Grootschalig biomedisch onderzoek onder astronauten geeft meer inzicht in biologische gevaren bij bemande ruimtevaart

Nanotechnologie, tweelingstudie en het verouderingsproces waren enkele centrale thema’s in een groot onderzoek naar de biologische gevaren van de ruimtevaart. Maar liefst 59 astronauten en 200 moleculair- cel- en nanobiologen waren bij dit onderzoek betrokken, resulterend in 29 wetenschappelijke artikelen, gepubliceerd in verscheidene journals, waaronder Cell, CellReports, iScience en Cells and Patterns.* De betrokken partijen waren NASA’s GeneLab en Ames, het ISS National Laboratory, de farmaceuten Novartis en Eli Lilly, alsook de universiteiten van Californië (San Francisco), Colorado en diverse onderzoeksinsituten waaronder het Instituto Italiano di Tecnologia te Pontedera en het Houston Methodist Research Institute. Onderstaand belicht ik er een zestal m.b.t. DNA, medicijndistributie door nanobuisjes, en fysieke aandoeningen waar elke astronaut mee te maken krijgt als botontkalking en spiermassaverlies.

Lees verder

Astrofotografie voor Dutchies – Youtube

De Dutchies-reeks

In 2015 begon ik op deze blog een reeks over Astrofotografie. Voor Dutchies. Niet omdat het alleen aan Nederlanders gericht is, maar meer omdat het bedoeld is als een kijkje in een doorgaans zeer kostbare hobby, vanuit het standpunt van iemand die geen geld wil uitgeven… zeg maar waar ons landje bekend om staat 😉

Deel 1: Een introductie
Deel 2: Sterrenbeelden en sterrensporen
Deel 3: Planeet en maanfotografie

Het is al weer een hele tijd geleden dat ik deze reeks van een nieuw deel voorzien heb. Sterker nog, al vele jaren staat een deel 4 in concept die zal gaan over Deepsky fotografie. Allerlei uiteenlopende redenen (excusen) zijn aan te voeren waardoor dit nooit afgemaakt is.

Intussen ben ik ook niet meer geheel op de goedkope toer verder gegaan. Toch is het nog altijd mijn wens om de reeks voort te zetten.

Youtube!

Gisteren heb ik een Youtube filmpje geupload waarin ik een gratis software pakket bespreek. Met het pakket kon ik in een veel kortere tijd resultaten bereiken die ook nog eens mooier blijken. In mijn ogen dan.

Een gratis programma, dus opnieuw de Dutchy way… Ik heb het daarom maar dezelfde naam gegeven als hier op het blog.

Twee-richtingsverkeer

Nu ik op deze blog naar mijn Youtube kanaal verwijs, wil ik dit ook de andere kant op doen. Het is mijn bedoeling ook video-versies te maken van sommige van mijn eerdere blogs.
Tegelijkertijd is het ook mijn bedoeling een blog-versie van de video over het gratis software pakket Siril te maken.

Tot snel (sneller dan de vorige keer tenminste…)

De jacht op Neowise

Neowise, de grote komeet van 2020. Dit jaar bracht veel onverwachte dingen, niet allemaal even positief om het vriendelijk te zeggen, maar niemand had kunnen voorspellen dat er eindelijk na bijna 20 jaar weer eens een komeet met het blote oog zichtbaar zou zijn.

Toen op 27 maart 2020 deze komeet werd ontdekt met de Neowise satelliet kon men nog niet bedenken dat deze komeet wel eens een eyecatcher zou kunnen worden. De komeet werd na zijn passage rond de zon op 22 juni 2020 weer zichtbaar en bleek snel in helderheid toe te nemen. In de periode van 10-18 juli zou de komeet op zijn helderst zijn en goed zichtbaar en het is in deze periode dat ik op jacht ben gegaan naar deze komeet om hem op veel momenten te proberen vast te leggen.

Hieronder is een kaart te zien van de positie van de komeet aan de hemel mocht je nog een poging willen wagen de komende dagen, want hij is nog steeds zichtbaar!

