Rara wat is dit?

zoom_header

Kijk even naar het plaatje hierboven en probeer te raden wat het is. Nee fout, het is niet zo’n kleurentest die bedoeld is om te zien of je kleurenblind bent – mmmm, hij lijkt er trouwens wel heel veel op. Nee het is ook geen vorm van pointillisme, de schildertechniek die ze eind 19e eeuw veelvuldig toepasten, zoals in Nederland Theo van Rysselberghe deed. Wat het dan wel is? Nou heel simpel, het is een deel van de ‘r

Volgende week valt weer een satelliet naar beneden, een Russische dit keer

Impressie van de Express-AM4, die volgende week neerkomt. Credit: EADS Astrium

Het blijft satellieten regenen. Hadden we vorig jaar een heel zooitje van die bij bosjes neervallende sondes – eerst de UARS, toen de ROSAT, daarna de derde trap van de Sojoez-raket, waarmee André Kuipers naar het ISS werd gebracht en tenslotte Phobos-Grunt – volgende week komt er weer iets naar beneden zeilen. Het is de Russische Express-AM4 telecommunicatie-satelliet, 5800 kg schoon aan de haak, die vanaf 20 maart kan neervallen. De satelliet is pas kortgeleden gelanceerd, vorig jaar augustus, maar door problemen met de Breeze M, de bovenste trap van de Proton draagraket, kwam ‘ie niet in z’n juiste baan terecht en was de satelliet onbruikbaar. De Russen kunnen Express-AM4 nog sturen en ze mikken daarom op een gecontroleerde terugkeer, die ergens tussen 20 en 26 maart a.s. zal eindigen met een plons in de Stille Oceaan. Bron: Space.com.

ROSAT satelliet is zondagmorgen teruggevallen. Maar waar?

Impressie van de ROSAT die terugvalt in de dampkring. Credit: Analytical Graphics, Inc.

De Duitse 2,7 ton wegende Roentgen Satellite (ROSAT) is zondagmorgen ergens tussen 03.45 en 04.15 uur teruggevallen in de atmosfeer van de aarde. De defecte en onbestuurbare satelliet bevond zich op dat moment vermoedelijk ergens boven de Indische Oceaan en bewoog in de richting van Maleisië en China, maar zekerheid daarover heeft het ‘German Aerospace Center‘ niet. Vandaar dat ook niet bekend is waar de 30 onderdelen, die de reis door de dampkring volgens de voorspellingen zouden overleven en die bij elkaar zo’n 1,6 ton wegen, precies zijn terechtgekomen. Grote kans dat die onderdelen, waaronder de 400 kg zware spiegel (doorsnede 81 cm) van de ROSAT, zich nu ergens op de bodem van de Indische Oceaan bevinden. Bron: Space.com. [Naschrift] Ik lees net dat de DLR heeft laten weten dat de ROSAT om 03.50 uur Nederlandse tijd boven de Golf van Bengalen in de atmosfeer terecht is gekomen. Niet bekend is of onderdelen op aarde zijn gekomen, maar als dat het geval is geweest dan liggen die nou ergens te roesten op de bodem van die Golf.

Voorspelde terugkeer van ROSAT: 23 oktober om 08.40 uur ± 30 uur

De ROSAT satelliet, gefotografeerd door Ralf Vandebergh. Credit: Ralf Vandebergh

Volgens de laatste berichten van het Center for Orbital en Reentry Debris Studies zal de Duitse röntgensatelliet komende zondag 23 oktober rond 8.40 uur Nederlandse tijd terug vallen naar aarde, met een onzekerheid van 30 uren. Men denkt dat 30 onderdelen van ruim 2500 kg wegende ROSAT groot genoeg zijn om de reis door de dampkring te overleven en dat deze bij elkaar zo’n 1,6 ton wegen, inclusief de 400 kg zware spiegel (doorsnede 81 cm). Deze onderdelen kunnen neerkomen in een gebied tussen de 53e noorder- en zuiderbreedte en de kans dat iemand op aarde door die onderdelen wordt geraakt is 1 op 2000 [1]Mmmm, 1 op 2000 lijkt een erg grote kans, nietwaar? Maar het gaat om de kans dat iemand op aarde getroffen wordt. De kans dat iemand de lotto wint is groter, want die kans is 1 op 1: iemand zál die … Continue reading Op 14 oktober j.l. heeft de Nederlander Ralf Vandebergh vanuit Limburg de ROSAT gefotografeerd, terwijl deze op een hoogte van 240 km boven de aarde en 303 km van hem vandaan overvloog. Hij slaagde erin verschillende foto’s van de satelliet te maken. Bewerkt op de PC en voorzien van niet echte kleuren leverde hem dat de foto hiernaast op, waarop goed enkele onderdelen van ROSAT te zien zijn, zoals de zonnepanelen, de telescoop en de schaduw van de satelliet op de zonnepanelen. Uit de waarnemingen van Vandebergh blijkt de satelliet niet te tuimelen, hetgeen wel het geval was met de onlangs neergestorte UARS satelliet. Ik heb via Heavens Aboveook nog even gecheckt of we vanuit Nederland ROSAT komende dagen over kunnen zien komen en dat blijkt twee keer te zijn, al is het wel erg laag aan de horizon:

