Het ISS maakt opnieuw ‘slagzij’ door onbedoeld ontbranden van stuwraketten van het Sojoez ruimteschip

Voor de tweede keer in drie maanden tijd heeft het ISS te maken gehad met het ongepland ontbranden van stuwraketten waardoor het ruimtestation als geheel begon te kantelen en van postitie veranderde. Het incident vond plaats, gisteren 15 oktober, om 11:02 NL’se tijd, en het betrokken ruimtevaartuig was de Sojoez MS-18. Deze Sojoez zal Oleg Novitskiy, filmregisseur Klim Shipenko en actrice Julia Peresild zondagochtend, 17 oktober, terug naar de aarde gaan brengen. Een dergelijk incident met stuwraketten gebeurde eerder, op 29 juli j.l.

Sojoez bij het ISS, Credits; NASA

Twee laatstgenoemden, Shipenko en Pereskild, verbleven voor vijf dagen op het ISS voor het maken van een film. Novitskiy is commandant van de Sojoez MS-18. Russische vluchtleiders hadden de stuwraketten van het voertuig om 11:02 NL’se tijd, in een geplande, zogenoemde ‘pre-departure test’ geactiveerd. “Het afvuren van de stuwraketten ging onverwachts door na het einde van het testvenster, wat resulteerde in een positieverandering voor het ISS om 11:13 uur”, aldus NASA. Het ISS kantelde zo een 57 graden, aldus het Russische persbureau Interfax, dat de communicatie tussen Novitskiy en Vladimir Solovyov, de vluchtdirecteur van het Russische segment van het ISS verzorgt. Mission Control tast nog in het duister over de oorzaak. Echter na een half uur was het probleem verholpen, NASA stelt: “Within 30 minutes, flight controllers regained attitude control of the space station, which is now in a stable configuration,” en “The crew was awake at the time of the event and was not in any danger.” “Het is ook onduidelijk waarom de stuwraketten van de MS-18 stopten met vuren. Mogelijk, aldus Timothy Creamer van NASA, heeft het te maken met het bereiken van de brandstoflimiet. Het ruimtestation kantelde ook onbedoeld op 29 juli j.l. De net aangekomen Nauka-module had te kampen met het onbedoeld afvuren van zijn stuwraketten.  Dat incident was veel extremer, het ISS kantelde toen zo een 540 graden, zie o.a. dit artikel in de NYT. Roscosmos stelde dat de oorzaak een softwareprobleem was. Zie ook deze Astroblog. Ondanks dit incident blijft de Sojoez MS-18 op schema om dit weekend terug te keren naar de aarde. Het ruimtevaartuig zal op zaterdag (16 oktober) loskoppelen van het station. Bronnen: NASA/Space.com

Ruimtetoerisme tijdperk leidt tot verhitte discussies over duurzame ruimtevaart en effecten op het klimaat

Het tijdperk van ruimtetoerisme lijkt met de recente vluchten van Virgin Galactic en Blue Origin inmiddels definitief aangebroken te zijn. Velen, ook ikzelf, kijken vol verwachting toe hoe deze ruimteschepen zich, hetzij stoer en soepel, soms wat sputterend of wankel, maar altijd ronduit indrukwekkend het luchtruim kiezen om in rap tempo hoger sferen tegemoet te gaan. Zoals deze week bijvoorbeeld nog gebeurde met de New Shepard met ‘Captain Kirk’ aan boord. Het onbekende betreden en ontdekken is mijns inziens mooi, het pionieren, exploreren en ontdekken zit verankerd in ons DNA. Inmiddels ligt het ruimtetoerisme nogal onder vuur, figuurlijk dan. Milieugroeperingen en individuele burgers begaan met milieu en klimaat doen hun zegje over deze nieuwe vorm van toerisme, die nu nog alleen toegankelijk is voor de ultrarijken, maar mogelijk in de niet al te verre toekomst meer en meer voor de gewone man bereikbaar wordt. Dat is zeker ook de bedoeling, deze bedrijven willen, nee, moeten zeer veel geld verdienen. Ook bekende personen laten zich inmiddels uit over ruimtetoerisme. Op dit moment is het Prins William van Engeland die de media op zich gericht ziet voor wat betreft kritiek op de vluchten van Jeff Bezos met zijn raket New Shepard en de impact op het milieu. De prins stelde dat er voorrang gegeven moet worden aan problemen hier op aarde.  En ook Virgin Galactic lag eerder dit jaar met zijn energie-slurpende SpaceShipTwo onder vuur in publieke milieu/klimaat-discussies, er volgde recent een stroom aan kritiek. Met de bemoeienis van invloedrijke personen wordt de discussie over ruimtetoerisme (en ruimtevaart in zijn algemeen) nog eens flink aangezwengeld. Want hoe verhoudt ruimtetoerisme zich met de huidige problematiek inzake milieuvervuiling, klimaatverandering, en koolstofvoetadrukken?  Een kort overzicht.

