Eerste scheervlucht van BepiColombo langs Mercurius geslaagd

Credit: ESA/BepiColombo/MTM, CC BY-SA 3.0 IGO

De Europees-Japanse ruimteverkenner BepiColombo is in de nacht van vrijdag op zaterdag (1-2 oktober) succesvol langs Mercurius gescheerd. Die scheervlucht was nodig om BepiColombo een juist zetje te geven richting z’n uiteindelijke doel, een stabiele baan eind 2025 rond Mercurius. Zaterdag 2 oktober om 01.34 uur Nederlandse tijd vond de dichtste nadering tot Mercurius plaats, waarbij hij tot een afstand van 200 km boven het oppervlak kwam. Tien minuten later, om 01.44.12 uur om precies te zijn nam BepiColombo met zijn Mercury Transfer Module’s Monitoring Camera 2 bovenstaande foto, waarvan je hieronder een gelabelde versie ziet. De ruimteverkenner was op dat moment 2418 km van Mercurius verwijderd (waarmee je gelijk kunt zien hoe snel ‘ie gaat). Op de foto zien we onder andere het Sihtu Planitia gebied op het noordelijk halfrond van Mercurius, dat ooit overstroomd is geweest met lavastromen. Verder is ook de 166 km grote Lermontov krater te zien.

Credit: ESA/BepiColombo/MTM, CC BY-SA 3.0 IGO

De bedoeling is dat er in totaal negen scheervluchten worden gemaakt om BepiColombo in z’n juiste baan te krijgen, eentje om de aarde heen (die al geweest is), twee om Venus heen (ook al geweest) en zes om Mercurius heen (waarvan de eerste afgelopen weekend plaatsvond). Nog vijf te gaan dus. Bron: ESA.

BepiColombo zal zaterdag 2 oktober z’n eerste scheervlucht langs Mercurius maken

Credit: ESA/ATG medialab

De BepiColombo missie van ESA en JAXA (de Europese resp. Japanse ruimtevaartorganisatie) zal komende zaterdagnacht z’n eerste scheervlucht maken langs Mercurius. Die planeet, de binnenste planeet van het zonnestelsel, is ook het doel van de missie, maar om in een stabiele baan te komen moeten er in totaal zes scheervluchten om de planeet heen worden gemaakt. Pas in 2025 zal de ruimteverkenner die uiteindelijke baan bereiken. Om 01.34 uur Nederlandse tijd (dus ’s nachts) zal BepiColombo zijn dichtste nadering tot Mercurius meemaken, waarbij hij tot een afstand van 200 km boven het oppervlak zal vliegen. Eerder dit jaar (in augustus) had BepiColombo een scheervlucht langs Venus, ook bedoeld om hem een gravitationele boost richting Mercurius te geven.

Credit: ESA

Tijdens de scheervlucht (Engels: flyby) zullen er met twee van de drie monitoring cameras (MCAM’s) foto’s worden gemaakt en zullen wetenschappelijke instrumenten worden gebruikt (zie de illustratie hieronder). De scheervlucht vindt plaats aan de nachtzijde van Mercurius, dus echt spectaculair zullen de foto’s niet worden, ook niet omdat de hoge resolutie-camera’s nog niet zullen werken. De bedoeling is dat er in totaal negen scheervluchten worden gemaakt om BepiColombo in z’n juiste baan te krijgen, eentje om de aarde heen (die al geweest is), twee om Venus heen (ook al geweest) en zes om Mercurius heen (zie de animatie hierboven wanneer dat allemaal was/is).

Credit: ESA.

De ruimteverkenner bestaat uit twee onderdelen, te weten de Mercury Planetary Orbiter van de ESA en de Mercury Magnetospheric Orbiter van de JAXA. Hieronder een video waarin je een korte impressie ziet van de scheervlucht komend weekend.

Bron: ESA.

Bekijk ‘m: de interactieve James Webb Space Telescope launch kit

Credit: ESA.

De lancering van de James Webb Space Telescope (JWST) staat voorlopig nog gepland voor 31 oktober 2021 – woehaha, nog 153 nachtjes slapen – en wel met een Ariane 5 ECA raket vanaf lanceerbasis Kourou in Frans-Guyana. De ESA kwam vandaag met een interactieve ‘James Webb Space Telescope launch kit‘, die je alles laat zien over de telescoop en al z’n instrumenten, de lancering, de reis naar L2 en de doelen die de opvolger van de Hubble ruimtetelescoop heeft. Via de knoppen onderaan kan je door de pagina’s wandelen en meer informatie vergaren. Echt leuk om te bekijken! Bron: ESA.

