedroeg op dat moment 1088. Oeps, tikkeltje meer dan de record-roodverschuiving van z=10,3 van UDFj-39546284. Afijn, de drie CMB-satellieten kunnen dus verder kijken dan die allereerste sterren en zij reiken tot het moment dat de CMB begon. Maar eh… wacht eens even, die pijl van Planck reikt nog verder! 😯 Yep, heel goed gezien. Het zóu namelijk heel goed kunnen dat Planck, die nog volop met z’n onderzoek bezig is, signalen kan detecteren die stammen van de periode vóór het ontstaan van de CMB.  Het gaat dan om de zogenaamde primordiale zwaartekrachtsgolven, welke Planck mogelijk kan onderscheiden aan de hand van de B-mode polarisatie. Oeps, dat klinkt wel erg ingewikkeld en het is al zondagavond laat. Ik bewaar dat laatste wel voor een andere keer. Welterusten. 🙂

Stel je voor dat Jupiter om de Aarde zou draaien

We zijn sinds mensenheugenis gewend dat de maan om de aarde draait. Op een afstand van pak ‘m beet 380.000 km draait ‘ie in krap een maand om de aarde. Maar stel nou eens dat op diezelfde afstand niet de maan zou ronddraaien, maar een planeet, zoals Mars, Neptunus of… Jupiter? Hoe zou dat er uit zien?

Dit moet je zien: het zonnestelsel als flash-animatie!

De hieronderstaande flash-animatie van het zonnestelsel is echt SUPER! Creatief directeur Piotr Kaczmarek van Dynamic Diagrams heeft ‘m ontworpen en met deze animatie kan je het gehele zonnestelsel in beweging zien op welke willekeurige datum dan ook. Flash wil zeggen dat het ook nog eens interactief is, dus dat jezelf aan de knoppen

The best of both worlds: het wetenschapscafé

Credit: Erasmus MC/Wetenschapscafé

Het is wereldwijd een opkomend fenomeen: het wetenschapscafé. Ik kom erop omdat ik zojuist op de website van USA Today lees hoe in alle grote steden in de VS Science Pubs als paddestoelen uit de grond schieten. Maandelijks wordt daar in zo’n 150 café’s onder het genot van een hapje en een drankje gediscussieerd tussen wetenschappers en publiek over de meest uiteenlopende onderwerpen. Naar aanleiding van dat artikel ben ik gaan zoeken of dergelijke café’s ook hier voorkomen en jawel hoor – driewerf hoera – ze bestaan ook al een paar jaar in Nederland. Op de website van het Erasmus MC lezen we dat in 2004 Science4You het allereerste wetenschapscafé in Rotterdam begon. We lezen er verder dat het wetenschapscafé gebaseerd is op het Café Philosofique, dan in 1992 in Frankrijk werd gestart door de filosoof Marc Sautet. Hij wilde een mogelijkheid creëren waar ‘de gewone man’ kon discussiëren over filosofie. Inmiddels zijn er in verschillende steden wetenschapscafés opgericht, met uiteenlopende opzet. In Rotterdam staat elke maand één wetenschapper centraal, die zonder visuele hulpmiddelen en op een toegankelijke manier vertelt over zijn passie voor wetenschap. Na een korte pauze, waarin de toehoorders de informatie kunnen laten bezinken, volgt een levendige en vaak verrassende discussie waaraan iedereen kan meedoen. De ervaring leert dat het wetenschapscafé zowel door de spreker als door het publiek als erg leuk en inspirerend wordt ervaren. Als je een keer een kijkje wilt nemen in zo’n wetenschapscafé: in Rotterdam zit het wetenschapscafé in café DikT (naast de Centrale Bibliotheek, Hoogstraat 110). Iedere laatste maandag van de maand om 19.30 uur. Hier vind je het programma voor de komende vijf maanden. Helaas geen sterrenkunde voor de boeg. 🙁 Ik ben overigens even gaan spitten in oude Astroblogs, want ik kan mij herinneren ooit een video te hebben getoond van een lezing in een café (of restaurant?) en ja hoor, ik heb ‘m gevonden: prof. David Helfand die praat over Fermi’s Paradox (‘als er intelligent buitenaards leven is, waarom zien we dat dan niet?’). Geeft een aardige indruk van zo’n café. Bron: Erasmus MC.