Credits: Blue Origin

Dit jaar was de concurrentie tussen Jeff Bezos en Richard Branson en hun ruimtevaartbedrijven en eerste toeristenvluchten dominant. SpaceX stapte dit jaar in met de Crew Dragon ‘Inspiration4’- missie, maar richt zich ook op o.a. het brengen van astronauten naar het ISS en commerciële maanreizen. Deze zullen de komende jaren plaatsvinden. Musk heeft dus grote plannen voor toerisme, zie o.a. hier. Echter, eerstgenoemde twee miljardairs stonden volop in de picture met hun korte, commerciële ruimtevluchten, en hebben ieder reeds ook persoonlijk een toeristische vlucht meegemaakt. Branson had de primeur, en liet vier toeristen (inclusief hemzelf) en twee piloten aan boord van SpaceShipTwo op 11 juli j.l. genieten. Jeff Bezos volgde rap, op 20 juli j.l. en ging mee met deze NS 16-missie. BO voerde inmiddels twee ruimtevluchten uit met ieder vier toeristen aan boord. Zoals we gezien hebben deze week, met de NS-18, was de media-aandacht groot voor de vluchten. De vluchten waren een succes en deze bedrijven hopen, met in hun kielzog nog enkele andere spelers, zie o.a. World View, de ruimte te kunnen ‘democratiseren’, zoals dat zo fraai heet. Los van het feit dat zo een dure vlucht vooralsnog voor slechts een handjevol mensen bereikbaar is – die desalniettemin ook jaren zullen moeten wachten voor een plekje – neemt met name de discussie over de ecologische impact t.g.v. deze activiteiten recent een astronomische vlucht. De bevolking wereldwijd wordt rijp gemaakt aan het idee gewend te raken, middels talloze klimaatregelingen, minder vlees te eten, meer spullen te recyclen, minder stroom te gebruiken, en als klap op de vuurpijl, iets waar velen enorm plezier aan beleven, hun (vakantie)-reizen te beperken, met name auto- en vliegreizen. En dat is dan nog slechts een deel van de veranderingen waarmee vrijwel iedereen wereldwijd te maken zal krijgen bij de energietransitie en alle milieu/klimaatregelingen die zullen volgen.

Credit: SpaceX

Ruimtetoerisme presenteert zich als een activiteit die momenteel nog nauwelijks toegankelijk is voor ‘de gewone man’ en bovendien zeer vervuilend. Het bereiken van de ruimte kost enorme veel energie, stoot veel kooldioxide uit en dit betekent een grote ecologische voetafdruk. Er worden veel soorten brandstof gebruikt en sommige zijn giftig en komen vrij tijdens de vluchten of het productieproces ervan. Het goede nieuws is dat de meeste nieuwe lanceringssystemen vloeibare brandstof gebruiken, wat in die zin minder problematisch is dan vaste stof-brandstoffen. De raketten zelf hebben vaak verschillende bestemmingsbanen rond onze planeet. VA en BO zijn suborbitale vluchten, d.w.z. ze gaan niet in een baan om de aarde, maar ze bereiken resp. een hoogte van 80 en 100 km, ervaren een korte tijd geen zwaartekracht en keren dan terug naar aarde. Zo’n type vlucht kost veel minder energie dan in een baan om de aarde gaan. Om deze reden zijn de kosten lager en is de ecologische voetafdruk kleiner. Momenteel worden er elk jaar ongeveer 100 raketten gelanceerd. Hun gecombineerde ecologische voetafdruk blijft minder dan de 100.000 vliegtuigen die dagelijks wereldwijd vliegen. Maar het ruimtetoerisme maakt een zeer sterke groei door. De impact op het milieu zou dus zeker relevant kunnen worden.

Credit: Virgin Galactic

Virgin Galactic is het eerste beursgenoteerde ruimtetoerismebedrijf. De Virgin VSS Unity vliegt op een combinatie van zeer vervuilende brandstoffen. Het SpaceShipTwo gebruikt een soort synthetisch rubber als brandstof en verbrandt dit in lachgas, een krachtig broeikasgas. De brandstof pompt koolstof in de bovenste stratosfeer, op een hoogte van 30-50 km. Daar kunnen deze deeltjes effecten veroorzaken, zoals het weerkaatsen van zonlicht en het veroorzaken van een nucleair wintereffect, tot het versnellen van chemische reacties die de ozonlaag aantasten, een laag die mensen beschermt tegen schadelijke straling. VG wil 400 vluchten per jaar wil uitvoeren. Naar schatting stoot elke vlucht van VG en BO resp. 60 en 90 ton CO2 uit. D.w.z. zo’n 8 en 15 ton per passagier. T.v. wereldwijd stoot ieder persoon jaarlijks ongeveer 4,8 ton CO2 uit, met de kanttekening dat het verschil tussen rijke en arme landen groot is. (VS 15 ton p.p., Spanje 5,4 ton p.p.). De koolstofvoetafdruk van deze suborbitale vluchten is dan ook niet extreem hoog i.v.m. die van andere activiteiten. Echter daar het slechts voor een minderheid toegankelijk is, stoot elke passagier in slechts een paar minuten tijd dezelfde hoeveelheid CO2 uit als gem. 2 of 3 mensen gedurende een jaar. (Nog t.v. één SpaceX-lancering stoot liefst 336 ton CO2 uit, genoeg om 70 keer met uw auto rond de wereld te rijden.) Vergeleken met Virgin’s SpaceShipTwo zijn Blue Origin’s raketten veel schoner, zie o.a. dit artikel en het artikel van Dr. Martin Ross, geofysicus en gespecialiseerd in commerciële ruimtevaartprojecten. Dat komt omdat de New Shepard vloeibare waterstof en vloeibare zuurstof verbrandt, de raket stoot geen koolstof uit, hoewel de productie hiervan dit weer wel doet. Ross stelt o.a.: “Volgens de margeberekeningen veroorzaakt verticale lancering met een herbruikbare NS-raket 100 keer minder ozonverlies.” Maar dit betekent niet dat de reis ‘schoon’ is. Ross: “Er is elektriciteit nodig om vloeibare zuurstof en vloeibare waterstof te maken. Je zou kunnen berekenen hoeveel elektriciteit werd gebruikt om het drijfgas te maken, en voegt eraan toe “Het hangt ervan af hoe ver terug in de toeleveringsketen je kijkt.”