Open sterrenhoop Hyaden is mogelijk uit elkaar getrokken door donkere materie

De kern van de open sterrenhoop Hyaden. Naar twee kanten zie je je getijdeslierten van uitgewaaierde sterren. Credit: ESA/Gaia/DPAC, CC BY-SA 3.0 IGO; acknowledgement: S. Jordan/T. Sagrista.

Waarnemingen met behulp van de Europese Gaia ruimtetelescoop aan de Hyaden, de meest nabije open sterrenhoop tot de zon, hebben laten zien dat de leden van de cluster in twee richtingen uit elkaar worden getrokken. Sterrenkundige Tereza Jerabkova (ESO) en haar team zijn in de Gaia gegevens gedoken, specifiek in de tweede datarelease (DR2) en de vroege derde datarelease (EDR3) en daaruit komt naar voren dat de sterren van de Hyaden naar twee tegenovergestelde richtingen uit elkaar worden getrokken. De Hyaden bevinden zich op slechts 153 lichtjaar afstand van de zon, gelegen in het sterrenbeeld Stier (Taurus), en is zo’n 600 á 700 miljoen jaar oud eh… jong. Met het blote oog zijn er van de cluster al enkele leden zichtbaar, te zien in een soort van V-vorm, maar met de telescoop blijken er honderden sterren bij te horen, verspreid in een gebied van ongeveer 60 lichtjaar groot, zo was al lang bekend.

De getijdeslierten blijken volgens de Gaia gegevens nog veel groter te zijn. Credit: ESA/Gaia/DPAC, CC BY-SA 3.0 IGO; acknowledgement: S. Jordan/T. Sagrista.

Maar nu blijkt uit het onderzoek van Jerabkova en haar team dat er in de Melkweg nog duizenden andere sterren zijn, die ooit hebben behoord tot de Hyaden, maar die er door de getijdewerking van een zeer zware, maar onzichtbare structuur uit getrokken zijn.

In twee slierten van wel duizenden lichtjaren lang zijn met Gaia die voormalige leden van de Hyaden teruggevonden. Daarnaast laten de Gaia gegevens zien dat er ook sterren worden vermist, iets dat niet kan zijn gebeurd door het ‘normale’ uiteenvallen van de sterrenhoop, iets dat continu het lot is van iedere sterrenhoop.

De simulaties die Jerabkova et al hebben gedaan laten zien dat de enorme getijdeslierten van de Hyaden ontstaan moeten zijn door de botsing met een massieve structuur van zo’n tien miljoen zonsmassa zwaar (zie de video’s hierboven). Zo’n structuur is echter niet te zien in de buurt van de zon. Vandaar dat ze denken dat het gaat om een zogeheten sub-halo van donkere materie, waarmee de Hyaden in botsing moet zijn gekomen. Modellen van sterrenstelsels gaan er van uit dat dergelijke wolken van donkere materie bijdragen aan het ontstaan en de verdere evolutie van de stelsels. Het vakartikel over de waarnemingen aan de Hyaden zal verschijnen in het tijdschrift Astronomy and Astrophysics, Bron: ESA.

ESA werft nieuwe lichting astronauten en introduceert de ‘parastronauten’

Voor het eerst in elf jaar gaat ESA weer nieuwe astronauten rekruteren. De sollicitatieperiode gaat officieel op 31 maart a.s. van start. Er wordt gezocht naar zes carrière- en 20 reserve-astronauten. De selectieprocedure zal verdeeld zijn in zes fasen en duurt in totaal 18 maanden, in oktober 2022 moet de procedure zijn afgerond. Solliciteren kan tot en met 28 mei a.s. ESA’s directeur-generaal Jan Wörner die de wervingsactie inleidde met een persconferentie op 16 februari j.l. benadrukte in zijn woorden dat ‘diversiteit’ bij deze selectieronde een belangrijk thema is, en dat ESA gemengde teams bepleit. Ook start er een parastronautenprogramma, mensen met een fysieke beperking kunnen solliciteren voor reserve-astronaut. Dit programma heet het Parastronaut Feasibility Project en is een first in de wereld m.b.t. astronautselectieprogramma’s (meer over dit PFP in onderstaande paragrafen). David Parker, ESA’s directeur Human and Robotic Exploration stelt dat ook ‘reserve-astronauten’ een noviteit is binnen ESA. Parker: “De reserve-astronauten zullen op dezelfde manier opereren als reserve-soldaten van het leger – ze worden alleen gebeld als een specifieke missie of project dit vereist. De geselecteerde reservisten blijven in dienst bij hun huidige werkgever, maar kunnen later door ESA ingehuurd worden op basis van een tijdelijk contract dat aan de missie is gekoppeld.” Lees verder