Door TomruenEigen werk, computed with my own software, FullSky Observatory, using trajectories computed by JPL Horizons., CC BY-SA 4.0

 

Zaterdag 11 juli 2020

Op zaterdag begon mijn jacht op de illustere komeet. Hij was zichtbaar in het noorden en zat nog erg laag boven de horizon dus ik moest een plekje vinden dat vrij zicht had naar het noorden zonder objecten die in de weg konden staan. Zoekend op Google maps vond ik al snel een mooie lokatie op de maasvlakte bij Slag Maasmond. Hier kijk je over zee recht naar het noorden met zicht over de aanvoerroute naar de Rotterdamse havens. Rond 21.30 vertrok ik vol goede moed naar de Maasvlakte en kwam om 22.01 aan bij de Suurhoffbrug die om 22.00 afgesloten werd vanwege werkzaamheden. Na een stevige scheldpartij kon ik dus omdraaien en bijna 10km terug rijden om via een alternatieve route langs de Brielse Maas uiteindelijk toch weer richting Maasvlakte te komen. Inmiddels was het al snel donker aan het worden toen ik aankwam bij Slag Maasmond en daar mijn spullen neer kon zetten. Vanaf het moment dat ik aankwam zag ik de komeet al met het oog tevoorschijn komen en ik moet zeggen dat dat een indrukwekkend gezicht was. De komeet zat op dat moment maar 9° boven de horizon en zou nog verder zakken tot maar 5° gedurende de nacht.

Eerste blik op Neowise vanaf de Maasvlakte op 11 juli 2020.

In de loop van de nacht kwam de komeet steeds lager te staan, maar door de invallende duisternis werd hij ook duidelijker zichtbaar. De scheepvaart op de voorgrond vormde een mooi contrast met de komeet aan de hemel.

Containerschip vertrekkend vanuit Rotterdam met de komeet op de achtergrond.

In de loop van de nacht ben ik langs de Slag gereden en heb daar o.a. ook foto’s van de sterren met de windmolens daar gemaakt. Die waren zeer indrukwekkend met hun hoogte van 80m en rotordiameter van wel 90m.

Windmolens bij Slag Maasmond.

Rond een uur of 3.00 heb ik alles ingepakt en ben toen voldaan weer naar huis gereden.

Zondag 12 juli 2020

Op zondag 12 juli bleef ik dichter bij huis. De nacht daarvoor was best wel zwaar en ik zag het niet zo zitten om ver weg te gaan. Ik ben toen naar het industrieterrein vlakbij ons huis gereden en heb daar opnamen gemaakt richt de Alblasserdamse brug. De komeet stond al hoger aan de hemel en de staart werd al beter zichtbaar met het blote oog. Daar werd op de foto’s voor het eerst de ionenstaart zichtbaar door de lichtvervuiling in deze omgeving heen.

Neowise boven de Nedstaal fabriek in Alblasserdam met vaag zichtbaar de blauwe ionenstaart.

Maandag 13 juli 2020

Neowise bleef maar stijgen en deze avond wilde ik de komeet aan mijn oudste zoon laten zien. We reden weer naar de waterbushalte in HI-Ambacht en daar stond de komeet helder te stralen. Zelfs met het oog was de staart over meerdere graden te zien. Snel reden we naar huis om toch de camera nog even te halen en zo schoot ik daar een serie opnamen met de Alblasserdamse brug, ook wel de vergeten brug genoemd vanwege de historie in de oorlog. Deze opname werd gemaakt vanaf de pier van de waterbus en geeft een heel mooi beeld van hoe de komeet te zien was.

Neowise boven de Alblasserdamse brug op 13 juli 2020.

Na de 13e werd het een aantal dagen bewolkt en was de komeet niet te zien.

Vrijdag 17 juli 2020

Weer een ‘heldere’ avond en ik besloot nu een wat verder uitstapje te gaan maken. Ik had gekozen voor kasteel Ammersoyen in Ammerzoden. Op Google maps bleek dat de komeet recht boven het kasteel zou moeten staan en op google streetview zag het er uit als een mooi uitzicht. Alleen bleken deze opnamen van 2019 te zijn en toen ik aankwam bleek dat er veel nieuwe aanplant was rond het kasteel die het zicht aanzienlijk belemmerde. Dat was dus erg jammer. Daarbij was de lucht niet schoon en kwam er steeds meer bewolking vanuit het noorden opzetten. Ondanks alles heb ik toch nog wat opnamen geschoten en kreeg ik de komeet nog even te zien, maar daarna ben ik maar snel weer richting huis vertrokken omdat er niet veel meer eer te behalen viel.