Toch komen momenteel raketlanceringen als geheel niet vaak genoeg voor om significante vervuiling te veroorzaken. “De uitstoot van kooldioxide is totaal verwaarloosbaar in vergelijking met andere menselijke activiteiten of zelfs commerciële luchtvaart”, aldus NASA’s hoofd klimaatadviseur Gavin Schmidt. Maar sommige wetenschappers zijn bezorgd over het potentieel voor schade op de langere termijn, aangezien de industrie klaar is voor grote groei, met name de gevolgen voor de ozonlaag in de nog steeds slecht begrepen bovenste atmosfeer. Virgin Galactic, recent onder vuur door in de media, werd verweten dat Branson, als oprichter van VG, voor een paar minuten ‘fun’ in zo’n fossiele brandstofverslindend ruimteschip stapt, hoewel Branson pareerde dat zijn CO2-uitstoot ongeveer gelijk is aan een businessclass-ticket van Londen naar New York. Het bedrijf neemt nu stappen voor compensatie van koolstofemissie van de testvluchten en zal trachten de koolstofvoetafdruk van zijn toeleveringsketen te verkleinen. Maar terwijl trans-Atlantische vluchten honderden mensen vervoeren, komt de uitstoot van Virgin uit op ongeveer 4,5 ton per passagier in een vlucht van zes passagiers, volgens een analyse gepubliceerd door de Franse astrofysicus Roland Lehoucq e.a. in The Global Times/The Conversation. Dat is ongeveer gelijk aan autorijden in een middenklasse auto rond de aarde, en meer dan twee keer het individuele jaarlijkse koolstofbudget dat wordt aanbevolen om de doelstellingen van het klimaatakkoord van Parijs te halen.

Is er sprake van ‘space shaming’? De impact van suborbitale lanceringen zoals die van Virgin en Blue Origin verbleken in vergelijking met de impact van raketten die een baan om de aarde bereiken. Wanneer SpaceX met de Crew Dragon vier burgers de ruimte in stuurt, gebruikt het de Falcon 9, waarvan berekeningen aantonen dat het het equivalent van 395 trans-Atlantische vluchten aan CO2-uitstoot oplevert. Deze vlucht ‘Inspiration4’ vond recent plaats in september, zie hier. De wereld is zich nu veel meer bewust van klimaat- en milieueffecten dan toen deze bedrijven begin deze eeuw werden opgericht. De bedrijven zullen beter gaan kijken naar hoe vervuiling tot een minimum te beperken door middel van schonere technologieën om het probleem het hoofd te bieden. De koolstofvoetafdruk van deze suborbitale vluchten is voorlopig dan ook niet extreem hoog in vergelijking met die van andere activiteiten. Omdat het slechts voor een minderheid toegankelijk is, stoot elke passagier in slechts een paar minuten tijd dezelfde hoeveelheid koolstofdioxide uit als gemiddeld 2 of 3 mensen gedurende een heel jaar. Meer lezen over deze materie, zie het boek Sustainable Space Tourism van Annette Toivonen. Bronnen: Eco-business, Tourism-review, Phys.org

Livestream lancering Chinese Shenzhou 13-missie [update]

[update; om 18:23 NL’se tijd was er liftoff voor de Shenzhou 13. Godspeed!] De lancering van de bemande Shenzhou 13-missie staat vandaag 15 oktober gepland om 18:23 NL’se tijd. (12:23 EDT) vanaf het Jiuquan Satellite Center in de Gobi-woestijn. Deze missie gaat  zes maanden duren. De bemanning bestaat uit Zhai Zhigang, Wang Yaping en Ye Guangfu. Het trio is de back-up bemanning van de Shenzhou 12-missie. Zhai, voormalig gevechtspiloot, is commandant van de missie, en was de eerste Chinese astronaut die een ruimtewandeling maakte, dit deed hij tijdens de Shenzhou 7-missie in 2008. Voor de 41-jarige Ye Guangfu, ook voormalig gevechtspiloot, is het zijn eerste vlucht. Wang Yaping is de tweede Chinese vrouw in de ruimte en nu de eerste vrouwelijke astronaut die het Tianhe-ruimtestation gaat bezoeken. Wang was lid van de Shenzhou 10-missie in 2013 en gaf een educatieve lezing vanuit de ruimte. De Shenzhou zal bovenop een Lange Mars 2F-raket gelanceerd worden vanaf Jiuquan Satellite Launch Center in de Gobi-woestijn. De reis gaat naar de kernmodule van het toekomstig Chinese ruimtestation Tiangong (hemels paleis) 2. Lin Xiqiang, adjunct-directeur van het Nationale Chinese ruimteagentschap, het CNSA, deelde op de persconferentie gisteren mee dat de lancering live te kijken is via het China Central Television-netwerk, vanaf 14:25 NL’se tijd, zie ook de stream hieronder. De Shenzhou 13 wordt gelanceerd op het moment dat de in een baan om de aarde draaiende Tianhe-module over de lanceerplaats in Jiuquan gaat, waardoor het ruimteschip ongeveer acht uur later Tianhe kan inhalen en aanmeren. Zie hier meer op AB op de lancering van de Shenzhou 12.

