NASA heeft drie ondernemingen geselecteerd die de Artemis-maanlander mogen ontwikkelen

Credit: NASA

De NASA heeft vandaag bekend gemaakt wie de maanlander mogen ontwikkelen, de lander die in het kader van het Artemis programma de eerste vrouw en de volgende man op de maan moet brengen. NASA-baas Jim Bridenstine liet weten dat om in 2024 die twee Amerikanen op de maan te krijgen de volgende drie ondernemingen (allemaal Amerikaans) mogen beginnen aan het ontwikkelen van het ‘human landing system’ (HSL), zoals het wordt genoemd: Blue Origin (Washington), Dynetics (Alabama) en SpaceX (Californië). Hieronder de tweet waarmee Bridenstine het nieuws wereldkundig maakte.

  • Blue Origin (van Amazon-baas Jeff Bezos) gaat een integrated lander vehicle (ILV) op basis van zijn eigen New Glenn-raket en ULA Vulcan-lanceersysteem maken, in samenwerking met onder andere Lockheed Martin en Northrop (gezamenlijk noemen ze zich ‘the National Team’). Hun ontwerp omvat een architectuur in drie stappen voor stijgen, dalen en pendelen.
  • Dynetics gaat een human landing system (DHLS), dat ook met het ULA Vulcan-lanceersysteem werkt, maken om mensen naar de maan te brengen.
  • SpaceX (van Elon Musk, Yep hij weer) gaat zijn Starship-lander maken als kandidaat voor de maanmissie. Deze lander maakt voor de demonstraties gebruik van de Super Heavy Rocket. Het bedrijf optimaliseert de Starship voor het meerdere keren landen en opstijgen vanaf het maanoppervlak. De lander kan zo mensen en grote hoeveelheden cargo afleveren, om bijvoorbeeld een basis op de maan te kunnen bevoorraden.

Uit de drie maanlanders zal door de NASA uiteindelijk één definitieve lander worden gekozen, die gebruikt zal worden voor de bemande maanlanding, die volgens de ambitieuze doelstelling al in 2024 moet plaatsvinden. Tot de afvallers behoort Boeing, die met z’n falikant mislukte testlancering van de CTS 100 -Starliner capsule in december kennelijk een slechte beurt heeft gemaakt. Bron: NASA + Tweakers.

Astronomen leggen zeldzame beelden vast van planeetvormende schijven rond sterren

De protoplanetaire schijven rond de sterren R CrA (links) en HD45677 (rechts). De banen zijn ter referentie toegevoegd, net als de sterren, aangezien het licht daarvan gereduceerd werd om een gedetailleerder beeld van de schijf te krijgen. © Jacques Kluska et al

Een internationaal team van astronomen is erin geslaagd om vijftien beelden vast te leggen van de binnenste randen van planeetvormende schijven op honderden lichtjaren van onze planeet. Die schijven van stof en gas, in vorm vergelijkbaar met een dikke vinylplaat, vormen zich rond jonge sterren. De beelden werpen nieuw licht op de vorming van planetenstelsels en werden gepubliceerd in het tijdschrift Astronomy & Astrophysics.

Om te begrijpen hoe planetenstelsels, waaronder het onze, gevormd worden, moet je naar hun ontstaan kijken. Een jonge ster wordt gevormd als gas en stof opeenhopen in een interstellaire wolk . Een deel van dit invallende gas en stof blijft gevangen in een baan rond de ster. De stofdeeltjes in de schijven kunnen uitgroeien tot grotere lichamen, wat uiteindelijk leidt tot de vorming van planeten. Wetenschappers veronderstellen dat rotsachtige planeten zoals de aarde zich vormen in de binnenste regio’s van protoplanetaire schijven, minder dan vijf astronomische eenheden (vijf keer de afstand tussen de aarde en de zon) verwijderd van de ster waarrond de schijf is gevormd.