Neowise boven kasteel Ammersoyen in Ammerzoden op 17 juli 2020.

Zaterdag 18 juli 2020

Vandaag had ik me een echte uitdaging gesteld. De komeet fotograferen boven een uitzicht op de binnenstad van Rotterdam. Kijken of ik de komeet door de lichtvervuiling heen vast kon leggen met op de voorgrond de Kop van Zuid in Rotterdam die erg fotogeniek is. Via google maps vond ik een klein steegje dat uitkwam op de Rijnhaven met uitzicht over de haven naar de Kop van Zuid waar de komeet op dat moment te zien zou moeten zijn. De nacht zag er goed uit, dus zodoende ben ik rond 22.30 richting Rotterdam vertrokken en was snel ter plaatse. Het uitzicht was daar fantastisch en ik ben aan de slag gegaan met series opnamen van het uitzicht. De komeet was al weer met het blote oog zichtbaar, hoewel wel een stuk zwakker dan een week eerder. Uiteindelijk had ik bijna 200 opnamen en kon ik daar thuis mee aan de slag met HDR technieken en stacking om te kijken wat ik er uit kon halen. Met dit plaatje ben ik heel blij omdat dit heel mooi laat zien dat je zelfs in de stad nog van dit soort verschijnselen kunt genieten.

Neowise boven de Kop van Zuid en de Erasmusbrug op 18 juli 2020.

Widefield view van de Kop van Zuid.

Maandag 20 juli 2020

Op 20 juli heb ik nog een poging gedaan om de ionenstaart vast te leggen van de komeet. Hiervoor ben ik naar de Maasvlakte gereden om daar te proberen hem vast te leggen. Ik was daar niet alleen en had zo ook nog een gezellig praatje tijdens het fotograferen. Uiteindelijk is het gelukt om de staart vast te leggen, met wel 120 opnamen van 15-20 seconden, maar het viel nog tegen om deze goed zichtbaar te krijgen zonder de artefacten in de achtergrond te ver op te blazen. Maar uiteindelijk was hij wel te zien 🙂 Linksboven zien we het pannetje van de Grote Beer en de staart strekt zich uit tot in het pannetje. Rechts boven zijn M81 en M82 te zien op ongeveer gelijke hoogte met het pannetje.

Al met al was het een geslaagde kometenjacht en zeker de moeite waard om de reizen hiervoor te maken. Mocht je de komeet nog niet gezien hebben pak dan je kans nu het nog kan!


Voetnoot: Alle opnamen werden gemaakt met een Nikon D810a en een Tamron 24-70mm f/2.8 zoomlens op ISO800.

Davy (11) wint ‘young astronomy photographer of the year’ competitie in Londen

De 11-jarige Davy van der Hoeven (zoon van onze mede astro-blogger, André van der Hoeven) uit Hendrik-Ido-Ambacht heeft de afgelopen week in Londen de internationale titel ‘Young astronomy photographer of the year 2019’ behaald.

Ieder jaar wordt door het koninklijk observatorium in Greenwich de astronomie fotograaf van het jaar verkiezing georganiseerd. Bij deze competitie is het doel om een zo mooi mogelijke foto te maken van de sterrenhemel of objecten aan de hemel, zoals sterren, nevels, planeten, maan en zon. Hierbij zijn er verschillende categorieën waaronder één categorie voor kinderen tot 15 jaar.

In 2019 waren er in totaal 4600 inzendingen in totaal voor deze competitie waarvan er ongeveer 150 genomineerd werden voor de finale. Bij de finale werden in totaal 32 prijzen toegekend in de 11 verschillende categorieën.

Davy heeft de astrofotografie niet van een vreemde. Zijn vader, André van der Hoeven, is al 10 jaar actief in de wereld van de astrofotografie en is inmiddels 5x genomineerd geweest voor de titel astrofotograaf van het jaar. In 2016 gaf hij ook een boek uit over de foto’s die hij maakte, getiteld ‘Treasures of the Universe’. Davy zag dat er ook een categorie voor de jeugd was en besloot daarop in 2018 dat hij ook graag mee wilde doen aan de competitie. Vorig jaar maakte hij een foto van de maan en stuurde die in waarmee hij vorig jaar een 3e plaats wist te behalen.