Bijzondere ‘blue jet’ en ELVES gespot vanaf het ISS

Vanuit het ISS wordt sinds 2018 door ESA onderzoek gedaan naar elektrische ontladingen die voortkomen uit onweersstormen in de hogere atmosfeer zoals blue jets, ELVES en red sprites. Een internationaal wetenschapsteam o.l.v. de Duitse astrofysicus Torsten Neubert onderzocht recentelijk enkele van deze fenomenen waargenomen met ESA’s ASIM, het ‘European Atmosphere-Space Interactions Monitor’. ASIM bestuit uit een verzameling optische camera’s, fotometers en een röntgen- en gammastralingsdetector en speurt naar deze bijzondere fenomenen in de hogere atmosfeer, ASIM werd geïnstalleerd in 2018. Recent verscheen in het journal Nature, het onderzoekspaper van het team betreffende deze observaties van ASIM.* De in het artikel besproken lichtflitsen en bliksem werden waargenomen op 26 februari 2019 boven de Pacifische Oceaan, nabij het eiland Nauru.
Lees verder

Thales Alenia Space gaat moederschip ‘Comet Interceptor’ ontwerpen

De Comet Interceptor is een komeetmissie voorgesteld door ESA in 2019. Het doel van dit uit drie delen samengestelde ruimteschip is om monsters van een langperiodieke komeet te verzamelen. ESA, die de algehele leiding heeft over het project, heeft recent Thales Alenia Space (VK) de opdracht gegeven voor het ontwerpen van het moederschip van de ‘Comet Interceptor’. JAXA gaat de twee kleinere sondes bouwen die bij de Interceptor horen. Tot nu toe zijn er slechts monsters van kortperiodieke kometen verzameld. Voor monsters van een langperiodieke komeet zal men nu een andere strategie toepassen. De ‘kosmische struikrover’ zal daarvoor in de ruimte als het ware op de ‘loer’ gaan liggen en geduldig afwachten tot er een geschikte komeet langskomt, liefst een ‘verse’ vanuit de Oortwolk. Het wachten kan tot maximaal drie jaar in beslag nemen voordat overgegaan wordt tot een rendez-vousmissie met de komeet.
Lees verder

De Koninklijke Sterrenwacht van België en EMXYS nemen deel aan de ruimtemissie Hera voor planetaire defensie

Artistieke impressie van de CubeSat Juventas. Credit: ESA

De Koninklijke Sterrenwacht van België en EMXYS (Spanje) zijn door de Europese Ruimtevaartorganisatie ESA geselecteerd om een gravimeter te leveren voor de Juventas-satelliet, die zal landen op de asteroïde Dimorphos in het kader van het planetaire defensieprogramma van ESA.

De Koninklijke Sterrenwacht van België en EMXYS zullen het GRASS-instrument leveren dat het zwaartekrachtveld van de asteroïde Dimorphos zal meten. De gravimeter is een onderdeel van van de CubeSat Juventas (een miniatuursatelliet), vervaardigd door GomSpace Luxemburg. Juventas zal in 2027 op de asteroïde landen, na meegereisd te hebben aan boord van het Hera-ruimtevaartuig van de ESA. GRASS zal de eerste gravimeter op een asteroïde zijn.

De gravimeter GRASS is een instrument dat wordt voorgesteld, ontworpen en ontwikkeld door de Koninklijke Sterrenwacht van België in samenwerking met EMXYS, die de definitieve ruimteversie van het instrument voor de missie zal leveren. Van de gravimeter wordt verwacht dat hij waardevolle gegevens over de massaverdeling, de interne structuur en de dynamica van Dimorphos naar de aarde stuurt. Deze informatie zal bijdragen aan het opzetten van toekomstige strategieën om de baan af te buigen van asteroïden die met de aarde kunnen botsen.

De exploratie van lichamen van het zonnestelsel om hun interne structuur, evolutie en oorsprong beter te begrijpen is een van de belangrijkste onderzoeksdomeinen van de Koninklijke Sterrenwacht van België, die ook een sterke ervaring heeft op het gebied van gravimetrie en geofysica. Het is de eerste keer dat de Sterrenwacht deelneemt aan een ruimtemissie naar een asteroïde.