De vijftien beelden van schijven van stof en gas rond jonge sterren die aan de basis liggen van de vorming van planetenstelsels. © Jacques Kluska et al

Er bestonden al enkele foto’s van dit soort schijven vóór deze nieuwe studie. Die werden echter gemaakt met de grootste enkelvoudige spiegeltelescopen, die niet in staat zijn om de kleinste details vast te leggen. “Op die foto’s zijn de gebieden dicht bij de ster, waar rotsachtige planeten ontstaan, slechts enkele pixels groot”, zegt hoofdauteur Jacques Kluska van het Instituut voor Sterrenkunde van de KU Leuven. “Deze details moesten verder zichtbaar gemaakt worden om te weten te komen hoe planeten ontstaan en om de eigenschappen van de schijven in kaart te brengen.” Dat vroeg om een hele andere observatietechniek. “Ik ben zeer blij dat we nu voor het eerst vijftien van deze beelden hebben”, vervolgt Kluska.

Beeldreconstructie

Kluska en zijn collega’s maakten de beelden in de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO) in Chili met een techniek genaamd infrarood-interferometrie. Met behulp van ESO’s PIONIER-instrument combineerden ze het licht van vier Very Large Telescopes om de schijven vast te leggen. Die techniek leverde echter geen beeld op van de schijven. “Het licht van de ster, verhinderde ons om de schijven in detail te bekijken, dat moest dus eerst verwijderd worden”, legt Kluska uit. Dat gebeurde aan de hand van wiskundige berekeningen, vergelijkbaar met de manier waarop het eerste beeld van een zwart gat werd gemaakt.

“Details onderscheiden op het niveau van de banen van rotsachtige planeten zoals de aarde of Jupiter (zoals je kan zien op de foto’s) – wat neerkomt op een fractie van de afstand tussen de aarde en de zon – is hetzelfde als een mens op de maan kunnen zien, of een haar kunnen onderscheiden op tien kilometer afstand”, bemerkt Jean-Philippe Berger van de Université Grenoble-Alpes, die de leiding had over het werk met het PIONIER-instrument. “Infrarood-interferometrie wordt steeds vaker gebruikt om de kleinste details van astronomische objecten bloot te leggen. Door deze techniek te combineren met geavanceerde wiskunde, kunnen we eindelijk de resultaten van deze waarnemingen omzetten in beelden.”

Onregelmatigheden

Sommige bevindingen springen meteen in het oog. “Je kan zien dat sommige plekken helderder of net minder helder zijn, zoals in de beelden hierboven: dat duidt op processen die tot planeetvorming kunnen leiden. De schijf kan bijvoorbeeld onregelmatigheden bevatten die op plaatsen waar ruimtestof opeenhoopt kunnen leiden tot wervelingen. Deze opeenhoping kan groeien en uiteindelijk evolueren tot een planeet.”

Het team zal verder onderzoek doen naar de mogelijke redenen achter deze onregelmatigheden. Verder zal Kluska ook nieuwe waarnemingen doen om een nog gedetailleerder beeld te krijgen en rechtstreeks getuige te zijn van planeetvorming in de regio’s binnen de schijven die dicht bij de ster liggen. Daarnaast staat Kluska aan het hoofd van een team dat onderzoek doet naar elf schijven rond andere, oudere soorten sterren die ook omgeven zijn door stofschijven. Men vermoedt immers dat die schijven ook zullen evolueren tot planeten. Bron: KU Leuven.

Zijn er mensen gewond geraakt of zelfs dood gegaan door meteorieten?

Credit: Dilan Arezzo / Pixabay.