Artistieke impressie van het Chinese modulaire ruimtestation – Foto: CMSEO

Belangrijke missiedoelen voor Shenzhou 13 zijn het testen van technologieën voor de montage en constructie van het ruimtestation, dat in 2022 nog twee modules zal ontvangen. Men test o.a. de overplaatsing van een module van de ene dockingport naar de andere, m.b.v. handmatige bediening van Tianhe’s robotarm. Het onbemande ruimtevaartuig Tianzhou 2, dat voorraden leverde voor Shenzhou 12, zal worden gebruikt als testobject. Twee tot drie extravehicular activiteiten (EVA’s), of ruimtewandelingen, zijn ook gepland tijdens de Shenzhou 13-missie. Het belangrijkste doel is om een ??adapter te installeren waarmee de grote arm van Tianhe kan worden aangesloten op een andere, kleinere arm die op een toekomstige module zal komen. Ook worden medische, woon- en werkondersteuningstechnologieën uitgebreidt geïnspecteerd en zullen er wetenschappelijke experimenten uitgevoerd worden op gebieden als ruimtegeneeskunde en microzwaartekrachtfysica. Shenzhou 13 zal aanmeren in de nadirhaven van Tianhe, die naar de aarde is gericht. Dit betekent dat het ruimteschip een radiale of ‘R-bar’ rendez-vous moet maken om dicht bij de module te komen en Tianhe nadert vanuit een richting loodrecht op de aarde, in plaats van langs de lijn van Tianhe’s vliegroute zoals bij meer routinematige aanlegmanoeuvres. Zhai, 55, keert na 13 jaar terug naar de ruimte. “Namens onze bemanning en mezelf gesproken, heb ik er alle vertrouwen in om de Shenzhou 13-missie te voltooien,” sprak hij op de persconferentie gisteren die plaatsvond op Jiuquan. Op de vraag of Wang Yaping opnieuw een live college zou geven vanuit een baan om de aarde voor studenten in China, bevestigde de vice-Lin Xiqiang, vice-president van het CNSA, dat outreach-activiteiten zouden deel uitmaken van de Shenzhou 13-missie. Space.com/CNSA/CMSA

Video; Blue Origin’s New Shepard bezorgt ‘Captain Kirk’ en zijn drie mede-passagiers de reis van hun leven

Blue Origin heeft vandaag zijn tweede bemande ruimtevlucht, de ‘New Shepard 18’-missie met succes voltooid. De acteur William Shatner, beter bekend als dé ‘Captain James T. Kirk’ uit Star Trek: The Original Series, was één van de vier passagiers op de New Shepard. Shatner meldde over de radio; “That was unlike anything they described.” De andere drie passagiers waren Blue Origin’s Vice President of Mission & Flight Operations Audrey Powers, voormalig NASA-ingenieur Dr. Chris Boshuizen, en auteur en mede-oprichter van klinisch onderzoeksplatform Medidata Solutions Glen de Vries. Powers is manager voor het certificeringsproces voor de New Shepard.  De Vries heeft zelfs een eigen website gemaakt speciaal voor deze gelegenheid, zie hier. Op de twitterlijn van Blue Origin kan men de autorit van Shatner en de andere passaiers van vanochtend naar de lanceerplaats bekijken, zie hier. De herbruikbare New Shepard-raket en -capsule zijn om 9.50 uur lokale tijd (15:50 NL’se tijd) van Blue Origin’s Launch Site One, net ten noorden van de stad Van Horn in West-Texas, opgestegen. Na een vlucht van elf minuten, waarin de bemanning ongeveer vier minuten gewichtloos was in de ruimte, bracht de capsule de bemanning veilig terug naar de aarde met een parachute-geassisteerde landing nabij de faciliteiten van Blue Origin in West-Texas. De raket, die zich van de capsule scheidde nadat hij de bemanning naar de ruimte had gebracht, maakte ook met succes een rechtopstaande landing van ongeveer zeven minuten. De eerste bemande vlucht van Blue Origin, de NS-16 vloog op 20 juli j.l. Aan boord de Nederlandse student Oliver Daemen, de broers Mark en Jeff Bezos, en de 82-jarige Wally Funk. De lanceringsfaciliteit van Van Horn is het eerste volledig privé-ruimtelanceringscomplex dat een bemande vlucht verzorgt. Het Spaceport America bijvoorbeeld, ontving van de staat New Mexico honderden miljoenen dollars aan financiering voor het SpaceShipTwo-vluchten ondersteunde. De New Shepard-16-missie vloog ook de allereerste betalende suborbitale ruimtetoerist, hoewel eerder betalende toeristen aan boord van Sojoez-missies naar het internationale ruimtestation (ISS) gevlogen zijn. Shatner is met zijn 90 jaar de oudste passagier ooit in de ruimte. Bronnen: Blue Origin/Space.com/EverydayAstronaut