De foto waarmee Davy in 2018 de 3e plaats behaalde.

Dit jaar wilde hij graag weer meedoen, maar nu wilde hij een foto maken van een gasnevel in de ruimte. Zijn vader wilde hem hierbij graag helpen door hem te leren hoe dit aan te pakken, maar vond dat Davy het vooral zelf moest doen. Daarop is Davy op internet gaan zoeken naar foto’s van gasnevels en zo kwam hij tot de conclusie dat hij heel graag de Rosette-nevel in beeld wilde brengen. De Rosette-nevel is een enorm gebied vol met geïoniseerd waterstofgas, dat verlicht wordt door de straling van jonge sterren. De nevel is wat we een stervormingsgebied noemen, waarin duizenden jonge sterren gevormd zijn. Deze nevel is vrij helder aan de hemel en zo een perfect object voor astrofotografen. Door de tijd zal de straling van de jonge sterren de nevel wegblazen, waardoor de delicate structuren, die in de foto te zien zijn, tevoorschijn komen. Deze ‘ruimtebloem’ zal in de loop van de komende miljoenen jaren verdwijnen, waarna er een sterrenhoop zal achterblijven.

Samen met zijn vader heeft hij gekeken hoe hij de nevel in beeld wilde brengen en heeft toen met de apparatuur van zijn vader 3 nachten lang foto’s gemaakt van de nevel, waarbij hij na een introductie van zijn vader zelfstandig de apparatuur bediende en de foto’s nam. Vervolgens heeft zijn vader uitgelegd hoe hij dit soort foto’s maakte en bewerkte, en heeft hij Davy toen met oude foto’s laten oefenen, om hem zo ervaring met deze speciale vorm van fotografie te laten opdoen. Uiteindelijk heeft Davy toen zelf de foto’s die hij had gemaakt bewerkt en kreeg hij het resultaat dat hij instuurde voor de wedstrijd.

De prijswinnende foto.

Begin dit jaar kregen zowel Davy als zijn vader te horen dat ze genomineerd waren voor de wedstrijd en zodoende waren zij vorige week aanwezig bij de prijsuitreiking in Londen in het Maritiem museum in Greenwich. Daar was de verrassing groot toen Davy te horen kreeg dat hij de 1e prijs behaald had, en zodoende ‘jonge astrofotograaf van het jaar’ is geworden. Hier ontving hij een certificaat, een geldprijs en een boek waarin alle genomineerde foto’s zijn gepubliceerd.

Davy tijdens de prijsuitreiking in Londen.

Als grote verrassing werd Davy ook benaderd door het jeugdjournaal waarin aandacht werd besteed aan zijn prijs (vanaf 09:17) en verscheen het nieuws op de website van RTL-nieuws en RTV Rijnmond die een reportage maakten bij Davy thuis:

De jury zei onder andere het volgende over de foto van Davy:

“Deze foto was mijn favoriet in deze categorie. De kwaliteit en het detail van de uiteindelijke foto zijn ronduit verbazingwekkend de ervaring van de fotografen in deze categorie inachtnemend. Als 11-jarigen zo geïnteresseerd zijn in de ruimte, en tijd en energie willen steken in het maken van zulke opnamen, dan kan ik alleen maar optimistisch zijn, niet alleen over de toekomst van de astronomie, waar over wetenschap en technologie in het algemeen. Goed gedaan!”

“Het is gemakkelijk om nevel-opnamen over te belichten zonder dat het zo bedoeld is. De fotograaf heeft het hele beeld zacht weten te houden en het contrast is perfect. De keuze om de kleuren weer te geven in het Hubble-palet (een speciale kleurcombinatie die veel gebruikt wordt in astrofotografie) zet deze opname echt apart van de rest.”

Al met al was het een mooie ervaring voor Davy en hij heeft al aangegeven volgend jaar weer mee te willen gaan doen!