Afgelopen zaterdag stond er in het wetenschapskatern van NRC Next een artikel dat ging over de vraag of er wel eens mensen zijn gestorven door een meteoriet. Een boeiende vraag en het antwoord is dat het inderdaad het geval is, namelijk iemand die in 1888 in Irak geraakt werd door zo’n stuk steen uit de ruimte. Naar aanleiding van dat artikel ben ik eens op internet gaan struinen van gevallen waarbij mensen gedood of gewond zijn geraakt of waarbij zo’n meteoriet zeer dichtbij hen insloeg. Ik dacht een aardig lijstje te hebben (hieronder te zien), maar ná die lijst te hebben opgesteld kwam ik deze nog veel langere lijst tegen met gebeurtenissen, bijgehouden door de International Comet Quarterly. Altijd baas boven baas. 🙂 Bij alle gevallen heb ik een status gezet van of het echt gebeurd is of niet. Dat zijn geen wetenschappelijke inschattingen, maar louter van mijzelf.

  • Uit 1677 stamt het verhaal van een Milanese pater die bij het plaatsje Tortona gestorven zou zijn door de inslag van een meteoriet. De pater werd gevonden met de meteorietsteen diep in zijn been. Status: onzeker.
  • In 1825 zou iemand in Oriang, India zijn gedood door een meteoriet en iemand anders zou gewond zijn geraakt. Status: onzeker.
  • Op 22 augustus 1888 viel een hele zwerm meteorieten neer in de buurt van Suleimaniya, tegenwoordig gelegen in Irak, en daarbij kwam één persoon om het leven en een ander werd zwaar gewond. Status: Lijkt zeker door de drie gevonden verslagen, aldus dit recent verschenen wetenschappelijke artikel. Eén van die verslagen zie je hieronder.

    Brief gestuurd door Mustafa Faik Mustafa Pasha, gouverneur in Sulaymaniyah aan Ahmed Munir Pasha in 1888. Credit: Unsalan, Bayath and Jenniskens.

  • In juni 1911 was er een regen van meteorieten bij het dorpje Nakhla in Egypte en daarbij kwam de hond van de boer Mohammed Ali Hakim om het leven. Status: Lijkt wel zeker door de teruggevonden meteorieten.
  • Op 30 november 1954 lag Ann Hodges uit Alabama te slapen, toen een 3,8 kg zware meteoriet via het plafond insloeg in haar slaapkamer. Hodges raakte daarbij licht gewond. Status: Is wel zeker. Aan de meteoriet is zelfs een hele Wikipedia-pagina gewijd.
  • Op 14 augustus 1992 werd een jongen uit Mbale, Oeganda, geraakt door een meteoriet. Het had erger af kunnen lopen, maar hij had het geluk dat de meteoriet werd afgeremd door een bananenboom. Status: zeker. De Dutch Meteoriet Society heeft er dit artikel aan gewijd.
  • Op 9 oktober 1992 kwam er een meteoriet terecht die in de motorkap van een geparkeerde auto insloeg, een Chevrolet, Dat gebeurde in Peekskill in New York. De eigenaresse van de auto, Michelle Knap, zat gelukkig niet in de auto. Status: zeker.
  • Op 21 juni 1994 zaten Jose Martin en z’n vrouw in de auto toen een meteoriet van maar liefst 1,4 kg dwars door de vooruit kwam. Het stuur verboog en de meteoriet kwam op de achterbank terecht. Wonderbaarlijk geen gewonden verder. Status: niet bekend.
  • In 2007 zouden honderden boeren bij Peru onwel zijn geworden toen vlakbij een meteoriet insloeg en er gassen vrijkwamen. Ik heb daar diverse malen over geblogd, zoals deze blog. Status: zeker.
  • In 2009 werd de 14-jarige Duitse scholier Gerrit Blank op straat geraakt door een meteoriet. Ik heb daar toen deze blog aan gewijd. Status: zeker.