Noorwegen wil als eerste Europees land satellieten lanceren van eigen bodem

Noorwegen wil in 2022 een satelliet lanceren vanaf eigen bodem. Het land heeft het Andøya Space Center geselecteerd als lanceerbasis, dat nu omgebouwd wordt tot ‘Andøya Spaceport’. De premier van het land, Erna Solberg liet afgelopen vrijdag 8 oktober  in een verklaring weten het project te steunen. Via de nationale omroep NRK zei Solberg: “We geven nu groen licht voor de oprichting van de lanceerbasis op Andøya. Het Andøya Spaceport zal in totaal 365 miljoen NOK (ong. 36 miljoen Euro) ontvangen”. Het Andøya Space Center is gelegen in de regio Nordland, in, niet verrassend, het noordelijk deel van het land. De CEO van het Norwegian Space Centre, Christian Hauglie-Hanssen, meent dat Noorwegen er klaar voor is om satellietlanceringen te gaan verzorgen. Hanssen stelde:Het levert voor de Noorse ruimtevaart industrie nieuwe banen op en meer omzet. Op internationale schaal is Noorwegen geen grote ruimtenatie. De Noorse ruimtevaartindustrie bestaat uit zo’n 40 grote en kleine bedrijven, die hun diensten over de hele wereld verkopen. De industrie omvat alles, van het lanceren van onderdelen en apparatuur tot satellieten, tot geld verdienen met satellietgegevens. De totale omzet ligt rond de 8 miljard NOK (ong. 800 miljoen Euro) per jaar. Verdere ontwikkeling van Andøya zal naar verwachting de positie van Noorwegen als leverancier van satellietdiensten verbeteren.” Tevens, benadrukte Hauglie-Hanssen aan NRK, dat het belangrijk is dat is dat Europa zijn eigen lanceercapaciteit heeft.

Andøya Spaceport, Nordland, Noorwegen Credits; ESA

De toenemende vraag naar satellieten en dus ook satellietlanceringen wereldwijd genereert op zijn beurt een behoefte aan meer ruimtehavens (Eng. spaceports). De Noorse ruimtevaartdeskundige Knut R. Fossum, hoofd onderzoek bij het Center for Interdisciplinair Research in Space vertelde aan NRK: “Er wordt voorspeld dat dure, grote satellieten concurrentie zullen ondervinden van kleinere en goedkopere. Er is veel te winnen, dit wordt vereenvoudigd met kleinere satellieten, vooral voor degenen die in polaire banen gaan.” Zie bv hier de plannen van OneWeb. Het Andøya Space Center is sinds de jaren zestig in gebruik voor het lanceren van weerballonnen en kleine onderzoeksraketten, en telt momenteel zo’n 80 medewerkers. Verdere ontwikkeling van Andøya zal naar verwachting de positie van Noorwegen als leverancier van ruimtevaartdiensten verbeteren. Volgens Roger Birkeland van de Noorse Universiteit voor Wetenschap en Technologie kan Andøya’s infrastructuur het mogelijk maken om internationaal concurrerend en zeer belangrijk te worden. De soepele coördinatie tussen de autoriteiten, de industrieën en het klantensegment als grote troefkaart alsmede Andøya’s positie in een dunbevolkt gebied met weinig verkeer zijn volgens deskundigen grote voordelen ten opzichte van concurrenten zoals bijvoorbeeld Portugal. De eerste satellietlancering vanuit Andøya zal naar verwachting plaatsvinden in het derde kwartaal van 2022, hetzelfde jaar dat ook Schotland en Zweden ernaar streven hun satellieten te lanceren. Zweden heeft plannen geuit een satelliet te lanceren vanuit het Esrange Space Center. Bronnen: NRK, Norwegian Space Agency

NASA’s Perseverance beelden geven meer direct bewijs voor dynamisch waterwegstelsel bij de Jezero-krater op Mars