Bron: Reentry News + Space Safety Magazine.

 

References[+]

References
1 Mmmm, 1 op 2000 lijkt een erg grote kans, nietwaar? Maar het gaat om de kans dat iemand op aarde getroffen wordt. De kans dat iemand de lotto wint is groter, want die kans is 1 op 1: iemand zál die lotto winnen. OK, de kans dat jij of ik dat zijn is vele malen kleiner, maar iemand gaat ‘m winnen. Dus de kans dat jij of ik getroffen zullen worden door een brokstuk van de ROSAT is 1 op zoveel biljard of zoiets. Gerustgesteld? .

De terugkeer van de ROSAT satelliet: tussen 21 en 25 oktober

De Duitse ROSAT satelliet. Credit: DLR.

De laatste berichten van de Duitse röntgensatelliet ROSAT (ROentgen SATellite), die momenteel ergens tussen 585 en 565 km boven ons hoofd zweeft, zeggen dat ‘ie tussen 21 en 25 oktober a.s. ± 3 dagen terug zal vallen op aarde. Deze satelliet werd op 1 juni 1990 gelanceerd met een Delta II draagraket vanaf Cape Canaveral in Florida. De bedoeling was dat ‘ie vijf jaar lang röntgenobjecten aan de hemel zou gaan bestuderen, maar dat werden er uiteindelijk ruim acht. Op 12 februari 1999 eindigde de onderzoeksperiode van ROSAT. De satelliet heeft geen eigen voortstuwingssysteem en daardoor kon men ‘m niet netjes naar een veilige grafbaan rond de aarde dirigeren. Net als met de UARS een paar weken terug hangt het precieze moment van de binnenkomst van ROSAT af van de zonne-activiteit – deeltjes van de zon kunnen ‘druk’ op zo’n satelliet uitoefenen, zodat ‘ie sneller naar beneden komt – en van de beweging en oriëntatie van de satelliet en z’n zonnepanelen zelf. Men denkt dat 30 onderdelen van ROSAT groot genoeg zijn om de reis door de dampkring te overleven en dat deze bij elkaar zo’n 1,6 ton wegen. De satelliet wordt continue in de gaten gehouden door het Amerikaanse Space Surveillance Network (SSN) en de Duitse Tracking and Imaging Radar (TIRA), van het Fraunhofer Instituut in Wachtberg bij Bonn. De onderdelen van ROSAT die de reis door de dampkring overleven kunnen neerkomen in een gebied tussen de 53e noorder- en zuiderbreedte. De kans dat iemand op aarde door die onderdelen wordt geraakt is 1 op 2000. Da’s groter dan de 1:3200 die bij UARS werd gehanteerd. Oeps! 😯 We houden ‘t in de gaten. Bron: DLR.

Hoppa, nog een iPhone app: de ROSAT re-entry app

screenshot van de ROSAT app

Pffff, af en toe vallen ze bij bosjes uit de lucht: niet alleen tonnen wegende satellieten, zoals onlangs de UARS en binnenkort ROSAT, maar ook de apps voor je mobieltje, waarmee je geïnformeerd wordt over alles wat zich daarboven afspeelt. Vanmorgen had ik al een app voor de iPhone over kometen, nu dan een app voor dezelfde telefoon over de terugkeer van de Duitse ROSAT röntgensatelliet: de ROSAT re-entry app. Nee, ik heb geen aandelen Apple, als je dat soms mocht denken. De berekeningen geven aan dat 2,4 ton wegende ROSAT vroeg in november 2011 ± 5 weken neer zal vallen. Dertig onderdelen van bij elkaar 1,6 ton zullen naar verwachting de reis door de dampkring overleven en ergens op aarde neerkomen. Met de app wordt je als eerste geïnformeerd over de terugkeer. De kans dat iemand op aarde door die onderdelen wordt geraakt is 1 op 2000. Da’s groter dan de 1:3200 die bij UARS werd gehanteerd! Bij deze app opnieuw dezelfde constatering en vraag mijnerzijds: zo’n app is er (nog) niet voor Android, toch? En wordt het niet tijd dat ‘ie er komt? 🙁 Of toch maar een iPhone 4S kopen? Bron: Via een tweet van UARS_Entry.