Israëlische maanlander crasht

Helaas is er een krater bij op de Maan. De lander “Beresheet” heeft bij het afdalen een storing gehad, waardoor het tegen de tijd dat deze verholpen was het niet meer mogelijk was voldoende af te remmen.

Met 134 meter per seconde (bijna 500 kilometer per uur) verticale snelheid knalde hij op het Maanlandschap. De horizontale snelheid was ook niet gering met ruim 3400 km/h.

Wel werd tijdens de landing een foto teruggeseind en ontvangen op Aarde, met hulp van NASA’s JPL.

Credit: SpaceIL

Ik hoop niet dat het juist daaraan lag, maar vlak nadat de foto teruggeseind werd, faalde een IMU (Inertial Measuring Unit – ofwel een gyroscoop om de beweging te meten).

De telemetrie op het linker scherm laat dit duidelijk zien. Zie 32:45 in de video (https://youtu.be/HMdUcchBYRA?t=1965)

Van 33:15 tot 34:18 blijft de horizontale snelheid steken op 901.7 m/s en de verticale op 24.8 m/s.

Daarna komt de telemetrie weer terug en is te zien dat in deze blackout de horizontale snelheid afgenomen tot 880.2 m/s, maar de verticale toegenomen tot 47.9 m/s.

Dat duidt er volgens mij op dat de lander te lang in de verkeerde oriëntatie zijn hoofdmotor aan het branden is geweest. Hij had al meer moeten bijsturen naar een verticale vuurrichting om de verticale snelheid in toom te houden. Of de hoofdmotor deed helemaal niets op dat moment. De brandstof hoeveelheid nam wel af gedurende die tijd.

Echter is vanaf het moment van terugkomen van de telemetriedata ook te zien dat zowel de horizontale als de verticale snelheid alleen nog maar toenemen tot het moment van impact (947 m/s horizontaal en 134.3 m/s verticaal)… De hoofdmotor gaf een storing meldt men en die doet het pas weer beneden 1km hoogte. Te laat…

De laatste foto

Er blijkt nog een laatste foto teruggeseind te zijn, zie ik zojuist bij de collega bloggers van “de werkgroep Maan en Planeten” en de Twitter streams van de Israelische ruimtevaartorganisatie.

Credit: SpaceIL

En als klap op de vuurpijl (misschien niet de beste uitdrukking in deze context) loven de originele bedenkers van de Moonshot Award alsnog de 1 miljoen dollar uit aan SpaceIL, als aanmoediging om te bouwen aan Beresheet2!

 

Het Canigou-effect

Even een waarschuwing vooraf. Deze blog is niet direct astro-gerelateerd, maar raakt toch een boel onderwerpen die enigszins astronomische betekenis hebben en het intrigeerde me zo dat ik de links en knipsels die ik verzamelde in een blog heb uitgewerkt. Deze blog is in ieder geval geen uitnodiging om de rondheid van de Aarde te bediscussiëren. Daarvoor ben je op deze website aan het verkeerde adres.

Het is alweer 3 jaar geleden dat ik deze blog in concept aanmaakte. Op de site spaceweather.com kwam ik destijds onderstaande foto tegen met het volgende bijschrift (vrij vertaald).

Op de avond van 1 november 2016 bekeek J.P. Pettit de zonsondergang vanuit Marseille, Frankrijk. Toen de zonneschijf op de horizon in het water van de Middellandse zee leek te zakken, zag hij het silhouette van een puntige bergketen… “Wat gek is,” zei Pettit, “want er zijn geen bergen in de Middellandse zee.” Dus nam hij deze foto als bewijs voor zijn waarneming:

Credit: J.P. Petitt

In de kijkrichting waar Pettit de foto maakte is pas na ruim 265 kilometer een bergketen te zien. En warempel, deze bergketen heeft dezelfde vorm als op de foto.

Credit: Google Earth

Hoe kan dit? Wat is hier aan de hand? In het artikel op spaceweather.com stond uiteraard al uitgelegd hoe het zat, maar verder onderzoek leidt je al gauw naar websites van aanhangers van het Platte-Aarde-geloof. Immers zulke afstanden zouden op een ronde Aarde toch niet zichtbaar zijn?

Hoe ver ligt de horizon dan?

