Messier 99, astrobiecht…

Messier 99 in het sterrenbeeld Coma Berenices

Vergeef mij, Mark….want ik heb (wellicht) gezondigd!!!…….Ziet U, het is eind winter/begin lente, er waait een koude maar toch ook weer niet zo wreedkoude superschone noordoosten wind en ook al is die rottige zomertijd toch weer ingegaan, dan nog is het nog steeds vroeg genoeg donker. Verder zijn de hemelluchten nu echt nog nooit zo schoon en helder geweest en als iedereen de “spuit der spuiten” in zijn mik heeft gekregen en weer massaal met het vliegtuig naar “Verweggistan” kan, mag en  gefladderd gaat worden…..dan is het feest der glorieuze hemelhelderheid ook weer definitief voorbij….en daar….

krijg ik zolangzamerhand toch ech wel hele vette “fotononjeuk” van,  want ik sta nu alweer een…mopper de mopper…dikke twee maanden met mijn hele teletoeter-circus triest voor de deur aan te “astroklooien”, op een klein strookje eigen (als ik een kaart uit 1780 moet geloven, tenminste) stoep,  pal onder een lokale f…ing lantaarnpaal en ook nog eens  met één stafiefpoot op de openbare weg….Dank aan al die lankmoedige en zo nu en dan zelfs vriendelijk zwaaiende “Ooms en Tantes agent!!!…

Ok…gelukkig heb ik deze afgelopen twee ranzige avondklokmaanden dan wel weer mogen constateren dat de weergoden blijkbaar ook zitting hebben genomen in het OMT en dat deze “goede lieden”, door steeds maar weer de kraakhelderste nachten precies te laten plaatsvallen zo rond volle maan, er voor gezorgd hebben dat de speciale IC afdeling voor gefrusteerde vrije veld astrofotografen de toeloop nog enigszins hebben kunnen behappen.

Maarre….ach en wee…..vorige week heeft de “besmetting” dan toch eindelijk weten toe te slaan, met dank aan een zich al vroeg in de middag aankondigende  supernacht met de Maan nog in vroege sikkelfase….oeps. Ofwel…daar was ie dan weer,  dat diepjeukende verlangen om te willen/moeten toegeven aan die ozo verleidelijk-wulpse roep der helderen biesbos sterrenhemel….eh…”Houston, we have (had) a problem”….want…eh…hoe gaan we dat eens “oplossen”???……

Hmmm….tijdmanipulatie misschien??? Voor tienen op de waarneemplek….en dan terugreizen in de tijd op om toch maar weer ook voor tienen “braaf achter de avondklok-geraniums te zitten”??!! Of……en hier is ie weer…..de diepgewortelde “Trekkie” in mij ….(en voor de “cultuurbarbaren” die dat nog niet weten…een “Trekkie” is iemand die wezenloos fan is van de SF-serie “Startrek”)….. effe een appie doen met “Starfleet headquarters” of ze mij wellicht met mijn hele astrofotocircus ongezien naar mijn top secret waarneemplek in “The neutral zone” willen teleporteren en weer terug??

Maar helaas is Starfleet, zoals ik dat al wel een beetje verwachtte,  zo braaf en rechtschapen dat zij niet wenste te participeren in rechtstaat ondermijnende activiteiten, hoe onschuldig nerdy wetenschappelijk dan ook. En dus……omdat de “vrijeveld-jeuk” bijkans niet meer te harden was, ten einde raad, via een “subspace channel” een telefoontje gepleegd met mijn alltime favo boeven van het Startrek-universum….zijnde de ruige woestwilde Klingons….kapla!!!!

Of zij toevallig nog ergens op een stoffige winkelplank op “Kronos” (de Klingon homeworld) een kekke tweedehands “jaune cedrat CCD 250” hadden rondslingeren?? Oh…enne.. “CCD 250”  staat dan voor “Citroën Cloaking Device” voor een AZU 250 kleurtje citroentjesgeel met hier en daar een spatje “pantina-roest”.  De Klingons waren en zijn de ultieme experts als het gaat om het onzichtbaar maken van hun ruimte c.q. oorlogstuig en toen de diplomatieke relatie’s met Starfleet nog niet echt geweldig waren,  hebben zij dit middel dan ook vele malen ingezet om het Captain kirk en zijn maatjes van het starship Enterprise behoorlijk lastig te maken door hen te pas en te onpas geheel onverwacht in de nek te vallen…..