Mars was miljarden jaren geleden mogelijk blauwer en herbergde net als de Aarde, oceanen, meren en rivieren. De Jezero-krater op Mars werd voor de Perseverance-rover juist daarom geselecteerd als landingsplaats, satellietbeelden van Mars-orbiters suggereerden namelijk dat de 49 km brede krater ooit een meer is geweest. De landing van de Perseverance vond plaats op 18 februari j.l. Planetair onderzoekers van NASA hebben recent inderdaad meer direct bewijs gevonden van het waterige verleden van de locatie. aangezien foto’s gemaakt door Perseverance tekenen van plotselinge overstromingen of in het Engels ‘flash floodings’, onthullen. De aanwezigheid van water op Mars is tevens een belangrijke indicatie voor het ondersteunen van leven (zoals wij dat kennen) en de zoektocht naar sporen van leven is een van de hoofddoelen van NASA’s Perseverance-missie. De brede Jezero-krater werd gevoed door rivieren uit het noordwesten, als zodanig lijkt de noordwestelijke rand van de krater een rivierdelta te zijn, een waaiervormige sedimentafzetting die zich gedurende vele jaren in lagen heeft opgebouwd. De onderzoeksresultaten van de analyse van beelden van de Perseverance werden in deze nieuwe studie (inclusief beelden van de landing van 18 februari j.l. ) recent  gepubliceerd in Nature, Science.

Deze afbeelding toont de locaties van Perseverance (ro), en de Kodiak-rots (lo) plus verschillende steile oeverhellingen (‘escarpments’) langs de delta van de Jezero-krater. Credits: NASA/JPL-Caltech/Universiteit van Arizona/USGS

Nadat Perseverance was geland, begon het opnamen te maken van zijn omgeving, inclusief een reeks steile hellingen ongeveer 2,2 km naar het noordwesten, en een kleine heuvel bijgenaamd Kodiak naar het zuidwesten, op ongeveer dezelfde afstand. In zijn oude verleden bevond Kodiak zich aan de zuidelijke rand van de delta, wat in die tijd een intacte geologische structuur zou zijn geweest. Vóór de komst van Perseverance was Kodiak alleen vanuit een baan om de aarde gefotografeerd. Met behulp van zijn Mastcam-Z en Remote Micro-Imager (RMI) instrumenten was de rover in staat om voor het eerst de stratigrafie – de volgorde en positie van gesteentelagen, die informatie geeft over de tijdschalen van geologische afzettingen – langs de oostelijke zijde van Kodiak in beeld te brengen. En inderdaad, de rotsen tonen sporen van een waterig verleden. De sedimentlagen in de oostelijke zijde van Kodiak, evenals de lagere delen van de noordwestelijke steile hellingen, komen overeen met wat zou worden verwacht voor een rivierdelta hier op aarde.

De Kodiak-rots, overblijfsel van de waaiervormige afzetting van sedimenten in de Jezero-krater, foto 22-2-2021. Credits: NASA/JPL-Caltech/ASU/MSSS

Nicolas Mangold, hoofd-auteur van de studie stelt: “Nooit eerder was zo’n goed bewaarde stratigrafie zichtbaar op Mars”, en vervolgt: “Dit is de belangrijkste observatie die ons in staat stelt om voor eens en voor altijd de aanwezigheid van een meer en rivierdelta bij Jezero te bevestigen.” Extra aanwijzingen werden gevonden op de bovenste delen van de steile hellingen. Veel grotere stenen en keien lagen daarboven verspreid, sommige tot 1,5 m breed, wat erop wees dat ze door overstromingen van buiten de krater waren getransporteerd. Het team schatte dat deze waterwegen met snelheden tussen 6 en 30 km/u moesten reizen. Al met al suggereert het onderzoek dat het meer dat de Jezero-krater vulde gedurende zijn aanwezigheid behoorlijk dynamisch was met en dit beter inzicht in de hydrologische cyclus zal grote voordelen opleveren voor de toekomstige Mars Sample Return missie, aldus het team. Uiteindelijk is het doel om Mars-monsters terug te brengen naar de aarde, waar betere instrumenten op zoek kunnen gaan in de stenen naar tekenen van oud leven. “Het fijnste materiaal aan de onderkant van de delta bevat waarschijnlijk onze beste gok voor het vinden van bewijs van organische stoffen en biosignaturen”, aldus Sanjeev Gupta, co-auteur van het onderzoek, en vervolgt: “En de keien op de top zullen ons in staat stellen om oude stukken korstgesteente te onderzoeken. Beide onderzoeken zijn hoofddoelen voor de voor de Mars Sample Return missie. Deze staat gepland voor 2026. Bronnen: NASA/MIT

Kunnen astronomen de klimaatverandering beperken?

Credit: Tumisu/Pixabay.

Kunnen astronomen de klimaatverandering beperken? Daarover spraken Leids astronoom Leonard Burtscher en zijn collega’s op de jaarlijkse bijeenkomst van de European Astronomical Society. Voor het tweede jaar op rij was deze online. En volgens Burtscher moet dat vooral zo blijven. Tijdens een speciale sessie zette hij uiteen wat astronomen nog meer kunnen doen om het klimaatprobleem tegen te gaan. Een samenvatting is nu gepubliceerd in Nature Astronomy.

‘We kunnen moeilijk tegen het publiek en de politiek zeggen: “Er is geen Planeet B”, maar vervolgens wel op het vliegtuig springen voor de volgende internationale conferentie,’ aldus de auteurs. Samen met nog een aantal astronomen richtten zij in 2019 Astronomers for Planet Earth (A4E) op. Deze organisatie wil het vakgebied verduurzamen en helpt astronomen over de klimaatcrisis te communiceren. Dat doen ze bijvoorbeeld met behulp van workshops, conferenties en campagnes.