Wanneer de atmosferische omstandigheden geen rol spelen en er geen obstakels zijn die je het zicht ontnemen, is de daadwerkelijke horizon voor iemand van 1.90 lang (hoog) ongeveer 5 kilometer van je verwijderd. Wanneer je het hogerop zoekt op bijvoorbeeld een uitkijk toren van zo’n 30 meter hoog dan verleng je je zichtveld tot ongeveer 20 kilometer. Voorbij de horizon, zorgt de kromming van de Aarde ervoor dat je niet verder kan kijken.

Zelf uitrekenen? Zie https://dizzib.github.io/earth/curve-calc/?d0=30&h0=10&unit=metric

Maar objecten die zelf hoog zijn, kan je dus op grotere afstanden zien doordat ze boven ‘jouw’ horizon uitsteken.

Zo is op deze foto van windmolens, die blijkbaar vanaf een strand genomen is, te zien dat slechts het bovendeel van de windmolens zichtbaar is. Stel dat deze windmolens 100 meter hoog zijn, dan bevinden deze zich waarschijnlijk op zo’n 35 kilometer uit de kust.

En hoe zit het dan met die verre berg? Even googelen leert dat de berg Canigou, zoals hij blijkt te heten, 2784 meter hoog is. Wanneer we dan deze gegevens invoeren in de eerder genoemde calculator komen we op een probleem.

De fotograaf zegt de foto genomen te hebben vanuit Marseille en noemt geen specifieke plek. Laten we daarom maar even uit gaan van gewoon vanaf het strand. Objecten op 265 kilometer afstand moeten een hoogte van minstens 5306 meter hebben om zichtbaar te worden. Volgens de Earth Curve Calculator website zou de top van de berg vanuit Marseille gezien zich dus ruim 2500 meter onder de horizon moeten bevinden. Toch zijn op de foto (waarschijnlijk vele) honderden meters van de berg te zien.

Atmosferische refractie

Dat is de term voor het effect wat hier eigenlijk plaatsvindt. De luchtlagen in onze atmosfeer werken als een prisma op de lichtstralen. Er vindt straalbreking plaats; Het afbuigen van de lichtstraal. Hierdoor lijkt de laagstaande zon hoger te staan dan dat dit in werkelijkheid het geval is. Op de horizon kan het effect oplopen tot een afwijking van een halve graad. En hoe hoger de waarnemer zich bevindt, hoe sterker dit effect.

Kortom, in de foto van Pettit zie je de zon die eigenlijk al achter de horizon verdwenen is, maar door de refractie kijk je als het ware om de kromming van de Aarde heen en zie je hem toch nog. En vanuit Marseille gezien gaat de Zon precies achter de Canigou onder, rond 2 november en 8 februari. Het silhouette wordt dan net zo ‘omhoog getild’ door de refractie.

Canigou-effect

De Canigou berg is veelvuldig vanuit Marseille gefotografeerd door ene Alain Origné, die er een hele achtergrond studie aan gewijd heeft. Zie voor een heleboel voorbeelden zijn website: http://canigou.allauch.free.fr/Photos-anims.htm en vergeet zeker niet ook de animaties te bekijken!

Sterker nog, deze Alain Origné was zeker niet de eerste die foto’s van de Canigou maakte vanuit Marseille. Al in 1808 beschreef de Hongaarse astronoom Baron Franz Xaver von Zach het fenomeen. Het duurde nog 90 jaar voordat ene Oscar Gross het op de gevoelige plaat vastlegde. Er zijn zoveel waarnemingen waardoor het zien van de berg vanuit Marseille een zekere bekendheid gekregen heeft. Daardoor heeft het zien van verre bergen voorbij de horizon de naam “Canigou-effect” gekregen.

Het record lange-afstand fotografie

Er zijn dus meer van die waarnemingen en op de website met de toepasselijke naam beyondhorizons.eu zijn een aantal van deze vergezichten verzameld. Zo staat het huidige record van een foto op Aarde van een ander object op Aarde op 443 kilometer! Dat is absurd ver voor een foto! Dat is de afstand van mijn woonplaats tot de Brandenburger Tor in Berlijn!