 

Stel nou dat het internationale ruimtestation ISS naar beneden komt


Credit: NASA

Meestal vallen in de herfst alleen de blaadjes naar beneden, maar dit jaar komen ook de nodige satellieten naar beneden dwarrelen. Vanmorgen hadden we de 6,5 ton wegende UARS satelliet, ergens begin november krijgen we de 2,4 ton wegende ROSAT satelliet op ons dak. Van die UARS kwam ruim 500 kg aan brokstukken op aarde – tenminste, dat was de verwachting – en van die Duitse Rosat schijnt 1,6 ton de reis door de dampkring te gaan overleven [1]Van die lichtere ROSAT blijft dus meer intact dan van de UARS. Duitse degelijkheid? 😉 . Stel nou dat op een dag het internationale ruimtestation ISS naar beneden komt zeilen. Dat 100 miljard dollar kostende bakbeest weegt maar liefst 431 ton 😯 , waarbij vergeleken de UARS en ROSAT dinkytoy-satellieten zijn. Moeten we dan echt de schuilkelders in? Het antwoord luidt: nee, niets aan de hand. Het ISS is namelijk zo ontworpen dat een terugval door de dampkring gecontroleerd kan worden uitgevoerd – in tegenstelling tot de ongecontroleerde UARS en ROSAT. Het ruimtestation kan minstens nog door tot 2020 en wellicht tot 2028, maar ooit komt daar ook een einde aan. Dan zal men het gevaarte gecontroleerd laten afdalen, waarbij gemikt wordt op een leeg stuk oceaan. De gehele ‘afdaling’ zal al een jaar van tevoren worden ingezet door met de aan het ISS gekoppelde capsules – zoals de Sojoez en MPCV-capsules – het station van de standaard-hoogte van 386 km naar 186 km hoogte te dirigeren. Daarna zal de ISS met een laatste ontbranding van de motoren naar een enorm stuk open zee in het zuidelijk deel van de Stille Oceaan worden gestuurd, ten westen van de Verenigde Staten. Daar kwam in 2011 ook het Russische station MIR terecht, dat 135 ton woog, en dat verliep prima. Kortom, geen paniek – eh… tenminste, zolang de motoren werken. 🙂 Bron: Space.com.

References[+]

References
1 Van die lichtere ROSAT blijft dus meer intact dan van de UARS. Duitse degelijkheid? 😉

De volgende neervallende satelliet dient zich al aan: ROSAT

Credit: DLR

De UARS satelliet is nog maar net neergevallen – gespeculeerd wordt momenteel over een ‘val’ ergens in de provincie Alberta in Canada – of er dient zich al een volgende satelliet aan die binnenkort de aardse dampkring zal binnendringen en dan grotendeels zal verbranden: de Duitse 2426 kg wegende ROentgen SATellite (ROSAT). En net als met de UARS zal ook hier een deel niet verbranden. Men denkt dat grote onderdelen, sommigen tot wel 400 kg zwaar, de reis door de dampkring overleven en ergens op aarde zullen neerkomen. De berekeningen geven aan dat ROSAT vroeg in november 2011 ± 5 weken neer zal vallen. Deze satelliet werd op 1 juni 1990 gelanceerd met een Delta II draagraket vanaf Cape Canaveral in Florida. De bedoeling was dat ‘ie vijf jaar lang röntgenobjecten aan de hemel zou gaan bestuderen, maar dat werden er uiteindelijk ruim acht. Op 12 februari 1999 eindigde de onderzoeksperiode van ROSAT. De satelliet heeft geen eigen voortstuwingssysteem en daardoor kon men ‘m niet netjes naar een veilige grafbaan rond de aarde dirigeren. Net als met de UARS hangt het precieze moment van de binnenkomst van ROSAT af van de zonne-activiteit – deeltjes van de zon kunnen ‘druk’ op zo’n satelliet uitoefenen, zodat ‘ie sneller naar beneden komt – en van de beweging en oriëntatie van de satelliet en z’n zonnepanelen zelf. Men denkt dat 30 onderdelen van ROSAT groot genoeg zijn om de reis door de dampkring – snelheid op dat moment: 28.000 km per uur! – te overleven en dat deze bij elkaar zo’n 1,6 ton wegen. Dat grootste deel schijnt de spiegel te zien, die hittebestendig is. Afijn, bereid je maar voor op nog zo’n neervallende satelliet. Bron: DLR.