Na deelname aan drie ruimtemissies in een baan om de aarde en één suborbitale missie, is dit de eerste keer dat EMXYS deelneemt aan een ruimtemissie ver weg van de aarde.

De Hera-missie, die gelanceerd zal worden in 2024, is de Europese bijdrage aan een internationale missie met twee ruimtesondes naar een binaire asteroïde. Rond de grootste asteroïde Didymos met een diameter van 780 m, draait een maan, Dimorphos, met een diameter van 160 meter. NASA’s DART-missie zal inslaan op Dimorphos, en Hera zal een gedetailleerd post-impact onderzoek uitvoeren met de bedoeling een herhaalbare planetaire defensietechniek te ontwikkelen.

Ozgur Karatekin (Koninklijke Sterrenwacht van België) verklaarde dat “Hera de eerste missie zal zijn om een gedetailleerde karakterisering van een binair asteroïde systeem uit te voeren. GRASS zal de oppervlakteversnellingen waarnemen om de structuur van de ondergrond te onthullen en de rotatie en baanbeweging van het binaire systeem beter te karakteriseren. De zwaartekracht op zo’n klein lichaam, dat waarschijnlijk bestaat uit losjes vastgehouden hopen puin, zijn zeer klein (ongeveer 6 orden van grootte kleiner dan de zwaartekracht op aarde). GRASS is specifiek ontworpen om in dergelijke microzwaartekrachtmilieu en in ruwe oppervlaktevoorwaarden te werken”.

José Antonio Carrasco, CEO van EMXYS, verklaarde dat “deze missie de positie van EMXYS binnen de ruimtevaartsector verzekert en de technologie van het bedrijf zeer betrouwbaar maakt om een toonaangevende producent van hoogwaardige satellietplatforms en nuttige ladingen binnen de New Space-markt te worden”.

Ian Carnelli, Hera-projectmanager bij ESA, verklaarde dat “GRASS ons in staat zal stellen aanvullende informatie te verzamelen over de interne structuur van Dimorphos, die cruciaal is voor het kalibreren van de numerieke impactcodes voor de defensie van de planeet. We zijn zeer enthousiast om deze uitstekende samenwerking met de Koninklijke Sterrenwacht van België en EMXYS voort te zetten. De CubeSat Juventas zal nu over een ongelooflijke reeks instrumenten beschikken”.

Over de Koninklijke Sterrenwacht van België

De Koninklijke Sterrenwacht van België is een federaal onderzoeksinstituut dat werkt onder de auspiciën van het Federaal Wetenschapsbeleid (BELSPO). Het werd opgericht in 1826 en verhuisde in 1890 naar zijn huidige locatie in Ukkel. Het werk van de Sterrenwacht richt zich op de ontwikkeling en verspreiding van kennis op het gebied van de astronomie, de geodesie van de ruimte en de geofysica door het uitvoeren van wetenschappelijk onderzoek en diensten. De diensten (Operationele Directies) zijn “Referentiesystemen en Planetologie”, “Seismologie en Gravimetrie”, “Zonnefysica en Ruimteweer” en “Astronomie en Astrofysica”. De dienst (Operationele Directie) “Referentiesystemen en Planetologie” doet onderzoek naar onderwerpen als ruimtegeodesie, planetaire wetenschap, aardrotatie, GNSS en de realisatie van de tijd. Wetenschappers van de Koninklijke Sterrenwacht van België nemen actief deel aan planetaire missies van de ESA met verantwoordelijkheden op verschillende missies, waaronder ExoMars, MarsExpress, BepiColombo en JUICE (JUpiter ICy moons Explorer).

Over EMXYS

EMXYS is opgericht in 2007 en heeft meer dan 13 jaar ervaring in de ontwikkeling van geavanceerde elektronische systemen en de toepassing daarvan in de ruimtevaart, met name nanosatellietgerelateerde technologieën. Het bedrijf ontwikkelt projecten voor ruimtevaartagentschappen en ruimtevaartgerelateerde industriële aannemers, die een betrouwbaar en concurrerend projectbeheer bieden, evenals onderzoeks- en ontwikkelingsdiensten. Tot nu toe zijn 24 ruimtevaartprojecten en 4 missies afgerond.