Begin bij jezelf, maar waar?

Om concrete stappen te kunnen zetten, berekende A4E de CO2-voetafdruk van verschillende astronomische entiteiten, zoals observatoria, instituten en conferenties. ‘Zo konden we de grootste boosdoeners eruit pikken,’ vertelt Burtscher. ‘Dat zijn elektriciteit, (intercontinentale) vluchten, nieuwe aankopen zoals computers, het verwarmen en koelen van gebouwen en bouwmaterialen.’ Verder zijn er regionale verschillen – het ene land wekt energie duurzamer op dan het ander – en verschillen per instituut – niet alle instituten zijn bijvoorbeeld goed bereikbaar per trein. Ook interessant: senior astronomen hebben een grotere voetafdruk dan beginnende astronomen. Dat komt omdat zij bijvoorbeeld vaker naar conferenties gaan.

De koolstofvoetafdruk van astronomisch onderzoek zoals bepaald voor het International Centre for Radio Astronomy Research (ICRAR) in Perth, Australië14 (linksboven), voor het Max Planck Institute for Astronomy (MPIA) in Heidelberg, Duitsland15 (rechtsboven), voor de jaarlijkse bijeenkomst van de European Astronomical Society (EAS) 2019 in Lyon, Frankrijk5 (linksonder), en voor de European Southern Observatory (ESO)13 (rechtsonder).

Dit kunnen astronomen zelf doen

Aan de hand van deze inventarisatie komt A4E met twee belangrijke manieren om uitstoot te verminderen:

  1. Overstappen op duurzame energie
  2. Minder vliegen

Burtscher: ‘We moeten af van elektriciteit die draait op fossiele brandstoffen. Zo kunnen instituten en universiteiten bijvoorbeeld hun eigen zonnepanelen aanschaffen. Daarnaast kunnen ze overstappen op een groene energieleverancier, om tekorten aan te vullen met stroom opgewekt uit wind en water.’

En daarnaast dus: minder vaak in het vliegtuig stappen. ‘Vluchten naar bijvoorbeeld conferenties zijn verantwoordelijk voor 25 tot 50 procent van de uitstoot van instituten,’ zegt Burtscher. Maar als je naar de andere kant van de wereld moet, pak je niet zo makkelijk de trein. ‘De laatste anderhalf jaar hebben we echter bewezen dat we elkaar ook kunnen ontmoeten zonder te vliegen,’ zeggen de auteurs. ‘Het is niet alleen beter voor het milieu, maar ook inclusiever, toegankelijker, eerlijker en veiliger.’ Toch begrijpen de auteurs ook dat ontmoetingen met internationale collega’s een groot pluspunt zijn van het vak. ‘We zullen een cultuurshift moeten maken. We moeten over van ‘face-to-face tenzij niet mogelijk’ naar ‘online tenzij echt noodzakelijk’. A4E wil proberen deze beweging te versnellen.

Overtuig ook het brede publiek

‘We moeten ons grote bereik gebruiken om mensen te waarschuwen voor de schade die we onze aarde toebrengen.’

Maar A4E wil nog een stapje verder gaan. ‘Hoe mooi zou het zijn als we de ernst en noodzaak van de klimaatcrisis ook duidelijk konden maken aan het publiek, de politiek en beleidsmakers?’, schrijven ze in Nature Astronomy. ‘Juist omdat het publiek zo geïnteresseerd is in het heelal, hebben we een groter bereik dan welk wetenschappelijk vakgebied dan ook. We zijn daarom verplicht dat bereik voor het goede te gebruiken. We moeten het publiek waarschuwen voor de schade die we onze aarde aandoen. We zijn geen klimaatwetenschappers, maar juist dat maakt ons standpunt neutraal, het publiek vertrouwt ons. Daarom moeten we onze stem gebruiken om op te roepen tot actie en klimaatwetenschappers te steunen.’

Terug naar een beter normaal

Volgens de auteurs moeten we de veranderingen die ons zijn opgedrongen door de corona-pandemie gebruiken om een nieuw en beter normaal te definiëren. ‘Een normaal dat ecologisch duurzaam, inclusief en eerlijk is.’ Daarbij is het belangrijk dat onderzoekers op alle carrièreniveaus en uit alle landen gelijke kansen krijgen en het eens worden op elk niveau: institutioneel, nationaal en internationaal. ‘We moeten de virtuele tools omarmen waarmee we online kunnen samenwerken, pleiten voor een rechtvaardige overgang naar duurzame energie en weigeren terug te keren naar onze verspillende praktijken uit het verleden. Wij zijn de discipline die het scherpst inziet dat er geen Planeet B bestaat: onze daden moeten met deze waarheid stroken.’

Publicatie

Burtscher, L., Dalgleish, H., Barret, D. et al. Forging a sustainable future for astronomy. Nat Astron 5, 857–860 (2021).

Bron: Leiden Observatory.