Supernovae spugen fonteinen uit in de Melkweg

Credit: ESA

Ze worden ‘galactische fonteinen’ genoemd, hete gaswolken die door de schokgolven van supernovae worden weggeblazen en die vanuit de platte schijf van de Melkweg terechtkomen in de omringende halo. In die halo koelt het gas af en vervolgens valt het aangetrokken door de zwaartekracht van de Melkweg weer terug in de schijf. Aldus in een notendop de cyclus van het gas van de galactische fonteinen, gas dat deel uitmaakt van het zogenaamde interstellaire medium (ISM). Met de Europese röntgensatelliet XMM-Newton is men momenteel bezig die galactische fonteinen te bestuderen en dat heeft inmiddels geleid tot de publicatie van een wetenschappelijk artikel in het vakblad The Astrophysical Journal. Massieve sterren die aan het einde van hun leven als supernova exploderen kunnen met de door hun veroorzaakte schokgolven het omringende ISM wegblazen. Het gas heeft een lage dichtheid, maar een verschrikkelijk hoge temperatuur van wel miljoenen Kelvin. De ROSAT röntgensatelliet was de eerste die in de jaren negentig de röntgenstraling afkomstig van zo’n fontein van heet gas in de halo van de Melkweg ontdekte. De fonteinen kunnen een ‘hoogte’ van een paar kiloparsec (kpc) bereiken, zeg zo’n 10.000 lichtjaar. De diameter van de gehele Melkweg is 30 kpc en de dikte van de schijf is slechts 0,3 kpc. In de afbeelding hierboven zie je een voorstelling van hoe dergelijke fonteinen er ongeveer uit zouden zien. Verder onderzoek aan het gas in de halo moet uitwijzen of de cyclus van die fonteinen inderdaad juist is. Wordt vervolgd. Bron: ESA.

Fermi ontdekt gigantische gasbellen aan weerszijden van de Melkweg

credit: NASA/Goddard Space Flight Center

Onderzoek met de gammasatelliet Fermi van de NASA heeft laten zien dat onder en boven het vlak van de Melkweg, aan weerszijden van de kern daarvan, gigantisch grote gasbellen zitten, die zich verraden door de gamma- en röntgenstraling die ze uitzenden. Iedere bel is wel zo’n 25.000 lichtjaar in doorsnede, een kwart van de gehele doorsnede van het Melkwegstelsel. De oorsprong is vermoedelijk gelegen in de kern van de Melkweg, maar of er sprake is geweest van een vroegere eruptie van het superzware zwart gat aldaar óf dat zich een enorme stervormingsgolf heeft afgespeeld is op dit moment niet bekend. Beiden zouden de uitstoot van het gas tot gevolg kunnen hebben. De twee gasbellen zijn ontdekt door sterrenkundige Doug Finkbeiner en z’n studenten Meng Su en Tracy Slatyer van het Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics in Cambridge, VS. Met Fermi’s Large Area Telescope (LAT) tuurden zij de hemel af op zoek naar gammastraling. Probleem voor het drietal was dat de gehele hemel doordrenkt is van een achtergrond van gammastraling, de zogenaamde diffuse emissie. Door erin te slagen die ‘gamma-mist’ af te trekken van de totale gammastraling die ze waarnamen hielden Finkbeiner en z’n twee studenten de twee gasbellen over.

Credit: NASA/DOE/Fermi LAT/D. Finkbeiner et al.

Deze afbeelding is vandaag ook Astrophoto of the Day.  In juni berichtte ik overigens ook al over de ontdekking – zucht, ‘t is dus eigenlijk oud nieuws – maar inmiddels is er een bevestiging door andere satellieten, o.a. van röntgenstraling afkomstig van de rand van de gasbellen, gezien door de Duitse ROSAT. Ook heeft men met NASA’s Wilkinson Microwave Anisotropy Probe (WMAP) radiostraling gezien die uit hetzelfde gebied aan de hemel afkomstig is. Dus toch een tikkeltje nieuw nieuws. Bron: Universe Today.