    Scholier Gerrit Blank met in z’n hand de meteoriet. Credit: Marcus Grenz/WAZ

  • In februari 2013 explodeerde boven Tsjeljabinsk in Rusland een hele grote meteoriet (13 miljoen kg zwaar, 20m groot) en toen raakten meer dan duizend mensen gewond, niet zozeer van de meteoriet zelf, maar wel van de supersonische schokgolf, die bijvoorbeeld heel veel ramen deed verbrijzelen. Status: zeker.
  • In 2016 zou een Indiase buschauffeur bij een meteorietinslag zijn gedood. Status: NASA-wetenschappers hebben de foto’s bestudeerd en op basis daarvan gezegd dat het er meer op lijkt dat de buschauffeur gedood is door een “land based explosion” en niet iets uit de ruimte.

Veel bronnen, onder andere: NRC-Next + Space.com + National Geographic.

1,5 miljoen euro voor ‘De donkerte van het Waddengebied’

Stersporen tijdens de nacht op Ameland, met het vliegpad van een helikopter op de voorgrond. Credit: Johan van der Wielen.

Het Waddenfonds draagt 1,5 miljoen euro bij aan het project De donkerte van het Waddengebied. Dit project van de Natuur- en Milieufederatie Noord-Holland in samenwerking met de Rijksuniversiteit Groningen, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en de Natuur- en Milieufederaties van Friesland en Groningen, wil met de beleving van de duisternis duurzaam toerisme in het hele Waddengebied stimuleren. De totale kosten van dit project bedragen ruim 3 miljoen euro.

Het Kapteyn Instituut van de Rijksuniversiteit Groningen werkt mee aan de sterrenkundige onderdelen van het project. Zo wordt op een van de donkerste plekken op het vasteland van Nederland, het Dark Sky Park Lauwersmeer, een sterrenwacht gebouwd. De sterrenwacht heeft binnenkort een robotische telescoop, en zal onder meer  worden ingezet voor sterrenkijkavonden en rondleidingen om het publiek de donkere en heldere hemel te laten ervaren. Daartoe wordt de sterrenwacht extra uitgerust met een waarneemterras om mobiele telescopen op te stellen.

Lichtvervuiling
Lichtvervuiling neemt in Nederland steeds meer toe. Als er niets gebeurt, is over 25 jaar nergens meer de Melkweg nog te zien. Een plek waar je het donker nog echt kunt ervaren is het Werelderfgoed Waddenzee. Om die ervaring te versterken en nieuwe rustzoekende toeristen naar de Waddenkust te trekken, slaan Science LinX, het Kapteyn Instituut en GELIFES van de RUG, samen met Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en de Natuur- en Milieufederaties van de Waddenprovincies, de handen ineen om nieuwe ervaringen te bieden waarbij duisternis de hoofdrol speelt. Met die beleving van de donkerte willen ze duurzaam toerisme stimuleren. Daarnaast worden lokale organisaties en ondernemers betrokken en gestimuleerd mee te doen.

Donkerte meten en beleven
Om deze ambitie te verwezenlijken worden het hele jaar rond activiteiten georganiseerd op het vasteland en de eilanden in het Waddengebied van Groningen, Friesland en Noord-Holland.

Nationaal Park Lauwersmeer in Groningen is in oktober 2016 door de International Dark-Sky Association officieel uitgeroepen tot Dark Sky Park. Hoe donker het er precies is, zal blijken uit metingen waaraan bezoekers bijdragen, bijvoorbeeld met stertellingen en duisternismeters. Dit wordt gekoppeld aan biologisch onderzoek naar de invloed van donkerte op het leven van dieren en planten. Onder de noemer Nacht van het Wad vinden er allerlei nachtactiviteiten plaats: sterrenkijkavonden, nachtwandelingen en -waddenexcursies, diners bij kaarslicht, nachtmuziek, lezingen en workshops. Nacht van het Wad vindt vier keer per jaar plaats rond astronomisch herkenbare nachten.

Bewustwording
Al deze activiteiten zullen nieuwe nachtelijke bezoekers naar het Waddengebied trekken. Op die manier willen de initiatiefnemers met het project ‘De donkerte van het Waddengebied’ de bewustwording over de noodzaak van het behoud van het nachtelijk duister vergroten. Verder is het de bedoeling recreatieondernemers te stimuleren hun eigen verlichting duurzamer te maken, en donkerte uit te dragen als kernkwaliteit van het waddengebied. Bron: Astronomie.nl.