Lees hier het hele verhaal van deze record foto: https://beyondrange.wordpress.com/2016/08/03/pic-de-finestrelles-pic-gaspard-ecrins-443-km//

Credit: Marc Bret (Beyond Horizons team)

Als laatste nog even de prachtige website van Ulrich Deuschle die o.a. door beyondhorizons.eu gebruikt wordt voor het visualiseren van hun record foto. De site houdt rekening met de atmosferische refractie en kan zo ook het Canigou effect prima simuleren. Ik heb de gegevens van de Canigou foto ingevoerd en dat levert dan dit plaatje op. Klik hier voor het live-resultaat.

Orion en de GMCC

De meteorologische winter is gestart en dat is ook te merken aan het aantal Orion-gerelateerde foto’s dat op internet gepubliceerd wordt. Orion, de jager, is hét wintersterrenbeeld bij uitstek. Ik ga er lekker aan mee doen.

De fotonen van deze foto van Orion heb ik verzameld afgelopen oktober in de Provence tijdens de Astrovacance van vereniging Christiaan Huygens. Het was in de laatste nacht, vóór we weer de 1200 kilometer terug gingen rijden. Het slaaptekort moest daarom beperkt worden en na de belichtingsserie te hebben gestart ben ik onder de wol gekropen. Ik zou wel zien of het wat werd. Helemaal een succes was het niet, want toen ik de resultaten thuis bekeek bleek dat er door de onderste helft van de opnames steeds wat sluierbewolking was getrokken, terwijl de bovenste helft perfect was. Hm. Misschien de hele boel weg mikken en later opnieuw proberen. Maar, met wat digitaal gepruts in PixInsight is het na een paar mislukte pogingen toch gelukt om de gradiënt op een bevredigende manier weg te werken.

De totale belichtingstijd is ruim twee-en-half uur en dan zie je wat een belachelijk groot aantal sterren je dan op de gevoelige chip kan vastleggen. Ook grote structuren zoals Barnard’s loop en Sharpless 264 (ook Lamda Orionis Ring genoemd) worden zichtbaar gemaakt. Samen met bekende objecten zoals de Orionnevel en de Paardekopnevel maakt dit allemaal deel uit van de ‘Grand Molular Cloud Complex’, oftewel de GMCC van Orion. Dit complex van wolken van moleculair gas bevindt zich 1000 tot 1400 lichtjaar van ons vandaan en heeft een doorsnee van honderden lichtjaren. Het is één van de meest actieve regionen met stervorming. Als iemand zegt ‘A Star is Born’, grote kans dat dat in de Orion-GMCC is. 🙂

 

Paardekop en vlam in H-Alfa

Het sterrenbeeld Orion staat in de wintermaanden fier aan de avondhemel. Nu in de herfst komt het fraaie gesternte pas gedurende de nacht boven de kim en klimt het ’s ochtends vroeg hoger en hoger tot de ochtendschemering het beeld verbleekt. Ik ben geen ochtendmens, maar tijdens onze jaarlijkse Huygens-Astrovacance zijn we de hele nacht actief. Niet alleen het sterrenbeeld is prachtig, ook de deepsky-objecten in Orion zijn iconisch. Een van die objecten is de donkere nevel Barnard 33 (B33), beter bekend als de Paardekopnevel. En eens in de zoveel tijd móet de camera er weer op. Het was weer zover!

De foto is het resultaat van 130 minuten belichten (verdeeld over twee nachten) door een H-Alfa filter. Dit filter laat een smalle strook door van een rode deel van het spectrum. Het waterstofgas rond de stofnevel geeft juist in deze golflengte veel licht, de zogenaamde H-Alfa straling. Dit keer had ik mijn 10cm F5,4 Televue Genesis telescoop mee. Mijn camera heeft geen grote chip, maar de telescoop heeft een flink beeldveld. Zodoende is het gebied op de foto best groot en is ook de vlamnevel bij de meest oostelijk gordelster Alnitak (ζ Ori) mooi te zien.

Beide objecten maken deel uit van het veel grotere Orion Moleculaire Wolk Complex. Een enorm gebied met gas en stofwolken, waar actieve stervorming plaatsvindt. Ook de beroemde Orionnevel hoort hiertoe.

