De Herschel Truck gaat vanaf maandag toeren

de Herschel Truck. Credit: Rijksuniversiteit van Groningen 

Vanaf komende maandag, 2 februari, tot 2 juni 2009 zal de RUG Discovery Truck, ook wel de Herschel Truck genoemd, door het hele land toeren en daarbij op stadspleinen, schoolpleinen en bij evenementen spectaculaire toepassingen van infrarood-technologie laten zien. De truck is gemaakt door de Rijksuniversiteit van Groningen (RUG), waarvan vorig jaar een team studenten onder leiding van professor Peter Barthel met het project Het Onzichtbare Heelal de Academische Jaarprijs 2008 won. Ze wonnen daar € 100.000,- mee en daar hebben ze onder andere een vrachtwagen mee ongetoverd tot de Herschel Truck, waarin van alles over het infrarode heelal te zien is. Zoals gezegd gaat die truck vanaf maandag op pad. Op 28 mei a.s. komt ‘ie aardig bij mij in de buurt, als Papendrecht wordt aangedaan. Hier is de agenda van de Herschel truck te zien. De truck is genoemd naar de Engelse sterrenkundige William Herschel, die in 1800 als eerste het infrarood ontdekte. De bedoeling is dat ergens in de vier weken ná 10 april 2009 de Herschel satelliet, die in het infrarood gaat waarnemen, zal worden gelanceerd. Dan is het infraroodfeest helemaal compleet! 😀 Bron: Het onzichtbare heelal.

Marsrover Spirit heeft geheugenproblemen

credit: NASA/JPL-Caltech/Cornell University

De Marsrover Spirit, die samen met z’n maatje Opportunity al vijf jaar rondtuft op de planeet Mars, heeft de laatste tijd last van problemen met z’n geheugen. Vorige week zondag, op de Marskalender 1.800 Sol genaamd, kreeg Spirit van de NASA enkele commando’s doorgestuurd, maar die werden niet uitgevoerd. Komt vaker voor, maar dit keer werd niets van de dagelijkse activiteiten opgeslagen in het geheugen. En dat verontruste de technici van de NASA. De dagen erna werd Spirit getest om te kijken hoe het met z’n functioneren gesteld is, onder andere door ‘m met z’n camera de Zon te laten zoeken. Maar dat had niet het gewenste resultaat. Vreemdgenoeg werkte het geheugen vanaf dinsdag weer normaal. Men vermoedt dat Spirit af en toe last heeft van geheugenproblemen doordat kosmische stralen vanuit de ruimte continue de Spirit bestoken en daarbij de electronica van slag kan raken. Niet zo goed natuurlijk als je al vijf jaar lang rondrijdt op een planeet met een ijle atmosfeer. Hopelijk laat het geheugen Spirit niet al te vaak in de steek. Een Marsrover met Alzheimer, daar moet je toch niet aan denken. 🙂 Bron: Today Universe .

Lichtmysterie van tweeling-quasar opgelost

Q0957+561 A en B. Credit: Shalyapin et al.

Sterrenkundigen hebben eindelijk het mysterie opgelost rondom helderheidsvariaties van de zogenaamde tweeling-quasar Q0957+561. De in 1979 ontdekte quasar ligt 9 miljard lichtjaar van de Aarde en staat in het sterrenbeeld Grote Beer (Ursa Major). Feitelijk is het één quasar, maar op Aarde zien we er twee! De reden is eenvoudig: tussen Q0957+561 en de Aarde ligt een (niet zichtbare) cluster van sterrenstelsels en die zorgt door haar gravitationele invloed ervoor dat het beeld van Q0957+561 verdubbelt. Over dat gravitatielens-effect heb ik hier vaak genoeg geschreven, dus s.v.p. opzoeken als je wilt weten wat dat ook weer is. De twee beelden van Q0957+561, die men A en B noemt, liggen 2/1000e van een graad van elkaar verwijderd aan de hemel. Probleem tot nu toe was echter een verklaring te vinden voor de waargenomen variaties in de lichtkracht van de quasar-tweeling. Lees verder

Russische zonverkenner vrijdag gelanceerd

De Coronas Foton. Credit: Manufacturer Image

Afgelopen vrijdag 16.00 uur Nederlandse tijd is vanaf Plesetsk Cosmodrome ergens ver weg in Noord-Rusland de Russische zonverkenner Coronas Foton gelanceerd. In feite is het een satelliet die vanaf z’n baantje om de Aarde de Zon gaat bestuderen. Een zogenaamde Tsyklon 3 raket bracht de Coronas Foton naar z’n baan, die 500 km boven het aardoppervlak ligt. De bedoeling is dat ‘ie met name de deeltjes gaat onderzoeken die door de zonnevlammen worden gegenereerd en die in het electromagnetische spectrum variëren van ultraviolette tot harde röntgenstraling. Zo ergens rond 2012 wordt het volgende maximum verwacht in de 11-jarige zonnevlekkencyclus en ook de Russen willen er dan klaar voor zijn om de Zon op dat moment waar te nemen. Voor Rusland is het trouwens de eerste keer sinds vier jaar dat ze weer een verkenner met een dergelijke omvang de ruimte in sturen. Staan we aan het begin van een Russische inhaalslag? Bron: Space.com.