Het Pentagon geeft UFO filmbeelden van de Amerikaanse marine officieel vrij

Het Pentagon, het hoofdkwartier van het Amerikaanse ministerie van defensie, heeft recent toestemming gegeven voor vrijgave van drie eerder gelekte topgeheime video’s van de Amerikaanse marine. De video’s tonen ‘onverklaarbare luchtverschijnselen’, in het Engels ook wel ‘unidentified aereal phenomena’ (UAP) genoemd. Één van de video’s is opgenomen in november 2004 en twee ervan zijn opgenomen in januari 2015. Deze zogenoemde ‘FLIR1, GoFast en Gimbal’ video’s zijn geschoten door Amerikaanse marinevliegers tijdens trainingsvluchten en zijn de afgelopen jaren gepubliceerd vergezeld van ooggetuigenverslagen. Twee van de drie video’s verschenen voor het eerst in een artikel van de New York Times. Dat artikel ging over geheim UFO onderzoek van defensie dat in 2012 werd afgerond. De derde video (FLIR1, USS Nimitz 2004) verscheen in maart 2018, deze werd uitgebracht door de To The Stars Academy of Arts & Sciences. In september 2018 gaf een woordvoerder van de Amerikaanse marine in een officiële verklaring toe dat de UAP’s geen geheime testtoestellen waren. De marine duidde deze objecten aan als ‘niet-geïdentificeerde luchtverschijnselen’ of UAP’s. Ook bevestigde men dat het om authentieke beelden ging. Wat er op de beelden te zien valt wil of kan de marine niet zeggen. De beelden lijken snel bewegende objecten te tonen die zijn vastgelegd door geavanceerde infrarood sensoren. Lees verder

Uitbarsting door Spitzer waargenomen als een superzwaar zwart gat door de accretieschijf van een ander superzwaar zwart gat schiet

Impressien van de uitbarsting bij OJ 287. Credit: NASA/JPL-Caltech/R. Hurt (IPAC)

Met NASA’s infrarood ruimtetelescoop Spitzer heeft men vorig jaar (toen ‘ie nog werkte) een uitbarsting waargenomen, veroorzaakt doordat een superzwaar zwart gat dwars door de accretieschijf van een ander superzwaar zwart gat vloog. En dat waren geen kleine jongens, want we hebben het over een zwart gat van 150 miljoen keer de massa van de zon, die een snoekduik maakte door de accretieschijf van het zwarte gat in het centrum van het sterrenstelsel OJ 287, een zwart gat dat… ruim 18 miljard keer zo zwaar als de zon is! Yep, een superzwaar zwart gat dat rondjes draait om een super-superzwaar zwart gat, zes keer zo zwaar als de moloch in M87 (ik heb er eerder al blogs aan gewijd, zoals deze).

Credit: NASA/JPL-Caltech/R. Hurt (IPAC)

Dat stelsel staat 3,5 miljard lichtjaar van ons vandaan en in het centrum ervan draait een superzwaar zwart gat om een super-superzwaar zwart gat, één rondje per twaalf jaar. Hierboven zie je een vergelijking van de omvang van de waarnemingshorizon van de twee zwarte gaten met het zonnestelsel, de straal waarbinnen licht niet meer kan ontsnappen uit het zwarte gat. Het superzware zwart gat heeft een sterk elliptische baan en op twee momenten in z’n omloop schiet ‘ie door de enorme accretieschijf van heet materiaal om het super-superzware zwarte gat heen, één keer van bovenaf en één keer van onderaf (afhankelijk van hoe je er tegenaan kijkt uiteraard).