De uitbarsting van de Cumbre Vieja op La Palma gezien vanuit het ISS

Credit: NASA/JSC

De uitgebarsten vulkaan Cumbre Vieja op La Palma, één van de Canarische Eilanden in de Atlantische Oceaan, is op 22 september gefotografeerd door één van de astronauten van expeditie-65 van het internationale ruimtestation ISS. De foto werd uit de losse hand geschoten en je ziet naast de Cumbre Vieja en flarden bewolking ook de lichten van twee steden ten noordwesten van de vulkaan, El Paso rechts en Los Llanos links (zie ook het Google maps kaartje hieronder). De laatste keer dat de Cumbre Vieja uitbarstte was in 1971. Inmiddels hebben meer dan 5000 mensen op La Palma hun huis moeten verlaten door de uitbarsting, die gezorgd heeft voor een stroom lava, die langzaam richting de oceaan stroomt.

Credit: Google Maps.

Bron: NASA Earth Observatory.

De vulkaanuitbarsting op La Palma gezien vanaf de ‘Swedish 1-m Solar Telescope’

credit: Luc Rouppe van der Voort.

De uitbarsting van de vulkaan Cumbre Vieja op het zuidelijk deel van het Canarische Eiland La Palma is afgelopen weekend mooi in beeld gebracht vanaf de lokatie van de Zweedse 1 meter zonnetelescoop (Swedish Solar Telescope, SST), gelegen op de top van de Roque de los Muchachos. Dat gebergte ligt in het noordelijk deel van het eiland en het is veilig voor de vulkaanuitbarstingen. Een regelrechte ramp is het voor de eigenaren van huizen en grond in de buurt van de vulkaan, waar lava alles in vuur en vlam zet. Hieronder een kaartje van La Palma met daarop aangegeven de 1 meter telescoop en de vulkaan.

Bron: Alan Fitssimmons op Twitter.

SpaceX lanceert vannacht vier burgers naar de ruimte met de Crew Dragon [livestream en update]

[‘Inspiration4’ is vannacht om 02:02 NL’se tijd succesvol gelanceerd. Godspeed!] De eerste volledig door burgers bemande orbitale ruimtemissie ‘Inspiration4’ zal vannacht 16 september om 02:22 NL’se tijd  gelanceerd worden. De Crew Dragon van SpaceX vertrekt met vier burgers aan boord voor een driedaagse missie om de aarde. De Dragon wordt gelanceerd op een Falcon 9 draagraket vanaf launchpad 39A op NASA’s Kennedy Space Center. Voorafgaand aan de lancering was er nog een laatste hobbel in de vorm van een ‘static fire test’ die op 13 september werd uitgevoerd. Deze was succesvol en de geplande lancering, die in mei j.l. aangekondigd werd, kan doorgang vinden. De vier astronauten zijn Jared Isaacman, Chris Sembroski, Haley Arceneau en Sian Proctor. Jared Isaacman vergaarde een fortuin met zijn bedrijf ‘Shift4 payments’. Hij kocht vier zitplaatsen, waaronder een voor zichzelf en twee andere plaatsen verlootte hij  onder mensen die geld gedoneerd hebben aan het St. Jude ziekenhuis in Memphis. Dit zijn Hayley Arceneaux, een medisch assistent in het St. Jude’s ziekenhuis, zij verzet veel werk voor het kankeronderzoek en Chris Sembroski. Sembroski is een veteraan van de Amerikaanse luchtmacht en assisteert bij ruimtevaartkampen voor jongeren. De vierde gelukkige is Sian Procot. Zij is een geowetenschapper en ‘Afrofuturism’ ruimteartiest, haar kunstwerk leverde de zitplaats voor de missie op.

De Crew Dragon op lanceerplatform 39A op NASA’s Kennedy Space Center in Florida. Credit: Loganblade/Wikipedia.

De Crew Dragon is dus niet op weg naar het International Space Station (ISS), maar zal in plaats daarvan drie dagen vrij rond de aarde vliegen voordat het voor de kust van Florida weer naar de aarde zal terugkeren. De Dragon zal op een hoogte van rond de 590 km rond de aarde reizen en zo ook hoger dan het ISS komen. Naast dat het viertal in gewichtloosheid ongetwijfeld van het spectaculaire uitzicht op de aarde, ook wel ‘overview effect‘ genoemd, zal gaan genieten zullen ze ook nog de handen uit de mouwen moeten steken. Er worden meerdere experimenten uitgevoerd tijdens deze vlucht. Hiervoor heeft het viertal een maandenlange intensieve training gevolgd. De ‘Inspiration4’ missie markeert de 23e missie van het jaar voor SpaceX, de vierde bemande missie in totaal voor het bedrijf en de eerste bemande missie die volledig bestaat uit burgers. De eerste trap van de raket zal naar verwachting landen op het droneschip van SpaceX, ‘Just read the instructions’. In echte SpaceX-stijl hebben zowel de Dragon-capsule als de raket eerder gevlogen. Voor deze missie is de Dragon-bemanningscapsule dezelfde die de Crew-1-astronauten in november 2020 naar de ruimte bracht, op de missie genaamd Resilience. De boosterraket begint aan zijn derde missie, nadat deze eerder twee GPS-satellieten de ruimte in heeft gebracht voor de Amerikaanse Space Force. De countdown is ook live te volgen bij Netlfix. Bronnen: Space.com/NASA/SpaceX