Eerste scheervlucht van BepiColombo langs Mercurius geslaagd

Credit: ESA/BepiColombo/MTM, CC BY-SA 3.0 IGO

De Europees-Japanse ruimteverkenner BepiColombo is in de nacht van vrijdag op zaterdag (1-2 oktober) succesvol langs Mercurius gescheerd. Die scheervlucht was nodig om BepiColombo een juist zetje te geven richting z’n uiteindelijke doel, een stabiele baan eind 2025 rond Mercurius. Zaterdag 2 oktober om 01.34 uur Nederlandse tijd vond de dichtste nadering tot Mercurius plaats, waarbij hij tot een afstand van 200 km boven het oppervlak kwam. Tien minuten later, om 01.44.12 uur om precies te zijn nam BepiColombo met zijn Mercury Transfer Module’s Monitoring Camera 2 bovenstaande foto, waarvan je hieronder een gelabelde versie ziet. De ruimteverkenner was op dat moment 2418 km van Mercurius verwijderd (waarmee je gelijk kunt zien hoe snel ‘ie gaat). Op de foto zien we onder andere het Sihtu Planitia gebied op het noordelijk halfrond van Mercurius, dat ooit overstroomd is geweest met lavastromen. Verder is ook de 166 km grote Lermontov krater te zien.

Credit: ESA/BepiColombo/MTM, CC BY-SA 3.0 IGO

De bedoeling is dat er in totaal negen scheervluchten worden gemaakt om BepiColombo in z’n juiste baan te krijgen, eentje om de aarde heen (die al geweest is), twee om Venus heen (ook al geweest) en zes om Mercurius heen (waarvan de eerste afgelopen weekend plaatsvond). Nog vijf te gaan dus. Bron: ESA.

BepiColombo zal zaterdag 2 oktober z’n eerste scheervlucht langs Mercurius maken

Credit: ESA/ATG medialab

De BepiColombo missie van ESA en JAXA (de Europese resp. Japanse ruimtevaartorganisatie) zal komende zaterdagnacht z’n eerste scheervlucht maken langs Mercurius. Die planeet, de binnenste planeet van het zonnestelsel, is ook het doel van de missie, maar om in een stabiele baan te komen moeten er in totaal zes scheervluchten om de planeet heen worden gemaakt. Pas in 2025 zal de ruimteverkenner die uiteindelijke baan bereiken. Om 01.34 uur Nederlandse tijd (dus ’s nachts) zal BepiColombo zijn dichtste nadering tot Mercurius meemaken, waarbij hij tot een afstand van 200 km boven het oppervlak zal vliegen. Eerder dit jaar (in augustus) had BepiColombo een scheervlucht langs Venus, ook bedoeld om hem een gravitationele boost richting Mercurius te geven.

Credit: ESA

Tijdens de scheervlucht (Engels: flyby) zullen er met twee van de drie monitoring cameras (MCAM’s) foto’s worden gemaakt en zullen wetenschappelijke instrumenten worden gebruikt (zie de illustratie hieronder). De scheervlucht vindt plaats aan de nachtzijde van Mercurius, dus echt spectaculair zullen de foto’s niet worden, ook niet omdat de hoge resolutie-camera’s nog niet zullen werken. De bedoeling is dat er in totaal negen scheervluchten worden gemaakt om BepiColombo in z’n juiste baan te krijgen, eentje om de aarde heen (die al geweest is), twee om Venus heen (ook al geweest) en zes om Mercurius heen (zie de animatie hierboven wanneer dat allemaal was/is).

Credit: ESA.

De ruimteverkenner bestaat uit twee onderdelen, te weten de Mercury Planetary Orbiter van de ESA en de Mercury Magnetospheric Orbiter van de JAXA. Hieronder een video waarin je een korte impressie ziet van de scheervlucht komend weekend.

Bron: ESA.

Hebbes: Mercurius in z’n grootste oostelijke elongatie

Credit: via Stellarium.

Terwijl half Nederland dinsdagavond voor de buis zat gekluisterd om naar de eerste halve finale van het Eurovisie Songfestival in Rotterdam te kijken togen Jan Brandt en ik naar de Zwanenplaatweg in de Dordtse Biesbosch om daar te gaan speuren naar een zwak lichtstipje laag aan de zuidwestelijke hemel. Dat stipje moest Mercurius zijn, de planeet het dichtst bij de zon, die maandagavond z’n grootste oostelijke elongatie beleefde. Gezien vanaf de aarde staat Mercurius 22° van de zon vandaan en dat maakt hem een uitstekend object om nu net na zonsondergang te bekijken. En het is gelukt! Tussen de flarden wolken door zagen we Mercurius staan, weliswaar met een verrekijker, maar toch erg duidelijk. Mercurius heeft een helderheid van 0,6m en een schijnbare diameter van 8,1”. Hierboven de situatie aan de hemel zoals ik die vantevoren in Stellarium had gezien, hieronder een foto die ik van het werkelijke schouwspel maakte, gemaakt met mijn mobiele telefoon (onderaan nog een versie met labels). Details van de opname: 1 seconde belicht, F1,5 op ISO 400.