De baan van het kleinere zwarte gat is niet alleen elliptisch, maar ook aan verandering onderhevig. Het kent een precessiebeweging, zoals ook gemeten bij Mercurius en pas bij de ster S2 bij Sgr A*, het superzware zwarte gat in de Melkweg (ruim vier miljoen zonsmassa, een kleintje haha…). Zodra het zwarte gat door de dunne accretieschijf van z’n grote broer plonst ontstaat er een grote expanderende bel van heet gas en die geeft in korte tijd net zo veel licht als wel een biljoen sterren, meer licht dan de gehele Melkweg bij elkaar uitstraalt. De grillige baan van het superzware zwarte gat is afgelopen jaren getracht in allerlei modellen na te bootsen en op basis van het meest recente model, dat gemaakt is door sterrenkundigen onder leiding van Lankeswar Dey (Tata Institute of Fundamental Research in Mumbai, India), kon men voorspellen dat er op 31 juli 2019 weer een uitbarsting zou zijn.

Credit: Lankeswar Dey et al.

Het is die uitbarsting die met Spitzer is waargenomen en daarmee is ook het model van Lankeswar Dey bevestigd. En daarmee is wederom ook de Algemene Relativiteitstheorie van Albert Einstein van 105 jaar geleden bevestigd, want de precessie van het zwarte gat, die een soort van ‘dansbeweging’ maakt, blijkt ook te kloppen. In de video hieronder zie je die dansbeweging mooi in beeld gebracht. Aardse telescopen hadden de uitbarsting ook makkelijk kunnen zien, maar het probleem was dat op 31 juli 2019 OJ 287 gezien vanaf de aarde achter de zon stond. Maar dat was voor Spitzer geen probleem, want die stond toen 254 miljoen km van de aarde vandaan en had een goed uitzicht op het sterrenstelsel.

In het model van Lankeswar Dey wordt gebruik gemaakt van het zogeheten ‘No Hair theorema‘ van zwarte gaten, dat wil zeggen dat zwarte gaten héél weinig eigenschappen hebben, feitelijk slechts drie: massa, electrische lading en impulsmoment. Door die toepassing kon men de uitbarsting tot 4 uur nauwkeurig voorspellen en dat bleek exact goed te zijn. Ook dat theorema lijkt daarmee dus bevestigd te zijn. In 2022, 2033 en 2034 volgen nieuwe uitbarstingen – volgens de voorspellingen – en die zullen met grote belangstelling vanaf de aarde worden gevolgd. Hier het vakartikel over de waarnemingen, verschenen in the Astrophysical Journal. Bron: Spitzer.

Is er een verband tussen gammaflitsers (GRB’s) en snelle radioflitsen (FRB’s)?

Impressie van een magnetar. Credits: M. Weiss/CfA.

Toeval bestaat niet, zeggen ze wel eens. En dat lijkt nou ook op te gaan voor de vraag of er een verband is tussen gammaflitsers (Engels: Gamma Ray-Bursts, GRB’s) en snelle radioflitsen (Fast Radio Bursts, FRB’s). Gisteravond werd die vraag gesteld tijdens de zeer interessante online versie van Astronomy on Tap (AoT Leiden, normaal gesproken één keer per maand live IN een bar in Leiden) en de sterrenkundige Emily Petroff beantwoordde de vraag – zie de video hieronder vanaf 1h22m50s (sowieso het bekijken van de gehele video waard).

Antwoord van Petroff: het zou kunnen, maar we weten het niet. En nu, één dag na de AoT lees ik op de ArXiver dit binnengekomen vakartikel:

Is GRB 110715A the progenitor of FRB 171209? X. Wang, L. Li, Y. Yang, et. al.