De Paardekopnevel is een wolk van stof dat het licht van de achterliggende gasnevel en sterren tegenhoudt. De afstand is ongeveer 1500 lichtjaar. Door de vorm en compositie spreekt het erg tot de verbeelding en hoort het bij de meest vertoonde astronomische objecten in boeken, tijdschriften en websites. En jaaah, ik ben ook enthousiast. Voor mij is door deze plaat alleen al de astrovacance geslaagd.

Meteorenzwerm Draconiden zeer actief

Deze week zijn we met een groepje enthousiaste leden van vereniging Christiaan Huygens in Zuid-Frankrijk om een aantal dagen (of beter gezegd nachten) de sterrenhemel waar te nemen en te fotograferen. Tijdens deze editie hebben we niet heel veel geluk met het weer, maar deze nacht van dinsdag 8 op 9 oktober is het, tussen buiengebieden in, toch ineens helder.
En alhoewel niemand er speciaal op let, zien we enorm veel meteoren! Laat deze nacht toevallig het maximum van de Draconiden zijn. Dit is gewoonlijk een zwakke meteorenzwerm met een enkele vallende ster per uur. De bronkomeet van de Draconiden is echter 21P/Giacobini-Zimmer die onlangs door zijn perihelium is gegaan. Kennelijk gaan we met de Aarde door een stofband die deze komeet ooit heeft achter gelaten. We zien op dit moment zeker meerdere meteoren per minuut. Camera’s staan intussen te klikken, eens kijken of we er een paar kunnen ‘vangen’, wordt vervolgd!

Update 9/10/2018 overdag:
Na een uur of één nam het aantal meteoren sterk af. Het was dus een korte doch heftige piek in aantal. De mooiste meteoorfoto is gemaakt door Ans Viervant, links van Mars richting het zuidwesten. Die kant op zat een groot onweerscomplex wat bij ons wat sluierbewolking gaf. Gezien de bewegingsrichting dat is af te lezen uit het meteoorspoor is het juist geen Draconide, maar dat mag de pret niet drukken.

Metoor bij Grand Champ, gefotografeerd én live gezien door Ans Viervant. Belichting 20s op f2,8, 1600iso, Canon 450D, 17mm-50mmlens@17mm

M64 – Het intergalactische zwarte oog

Als ik een blogje plaats met een astrofoto van een object dat ik ‘op de korrel’ heb genomen zoek ik eerst even of er eerder over is geschreven in Astroblogs. En ja hoor, natuurlijk heeft Jan Brandt al een epistel geschreven over het vangen van M64, het intergalactische (boze) oog. Maar … de foto is weg, kennelijk opgelost in de cloud. En het verhaal ook. Alleen de reacties staan er nog, waaronder eentje van mezelf, dus als ik een goed geheugen had, had ik niet hoeven te zoeken. Maar goed, nu durf ik het zeker wel aan om hier een nieuwe opname van M64 te presenteren. 🙂

Het licht voor deze opname heb ik in maart vorig jaar verzameld tijdens de astrovacance in Zuid-Frankrijk. Door afwijkingen in de opnames en verkeerde calibratiebeelden vergt het veel nabewerkingstijd achter de computer om er een mooi eindresutlaat van te maken. Daardoor is het lang op de plank blijven liggen.  De totale belichtingstijd is 100 minuten op een Atik383L camera achter een 10 inch Newton telescoop.

Messier 64 is een bekend object onder amateurastronomen en wordt ‘The Black eye galaxy’ genoemd. De donkere stofband dat het licht tegenhoudt van de heldere kern is de reden voor deze bijnaam. Het is een melkwegstelsel in sterrenbeeld Hoofdhaar van Berenice. De afstand wordt geschat op 17 miljoen lichtjaar.

Over bijna elk object is wel iets bijzonders te vertellen en M64 vormt geen uitzondering. Op eerste gezicht is het, buiten de opvallende stofband, een normaal spiraalstelsel. Maar metingen hebben aangetoond dat het gas in de buitengebieden van het stelsel in tegengestelde richting om het centrum draait dan het gas en sterren uit de binnengebieden. Zeer vreemd voor een spiraalstelsel! Waarschijnlijk is dat het resultaat van twee botsende melkwegstelsels, misschien wel meer dan een miljard jaar geleden.