Jan had zijn 15cm F8/EQ3 special paint planetaire Newton bij zich en daar hebben we eerst mee gekeken of het daadwerkelijk Mercurius was die we daar laag aan de hemel zagen. En inderdaad, er was een schijngestalte te zien, hetgeen je bij sterren of bij Mars (ook aan de hemel te zien) niet zo gauw zult tegenkomen, nou ja zeg maar nooit. Het was dus Mercurius, ietsje onder de ster Al Nath van het sterrenbeeld Stier. Voor wie het ook eens wil proberen: vanaf nu vermindert de hoekafstand tot de zon en neemt de helderheid van Mercurius af, maar de planeet blijft nog zo’n twee weken zichtbaar. Hieronder nog even de gelabelde versie van de foto.

Bron: Sterrengids 2021.

MESSENGER ‘zag’ meteoriet inslaan op Mercurius

Credit: Jacek Zmarz

Het inslaan van meteorieten op de maan hebben we al heel vaak gezien, onlangs zelfs drie inslagen kort na elkaar. Maar nu blijkt dat NASA’s MESSENGER (MErcury Surface, Space ENvironment, GEochemistry and Ranging) er ook eentje zag inslaan en wel op de planeet Mercurius. Het gebeurde op 21 december 2013, dus ruim acht jaar geleden, maar het is nu pas naar voren gekomen na onderzoek van de gearchiveerde gegevens van MESSENGER. Uit die gegevens blijkt dat MESSENGER’s Fast Imaging Plasma Spectrometer (FIPS) die dag een grote hoeveelheid natrium en silicium ionen, deel uitmakend van de stroom deeltjes van de zonnewind. Jamie Jasinski (Jet Propulsion Laboratory) en z’n team konden traceren dat al die deeltjes een zelfde snelheid hadden en dezelfde kant uitgingen. Duidelijk was dat ze niet afkomstig waren van de zon, maar dat ze van Mercurius afkomstig waren.

Het oppervlak van Mercurius is bezaaid met inslagkraters van meteorieten. Credit: NASA/Johns Hopkins APL/Carnegie Institution of Washington

Er moet die dag een pluim vanaf het oppervlak van Mercurius zijn opgestegen, die reikte tot ruim 5000 km hoogte en die bestond uit natrium en silicium. Die deeltjes waren in eerste instantie electrisch neutraal, maar toen ze in de ruimte in reactie kwamen met de fotonen van de zon werden het ionen, electrisch geladen deeltjes. Men denkt dat die pluim het gevolg was van de inslag van een meteoriet op Mercurius. Heel groot moet die niet zijn geweest (slechts 90 cm doorsnede naar schatting), maar omdat Mercurius slechts een zeer ijle exosfeer heeft kon die pluim ongehinderd zulke hoogten bereiken. Bron: Phys.org.

BepiColombo, dáár zit muziek in!

ESA heeft recent ‘sonificaties’ vrijgegeven van de telemetrie die is teruggezonden door de BepiColombo Mercurius ruimtesonde tijdens de flyby van de aarde op 20 april j.l. De sonificaties, omzetting van niet-auditieve data naar geluid, klinken als een reeks atonale – zonder vaste toonsoort – symfonische muziekstukken, bestaan uit een vijftal audio-opnamen vastgelegd door twee instrumenten die waren geïnstalleerd op één van de twee aan elkaar gekoppelde orbiters van de BepiColombo. Lees verder

Vrijdag vliegt BepiColombo – onderweg naar Mercurius – langs de aarde

De aarde en de maan gefotografeerd door een van BepiColombo’s selfie camera’s begin maart 2020 tijdens het naderen van de aarde vóór de flyby op 10 april 2020. Klik voor de animatie. Credit: ESA’s BESA/BepiColombo/MTM, CC BY-SA 3.0 IGO