Tsjonge, hoe bestaat het, zo kort na elkaar. In het artikel zeggen ze dat er mogelijk twee waarnemingen zijn gedaan van een GRB en een FRB die dezelfde bron hebben. De onderzoekers onderzochten 110 FRB’s en 1440 GRB’s en daarbij keken ze vooral of er een ruimtelijk verband is, of ze op dezelfde lokatie aan de hemel plaatsvonden. Bij eentje is dat geval gevonden, bij FRB 171209, ontdekt met de Parkes radiotelescoop in Australië, en de langdurende GRB 110715A. De GRB vond plaats op 11 juli 2015, de FRB was op 12 september 2017. Nee, een kortstondige uitbarsting op hetzelfde moment was er niet, maar wel eentje vanuit dezelfde lokatie, een sterrenstelsel met een roodverschuiving van z=0,82 (7 miljard lichtjaar afstand). Het verband tussen de twee gebeurtenissen is statistisch niet erg hard (tussen 2,28 en 2,55 sigma, pas vanaf 5 sigma is sprake van een bewijs), maar mocht het verband er daadwerkelijk zijn dan denken ze dat de magnetar die de GRB veroorzaakte, óók de FRB heeft veroorzaakt. Bron: ArXiver.

Yep, de voorjaarsluchten zijn uitzonderlijk blauw

Credit: Jplenio/Pixabay.

We hadden al het gevoel dat de luchten de afgelopen tijd erg blauw waren, maar dat blijkt echt zo te zijn. Het KNMI houdt dat in de gaten en ze hebben er zelfs een nieuwe, experimentele methode voor bedacht om het te meten. Wat blijkt: de ‘blauwste dag’ was 22 maart, gevolgd door 31 maart. De geringe aanwezigheid van vliegtuigstrepen en minder luchtvervuiling hebben deze zeer blauwe luchten mogelijk gemaakt.

Waarom is de hemel eigenlijk blauw? Het was Lord Rayleigh – eigenlijk John William Strutt (1842-1919), de derde baron van Rayleigh – die het antwoord gaf op de vraag waarom de lucht eigenlijk blauw is. Het komt volgens hem door de verstrooiing van licht door deeltjes die kleiner zijn dan de golflengte van het licht. De hoeveelheid Rayleighverstrooiing – zoals het wordt genoemd – voor een lichtstraal is afhankelijk van de grootte van de deeltjes en de golflengte van het licht.

Voorstelling van de Rayleigh verstrooiing. Credit: C3.

De golflengte-afhankelijkheid is bijzonder sterk: de hoeveelheid verstrooid licht is omgekeerd evenredig met de vierde macht van de golflengte. Die sterke afhankelijkheid van de golflengte zorgt ervoor dat blauw licht veel meer wordt verstrooid dan rood licht: blauw licht heeft een golflengte die ongeveer twee keer zo kort is als rood licht, en blauw licht wordt daardoor 2 tot de macht 4 is 16 keer zo goed verstrooid. De atmosfeer verstrooit het licht naar alle kanten en geeft de zachtblauwe kleur – ehhh.. nu dus de strakblauwe luchten – behalve waar men de zon direct ziet.

Het KNMI meet sinds 2005 in Cabauw (20 kilometer ten zuidwesten van De Bilt) de zonnestraling in het kader van het wereldwijde Baseline Surface Radiation Network (BSRN). In Cabauw worden ook frequent beelden van de hemel gemaakt met een sky imager (een naar boven gerichte camera met een fish eye lens). In de afgelopen periode was 22 maart, kort na het begin van de coronamaatregelen, een zeer mooie dag met een diepblauwe hemel. De zonnestralingswaarnemingen in Cabauw laten zeer weinig variabiliteit zien en zijn zo ‘glad’ als we zelden zien. Foto’s en meer info over de metingen vind je in de bron: KNMI.

Experimenteel satellietenduo vormt Noors-Nederlandse observatiepost in de ruimte

Credit: NLR en TNO en het Noorse Defensie-onderzoeksinstituut FFI

Nederland en Noorwegen gaan een gezamenlijke experimentele satellietmissie uitvoeren. Het gaat om de ontwikkeling van 2 satellieten die in tandemformatie om de aarde gaan vliegen. Het satellietenduo vormt een experimenteel observatiesysteem dat radarsignalen kan detecteren en lokaliseren. Dit is belangrijke informatie voor krijgsmachten. De ontwikkeling van eigen satellieten maakt de krijgsmachten daarbij minder afhankelijk van externe, commerciële partijen.