Het technologiebedrijf ontwikkelt en produceert apparatuur en geïntegreerde instrumentatie gericht op data capture en control systemen voor zowel wetenschappelijke als commerciële ruimtetoepassingen. Het richt zich op vier technologische gebieden: ruimtesystemen, biomedische techniek, wetenschappelijke instrumenten en defensiesystemen. Het R&D-laboratorium en de administratieve faciliteiten zijn gevestigd in het wetenschappelijk en bedrijvenpark van de Miguel Hernández-universiteit in Elche. EMXYS is een spin-off van deze universiteit. Bron: Koninklijke Sterrenwacht van België.

ESA tekent miljoenencontract voor productie Hera ruimtesonde

Op 15 september j.l. heeft ESA een contract van maar liefst 130 miljoen Euro getekend voor het ontwerp en de productie van de Hera-ruimtesonde. Hera is ESA’s eerste missie met betrekking tot planetaire defensie en het is de bedoeling dat Hera in 2024 gelanceerd zal worden. ESA’s technisch directeur Franco Ongaro en CEO Marco Fuchs, van Germany Space Company OHB, eerste contractant van het Hera internationale consortium tekenden de overeenkomst in ESA’s ESOC-centrum in Darmstadt. De Hera-sonde maakt deel uit van een veel groter internationaal project dat tot doel heeft een voor de aarde potentieel gevaarlijke asteroïde van koers te doen wijzigen. Dit megaproject is ‘AIDA’ genoemd, Asteroid Impact and Deflection Assessment, en bestaat uit o.a. de DART-sonde (Double Asteroid Redirect Test) en ESA’s Hera-sonde. Praktisch alle ESA leden zijn erbij betrokken, waaronder ook Nederland dat zonnesensoren gaat leveren voor Hera, alsook het Japanse JAXA. Het tweetal ruimtevaartuigen zal in de eerste helft van dit decennium een demonstratievlucht maken naar een asteroïde dubbelsysteem, Didymos.
Lees verder

Regenboogkomeet met een hart van spons

Een afbeelding van de komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko genomen door de ‘dashboardcamera’ van Rosetta op 7 juli 2015. Credit: ESA/Rosetta/NAVCAM.

Een doordringbaar hart met een verharde buitenkant – de rustplaats van Rosetta’s lander Philae op komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko onthult meer over de binnenkant van de ‘badeend’ rondom de zon. Een recente studie suggereert dat de binnenkant van de komeet poreuzer is dan het materiaal nabij het oppervlak. De resultaten bevestigen dat zonnestraling het oppervlak van de komeet aanzienlijk verandert als deze door de ruimte reist tussen de banen van Jupiter en de Aarde. De hitte van de Zon leidt tot een uitwerping en vervolgens tot het terugvallen van materiaal.

Locatie, locatie, locatie. Dat was het belangrijkste voor het radarinstrument op het Rosetta-ruimtevaartuig en de Philae-lander, die ontworpen was om de kern van de komeet te onderzoeken. Het CONSERT-experiment bestond uit twee antennes die precieze signalen naar elkaar stuurden. Maar toen Philae verdween bij de landing in november 2014, moesten wetenschappers werken met geschatte waarden. Philae heeft meer dan twee dagen aan de oppervlakte gewerkt – 63 uur, om precies te zijn.

Rosetta, een zacht hart van steen. Credit: ESA/Rosetta/Philae/CONSERT

De bovenste figuur in de afbeelding hierboven toont het signaal dat het CONSERT instrument van Philae, op het oppervlak van de komeet, verbindt met het signaal van de Rosetta-orbiter. Het waaiervormige aspect is het resultaat van de beweging van Rosetta langs de eigen baan, waarbij de kleuren de afzonderlijke signaalbanen markeren naarmate de baan evolueert. De afbeelding eronder toont de signalen in meer detail, die zich binnenin de komeet verspreiden van Philae naar de punten vanwaar deze de komeet verlaten naar de orbiter.  De kromming is het resultaat van de projectie van de banen op het hobbelige oppervlak van de komeet. De blauwere kleur geeft meer ondiepe banen aan (slechts enkele centimeters), terwijl de rodere tinten aangeven waar de signalen onder 100 m diepte doordrongen.

De tijd die het signaal nodig heeft om zich tussen de twee radars te verplaatsen, biedt inzicht in de kern van de komeet, zoals de poreusheid en de samenstelling. Het team ontdekte dat de stralen zich met verschillende snelheden verspreiden, wat duidt op verschillende dichtheden binnen de komeet. Vandaar de omschrijving van 67P, een doordringbaar hart met een verharde buitenkant. Bron: ESA.