Noord-Korea wil de Maan ophalen

Ja, je leest het goed: de Volksrepubliek Noord-Korea, alwaar de oppermachtige Kim Jong Il de scepter zwaait over z’n arme onderdanen, is van plan de Maan op te halen en naar de Aarde te brengen. 😯 Plan moet in 2015 worden uitgevoerd met een aantal raketten. Tenminste, als je het volgende filmpje mag geloven:

Nou is de bron van de video de website The Onion en die staat niet bekend om z’n 100% waarheidsgetrouwe berichtgeving. M’n Noord-Koreaans is ook niet z

Sterren aan de zuidelijke hemelpool

Weinigen zullen ‘m in hun leven aanschouwd hebben: de zuidelijke hemelpool. Alleen waarneembaar in zuidelijke streken op Aarde. Daarom is het volgende filmpje een prachtige uitkomst:

Volgens mij hoor ik die IJslandse zangeres Bjork op de achtergrond en dat maakt het helemaal compleet. Dat levert deze (korte) video op, die serieus kandidaat is om opgenomen te worden in m’n favoriete Video top-10.

Cassini ziet meren ontstaan op Titan

Credit: NASA/JPL/CICLOPS

Al enige jaren is bekend dat er meren voorkomen op Titan, de grootste maan van Saturnus. Maar nu heeft de verkenner Cassini van de NASA op Titan gezien dát er nu nog steeds meren ontstaan. Foto’s door Cassini in 2005 gemaakt van het zuidpoolgebied laten een meer zien, inmiddels getooid met de naam Ontario Lacus, dat duidelijk verschilt van wat op foto’s in 2004 te zien is. Op de foto’s zijn ook uitgebreidde wolkencomplexen te zien en het vermoeden bestaat dat die wolken een bron voor het meer kunnen zijn. Die wolken regenen geen gewoon water uit, maar koolwaterstoffen zoals methaan. De wolken kunnen niet de enige bron van het meer zijn, dus denkt men ook dat ondergrondse reservoirs het meer voeden. Berekeningen laten namelijk zien dat de dampkring niet in staat is om de verdamping van methaan door de meren op Titan te compenseren door de hoeveelheid methaan-regen.

Vandaar het idee van ondergrondse methaanreservoirs. Cassini heeft overigens met z’n Science Subsystem (ISS) het hele oppervlak van Titan in kaart gebracht (zie hieronder), waar vele donkere vlekken op te zien zijn. Met name in het noordpoolgebied komen uitgebreidde meren voor.

Kaart van Titan. Credit: NASA/JPL/CICLOPS

Bron: Universe Today.

Je moet er toch niet aan denken

© Alain r, CC BY-SA 2.5.

Zou de Large Hadron Collider (LHC) van CERN bij Genéve dan toch het risico kunnen lopen dat per ongeluk catastrofale mini-zwarte gaten ontstaan? Een week geleden was daar het bericht dat die zwarte gaten een langere levensduur kúnnen hebben dan de atomaire tijdsschaal die men eerst aan ze toebedacht. Let wel: da’s allemaal in het geval áls ze ontstaan, hetgeen heel erg onwaarschijnlijk is. Maar in de natuurkunde is ‘heel erg onwaarschijnlijk’ niet hetzelfde als ‘nooit’. Deze week kwam daar het bericht, a truly frightening story volgens sommigen, dat een team van natuurkundigen onder leiding van Toby Ord (Universiteit van Oxford) aangetoond heeft dat de veiligheidsberekeningen van de LHC NIET feilloos zijn. Ord en kompanen keken daarbij naar de rapporten die aan moeten tonen dat de LHC veilig is. Op grond van statistiekberekeningen komen de Oxfordianen tot de conclusie dat we gewoon niet zeker weten óf de LHC veilig is of niet. En omdat we het hier hebben over het eventuele risico dat 6,5 miljard mensen plus een ziljoen dieren lopen denkt het Ord-team dat we nog eens goed moeten nadenken of we de LHC echt wel aan moeten zetten. Let wel voor de tweede keer: ze zeggen NIET dat de LHC onveilig is en er catastrofale mini-zwarte gaten kunnen ontstaan! Zouden ze dat wel hebben gezegd én zou het ook nog eens in het echt gebeuren dat zou het volgende plaats kunnen vinden:

Oeps! 😈 Mijn mening hierover: niets om je zorgen te maken! Zolang de LHC geen deeltjes kan maken die meer energierijker zijn dan de deeltjes zoals het oh-mijn-God-deeltje, welke gewoon in de natuur voorkomen en die de Aarde dagelijks bombarderen, kunnen we deze zomer gewoon de AAN-knop van de LHC indrukken. Bron: The Reference frame + ArXiv Blog.