In 2017 kondigden Noorwegen en Nederland aan om wetenschappelijk onderzoek te verrichten op het gebied van ruimtevaart. Die samenwerking wordt nu concreet met de zogenoemde BROS-missie (Binational Radiofrequency Observing Satellites). Deze demonstratiemissie wordt ontwikkeld door de Nederlandse onderzoeksinstituten Koninklijke NLR en TNO en het Noorse Defensie-onderzoeksinstituut FFI (Forsvarets Forskningsinstitutt). De lancering van de satellieten staat gepland voor halverwege 2022.

NanoAvionics uit Litouwen bouwt de satellieten Birkeland en Huygens. Het innovatieve radardetectiesysteem dat hiermee ontstaat, kan onder alle weersomstandigheden (scheeps)radarsignalen detecteren en lokaliseren. Dit gebeurt met een meetinstrument dat wordt ontwikkeld door het Noors-Nederlandse consortium.

De satellieten vliegen in tandemformatie op een hoogte van ongeveer 600 kilometer in een baan om de aarde. Ze vliegen op een onderlinge afstand van 15 à 25 km. Hierdoor detecteren ze vrijwel gelijktijdig radarsignalen. Het consortium verwacht dat deze missie waardevolle inzichten oplevert over formatievliegen met nanosatellieten.

Consortium

Nederland en Noorwegen werken samen in SMART (strategic mutual assistance in research and technology). Het gaat hierbij om strategische projecten, waaronder MilSpace. Binnen het consortium zijn de taken verdeeld. Koninklijke NLR ziet toe op de verwerving van de BROS-satellieten en het inbouwen van de instrumenten. TNO bouwt de onderdelen van de instrumenten zoals de antennes en de signaalontvangers. FFI maakt het systeemontwerp van het meetinstrument. Ook is het verantwoordelijk voor het grondstation en de dataverwerking. Bron: Defensie.

Dit is de allerlaatste foto die NASA’s Spitzer ruimtetelescoop gemaakt heeft

Links het deel van de Californiënevel, welke Spitzer eind januari heeft gefotografeerd. De rode en groene banden zijn van twee verschillende golflengtes die Spitzer ‘ziet’ (4,5 resp. 3,6 micrometer), grijs er tussen is een mix van die twee. Credit: NASA/JPL-Caltech

Aan de missie van NASA’s Spitzer infrarood-ruimtetelescoop kwam op 30 januari een einde, na een lang en zeer succesvol dienstverband van zestien jaren. Spitzer was ooit één van NASA’s vier Grote Observatoriums, naast Hubble, Chandra en Compton. Van dat viertal zijn alleen Hubble en Chandra nog in bedrijf. Spitzer werd oorspronkelijk de Space Infrared Telescope Facility genoemd, maar is later vernoemd naar een beroemde astronoom, wijlen Lyman Spitzer. De allerlaatste foto die Spitzer gemaakt heeft, net voor de stekker er spreekwoordelijk uit ging, was van een deel van de Californiënevel, 1000 lichtjaar van ons vandaan. De nevel heeft die naam omdat ‘ie lijkt op de Amerikaanse ‘Golden State’. Nou eigenlijk werd er niet één foto van gemaakt, maar een hele serie gedurende maar liefst vijf dagen en daar werd een mozaïek van gemaakt, de foto hierboven. Het zichtbare licht van de nevel komt van gas dat verhit wordt door een ster middel in de nevel, Xi Persei, ook wel Menkib genoemd.

Dwars door de Californiënevel is nog een spiraalstelsel op de achtergrond zichtbaar, op de cirkel aangegeven. Credit: NASA/JPL-Caltech

Bron: NASA.