Komende vrijdag 10 april zal de Europees-Japanse Mercurius-verkenner BepiColombo langs de aarde vliegen. Het is een flyby die bedoeld is om BepiColombo met de zwaartekracht van de aarde een slinger te geven, zodat ‘ie meer snelheid krijgt om naar de binnenste delen van het zonnestelsel te vliegen. BepiColombo, gelanceerd in oktober 2018, draait momenteel om de zon op een afstand die ongeveer even groot als de afstand tussen de aarde en het ruimtevaartuig. Op 10 april om circa 06:25 uur, zal het ruimtevaartuig de aarde benaderen op een afstand van slechts 12.700 km. Deze afstand is minder dan de helft van de hoogte waarop de Europese Galileo-navigatiesatellieten vliegen. BepiColombo zal gedurende flyby zichtbaar zijn op aarde, niet met het blote oog, maar wel met verrekijkers of telescopen. Hieronder het gebied waar ‘ie zichtbaar zal zijn. Hij trekt van oost naar west en zal om 06:24:58 de dichtste nadering hebben, hetgeen op het zuidelijk halfrond het beste zichtbaar is (hoe roder hoe beter zichtbaar).

Credit: ESA

Bij ons in Nederland zal ‘ie héél laag in het zuiden zichtbaar zijn. Op Heavens Above is een pagina, waar je kunt zien of en wanneer ‘ie zichtbaar is (nu ingevuld voor Dordrecht). De flyby op 10 april is slechts de eerste van de in totaal negen zwaartekrachtsslingers gedurende de zeven jaar durende reis naar Mercurius. Tot nu toe heeft ‘ie 1,4 miljard km afgelegd. In oktober zal het ruimtevaartuig de eerste van de twee flyby’s nabij Venus uitvoeren. De laatste zes manoeuvres zullen worden gedaan met behulp van de zwaartekracht van Mercurius zelf – zie de afbeelding hieronder. BepiColombo zal eind 2025 Mercurius bereiken.

Credit: ESA.

Bron: ESA + ESA.

#MercuriusOvergang: Maandag 11 november trekt Mercurius voor de zon langs

Foto van de Mercuriusovergang van 9 mei 2016. Credit: Sander van der Wal/Maaike van der Plas

Aanstaande maandag (11 november 2019) beweegt de planeet Mercurius voor de zon langs. Het stipje van de planeet schuift even over half twee voor de zon. Rond 16:20 uur is de overgang halverwege, dan staat de zon al erg laag. Met zonsondergang om 16:53 verdwijnen de zon en Mercurius samen achter de westelijke horizon. Zonder speciale telescoop is het verschijnsel niet te bekijken. Daarom stellen sterrenwachten, verenigingen en universiteitsobservatoria speciale kijkers op om de Mercuriusovergang veilig waar te nemen. Een overzicht van de plekken waar het verschijnsel is te zien staat op https://www.sterrenkunde.nl/knvws/mercuriusovergang.

Mercurius draait in 88 dagen een rondje om de zon. Hierdoor beweegt de planeet vanaf de aarde gezien elke 116 dagen tussen de aarde en zon door. Mercurius kruist daarbij niet altijd de denkbeeldige lijn die de aarde en zon verbindt. Vanaf de aarde gezien lijkt Mercurius soms onder of juist boven de zon langs te bewegen. Dit komt doordat de planeetbanen onderling iets gekanteld zijn. Als Zon – Mercurius – Aarde wel op één lijn staan, is een zeldzame planeetovergang zichtbaar. De vorige Mercuriusovergang was op 9 mei 2016. Op de volgende moeten we nog 13 jaar wachten, tot 13 november 2032.

Op 11 november om 13:36 uur raakt Mercurius voor het eerst de rand van de zon en dan begint de planeetovergang. Na krap 2 minuten is het hele schijfje van Mercurius zichtbaar voor de zonneschijf. De zon staat dan op zo’n 18 graden boven de ZZW-horizon. Je moet met een telescoop dus vrij zicht hebben op het westen om de Mercuriusovergang te kunnen volgen. Rond 16:20 uur is de overgang halverwege, dan staat de zon laag ,op 4 graden, boven de horizon. Met zonsondergang om 16:53 verdwijnen de zon en Mercurius samen achter de westelijke horizon. De overgang eindigt om 19:04 uur wanneer het stipje van Mercurius van de zon af beweegt. Die fase van de Mercuriusovergang is dus niet zichtbaar vanuit Nederland.

Bij een onbewolkte hemel is de zon natuurlijk makkelijk zichtbaar, maar Mercurius is lastiger waar te nemen. De planeet heeft een diameter van 4.879 km en staat ver van de aarde. Mercurius past vanuit ons perspectief tijdens de overgang 194x op de middellijn van de zon. Dat betekent dat Mercurius te klein is om door een eclips-brilletje te kunnen zien waanneer hij voor de zon langs schuift. Veilig kijken naar de zon tijdens de Mercuriusovergang kan met behulp van een telescoop met zonnefilter of een speciale zonnetelescoop. Een verrekijker (met zonnefilter) vergroot onvoldoende. Bron: Astronomie.nl.