Zwitserse kaas op Mars

Credit: NASA/JPL-Caltech

Met de HiRISE-camera [1]High Resolution Imaging Science Experiment. aan boord van de Amerikaanse Mars Reconnaissance Orbiter (MRO) hebben ze op de Zuidpool van Mars dit bijzondere gebied gefotografeerd. Ze noemen het bij de NASA het ‘Zwitserse kaasgebied’ en het is het resultaat van de seizoensgebonden veranderingen in het aanwezige waterijs en kooldioxide. Het gebied komt voor in een zeer boeiende video, die ze gemaakt hebben van beelden met HiRISE en die voorzien is van een mystiek deuntje van Apple’s Garageband. In de bron vind je een beschrijving van alle afzonderlijke gebieden die in de video te zien zijn. Kijken hoor!

Bron: Cosmic Log.

References[+]

References
1 High Resolution Imaging Science Experiment.

Alice in Deeltjesland

Credit: CERN

Alice in Wonderland kennen we allemaal, het in 1865 door de wiskundige Lewis Carroll geschreven kinderboek over Alice, het meisje dat onder de grond allerlei avonturen met vreemde wezens meemaakt. Minder bekend is het verhaal van die andere Alice, die ook onder de grond van alles meemaakt. Ik heb het over het gigantische instrument Alice, welke verbonden is aan de grootste deeltjesversneller ter wereld, de Large Hadron Collider (LHC) van het CERN-instituut bij Genéve. De LHC is een 27 km grote cirkelvormige pijp onder de grond, zowel in Frankrijk als in Zwitserland en vorig jaar werden continue met de klok mee én tegen de klok in bundels van loodionen met bijna de lichtsnelheid door de pijp geschoten. Op een gegeven moment botsen die ionen en ontstaat er een zogenaamd quarkgluon-soepje of -plasma. Dat superhete soepje moet ongeveer dezelfde eigenschappen hebben als de materie zeer kort na de oerknal, waarmee 13,7 miljard jaar geleden het heelal ontstond. Alice, een afkorting voor het A Large Ion Collider Experiment, onderzoekt dat soepje en probeert zodoende meer te weten te komen over het ontstaan van het heelal én over de aard van de elementaire deeltjes. CERN heeft onlangs een 12 bladzijden tellend stripverhaal uitgebracht, waarin de ene Alice een bezoekje brengt aan die andere Alice. Het heet Alice en de Quarkgluonsoep en het is voor kinderen bedoeld, maar ik denk dat heel wat volwassenen er ook plezier aan beleven en informatie uit kunnen halen. Het is vertaald door Margriet van der Heijden en het is gratis te downloaden. Bron: NRC-Handelsblad, 29 januari 2011.

Vrachtschip Kounotori 2 vastgekoppeld aan het ISS

Credit: NASA/Paolo Nespoli

Het vorige week gelanceerde onbemande ruimtevrachtschip Kounotori 2 (HTV2) is na een vijfdaagse ‘achtervolging’ aangekomen bij het internationale ruimtestation ISS. Afgelopen donderdag, 27 januari 2010, wist astronaut Cady Coleman om 12.41 uur Nederlandse tijd het Japanse vaartuig te grijpen met de 17 meter lange robotarm van het ISS. Dat gebeurde op het moment dat het ISS ergens boven het zuidelijke gedeelte van de Indische Oceaan vloog. Coleman wist vervolgens vakkundig de Kounotori 2 vast te koppelen aan de Harmonymodule van het ISS. Hieronder de beelden van de nadering en koppeling van de Kounotori 2. In de bron vind je vele foto’s ervan.

Bron: Universe Today.