Bekijk Venus vrijdag overdag

Venus en Maan. Credit: Sky & Telescope.

Morgen zou je bij helder weer een poging kunnen wagen om de planeet Venus overdag waar te nemen. Je hebt er wel een verrekijker of kleine telescoop voor nodig. Je kan tussen 12.00 en 13.00 uur de maansikkel opzoeken links van de Zon. Venus staat daar op dat moment ongeveer 2° rechtsonder van. Als je tot 18.00 uur wacht heb je helemaal geen verrekijker meer nodig, wel bij wijze van spreken een zonnebril. Venus is met z’n -4,2m namelijk erg helder, dus die spat van het firmament af. De afstand tussen Venus en Maan is dan wel toegenomen tot bijna 4°. Ik heb net het weerbericht op ’t acht-uur-journaal gezien en dat zag er geloof ik wel gunstig uit voor morgen. Kortom: verrekijker mee naar je werk nemen en tijdens de lunchpauze op zoek naar Venus! Bron: Astropixie.

Exoplaneet gaat snikhete Valentijnsdag tegemoet

Credit: OKLO/Transitsearch.

De exoplaneet HD 80606b gaat binnenkort een paar uurtjes ‘de oven’ in, waarbij de temperatuur aan de oppervlakte in slechts zes uren stijgt van ruim 500 °C tot ruim 1.200 °C stijgt. Enkele uren later zal de temperatuur weer ‘afkoelen’ tot zo’n 500 °C. Die kortstondige gebeurtenis zal 14 februari a.s. plaatsvinden, de dag dat wij onze geliefde een bloemetje of doos bonbons aan gaan bieden. Waar gaat dit allemaal over? Het gaat zoals gezegd over een exoplaneet, genaamd HD 80606b, die vier keer de massa van Jupiter telt en al in 2001 werd ontdekt door Dominique Naef van het observatorium van Genéve in Zwitserland. De exoplaneet draait om de ster HD 80606 (zonder de b), 190 lichtjaar om de hoek te vinden in het sterrenbeeld Grote Beer. Eens per 111,4 dagen draait de planeet een rondje om de ster, die een gele dwergster is én die zelf weer onderdeel is van een dubbelstersysteem, met de ster HD 80607 als de andere component. Wat de exoplaneet HD 80606b zo bijzonder maakt is z’n zeer excentrische baan om de ster. De excentriciteit kan gezien worden als de mate waarin een baan afwijkt van een cirkel en die is in dit geval zéér afwijkend. De excentriciteit is 0,93 en da’s een record voor exoplaneten. Zo’n excentriciteit levert een zéér langerekekte baan op en het resultaat daarvan is dat van die 111 dagen HD 80606b het grootste gedeelte ver weg staat van de gele dwerg en z’n temperatuur ‘normaal’ is. Maar tijdens het zogenaamde perihelium, als de afstand het kortst is, krijgt de planeet te maken krijgt met een enorme temperatuursstijging. En dat vindt zoals gezegd op 14 februari plaats. Een eerder perihelium vond 20 november 2007 plaats en die werd toen uitvoerig waargenomen met behulp van de Spitzer infrarood ruimtetelescoop.

HD 80606b. Credit: J. Langton and D. Kasen.

Uitkomst daarvan dat de exoplaneet een dampkring blijkt te hebben die in staat is de korstondige hitte weer ‘los te laten’, dat wil zeggen de ruimte in te doen verdwijnen. Ook bleek HD 80606b een ‘hot spot’ te hebben, een hete plek op het oppervlak (zie afbeelding hiernaast). Die hete plek zal komende Valentijnsdag opnieuw bekeken worden door talloze aardse instrumenten. Vanaf Aarde gezien zal HD 80606b precies tussen ster en ons doorschuiven, hetgeen we een overgang of transitie noemen. Deze week staat de exoplaneet ook op de voorkant van het wetenschappelijke blad Nature. Bewoners van HD 80606b, Happy Hot Valentine! 😀 Bron: Spitzer + Systemic.