Mercurius heeft een gigantische vaste binnenkern

Credit: NASA.

De planeet Mercurius blijkt een bijzonder aarde-achtige kern te hebben. Niet alleen is de kern van de kleinste planeet in het zonnestelsel even groot als de aardkern, maar ook qua structuur zijn er belangrijke overeenkomsten. De kern van Mercurius bestaat namelijk uit een vaste binnenkern en een vloeibare buitenkern, net als bij “ons”.

De ontdekking kan ons meer inzichten verschaffen in de inwendige evolutie van Mercurius én de ontwikkeling van diens magnetosfeer. Sterrenkundigen hebben hiertoe gebruik gemaakt van gegevens die zijn verkregen door de MESSENGER-ruimtesonde, die tussen 2011 en 2015 rondjes draaide rondom de planeet.

Deze Amerikaanse planeetverkenner heeft het zwaartekrachtveld van Mercurius heel precies in kaart gebracht en dit heeft astronomen in staat gesteld om het inwendige van de kleine rotsplaneet in beeld te brengen. Hieruit is gebleken dat Mercurius de tweede planeet in het zonnestelsel is (naast de aarde) waarbij het bestaan van een vaste binnenkern is vastgesteld.

Het feit dat deze kern even groot is als de aardkern vormt een nieuwe aanwijzing dat Mercurius vroeger veel groter moet zijn geweest. De planeet is namelijk weinig meer dan een metalen kern met een dun korstje erover. Waar is de mantel van de planeet dan gebleven? Gelukkig is een nieuwe ruimtesonde onderweg, namelijk de Europese Bepi-Colombo, om te helpen deze prangende vraag te beantwoorden.

Bron: Gizmodo

Nieuwe ringen van stof en asteroïden ontdekt in banen Mercurius en Venus

Wetenschappers van het Amerikaanse Marine onderzoekslaboratorium te Washington en het Goddard Space Flight Center van NASA te Greenbelt, Maryland, hebben resp. een nieuwe stof- en asteroïde gordel ontdekt in ons zonnestelsel. Het betreft een stofring om Mercurius en een asteroïden gordel die, het pad van Venus volgend, om de zon draait. Lees verder

Volkssterrenwacht Mercurius dringend op zoek naar een nieuwe beheerder

Credit: volkssterrenwacht Mercurius.

Volkssterrenwacht Mercurius in Dordrecht is dringend op zoek naar een nieuwe beheerder. Oprichter Frans van der Graaf is tijdelijk ingevlogen om gedeeltelijke sluiting van de sterrenwacht te voorkomen, zo blijkt uit een gisteren in het AD/Dordrecht verschenen artikel en uit een raportage op RTV Rijmond. Mercurius werd op 21 oktober 1998 geopend in het natuurgebied de Merwelanden in Dordrecht en in oktober 2018 werd het twintigjarig bestaan gevierd. In diezelfde maand echter maakte oud-beheerder Harrie van Zijp, die vanaf april 2014 bij Mercurius werkte (en die dat tot voor kort met zijn echgenoot Hennie deed), bekend een nieuwe baan te hebben gevonden. En een opvolger, die verstand heeft van sterrenkunde, ruimtevaart en weerkunde én in de weekenden wil werken, is niet een-twee-drie gevonden.

Daarom dreigt volgens oprichter Frans van der Graaf, die nu tijdelijk invalt tot 1 april, dat de sterrenwacht doordeweeks dicht moet. In het ergste geval gaat de tent volgens v.d. Graaf helemaal op slot. De sterrenwacht draait grotendeels op vrijwilligers, waarvoor ook nog steeds geworven wordt. Van de Graaf riep onder andere de hulp in van RTV Rijnmond en dat resulteerde in de video hierboven

Frans v.d. Graaf bij volkssterrenwacht Mercurius. Credit: RTV Rijnmond.

In Dordrecht en omgeving is ook de sterrenkundevereniging Christiaan Huygens actief, die met meer dan zestig leden de afdeling Zuid-Holland-Zuid van de Koninklijke Nederlandse Verenigingen voor Weer- en Sterrenkunde vormt. In een recent verleden zijn er pogingen gedaan om meer tot samenwerking te komen tussen de sterrenwacht en de vereniging, maar die mislukten echter. Wellicht dat in de nieuwe situatie opnieuw gekeken kan worden of er sprake kan zijn van één of andere vorm van samenwerking. Halverwege 2019 ontvangt de sterrenwacht naar verwachting de 150.000ste bezoeker, dus het zou zonde zijn als die mijlpaal niet gehaald kan worden. Bron: AD + RTV Rijnmond.