Een, me dunkt, er handig accessoire voor een fanatiek vrije veld astrofotograaf voor wie de “jeuk” niet meer te hoegen is en die dus graag ongezien en derhalve vooral zonder “gezeik” even naar het vrije veld wil om een plaatje te schieten onder omstandigheden die hij waarschijnlijk nooit meer zal meemaken!!!….Oh…enne…laat ik meteen even heel duidelijk zijn….hoe uitzonderlijk mooi die “covid 19 sterrenhemel” ook moge wezen…..en “ook al hep elk nadeel ook so sijn foordeel”… doe mij toch maar “die oude situatie”, hoor!!!

Maar goed…..tot mijn grote genoegen bleek dat een welwillende lokale “Klingon kijkshop” nog een goede gebruikte CCD occasie had liggen “van een oud vrouwtje geweest met weing lichtjaren op de teller en ook nog eens voor een zacht prijsje”, wat wil ik nog meer.

Het verschuldigde bedrag in “galacto’s” (de opvolger van de Euro!) overgemaakt via mijn “supernova credit card” en zowaar de volgend dag een heuse Klingon cargo and battle cruiser voor de deur met “een pakketje met onzichtbaarmakende inhoud”…oh yeah!!

Diezelfde middag nog het hele zwikkie in het brave besteleendje gemonteerd…enne…trust me, als je ooit met een IKEA-handleiding heb zitten worstelen dan is een handleiding in Klingon echt een makkie. Bij het vallen van de avond het hele astrofotocircus achter in la plus belle voiture geslingerd en vervolgens zachtzoevend en onzichtbaar in “klingon cloaking mode” naar mijn oude vertrouwde waarneemstekkie gesjeesd.

En…..ach……het was in  pre-covid-tijd al een heerlijk stille en puur natuurlijke beleving…maar onder deze bijzondere omstandigheden is het “één en alleen met de kosmos gevoel” aldaar echt helemaal overweldigend!!

Daar de hemel in de eind winter/begin lente maanden gedomineerd wordt door melkwegstelsels stond er uiteraard leuk Melkwegstelseltje op het menu. Die veelheid aan melkwegstelsels zijn vooral te vinden in de typische lente sterrenbeelden Leo, Coma Berenices, Virgo en ook nog een restantje in het zuidelijk gedeelte van de Grote Beer.

Deze sterrenbeelden zijn werkelijk bezaaid met hele leuke en helder genoeg zijnde Messierlijst melkwegstelsels enne….na enig thuis op de bank wik en weegwerk heb ik deze keer mijn keuze laten vallen op Messier 99,  een zogenaamde face on, grand design spiraalnevel op 60 miljoen lichtjaar afstand te vinden in het sterrenbeeld Coma Berenices. M99 is een melkwegstelsel die we “van bovenaf” kunnen bekijken,  waarbij het prachtige spiraalpatroon in al haar glorie te bewonderen valt.  M99 wordt ook welleens de “draaikolknevel van Coma Berenices” genoemd en daarmee wordt verwezen naar haar sprekende gelijkenis op het beroemde face on Melkwegstelsel Messier 51, de “Draaikolknevel” te vinden in het sterrenbeeld “Jachthonden” vlak onder de staart van de Grote Beer.

De gelijkenis tussen die twee gaat best wel heel goed op omdat ook M99, welliswaar  half zo groot als M51, ook een zogenaamd “interactief melkwegstelsel” is……te zien aan de aanwezigheid van een licht vervormde als het ware uit elkaar getrokken spiraalarm veroorzaakt door een (bijna) botsing met een ander melkwegstelsel. De “boosdoener” bij M99 lijkt naar alle waarschijnlijkheid het naburige melkwegstelsel M98 te zijn. Behalve die misvormde spiraalarm heeft M99 nog een “dingetje” overgehouden aan dat schampschot met M98 en dat is het feit dat ie als het ware een soort van “katapult zwieper” lijkt te hebben gehad omdat M99 een zogenaamde “eigen lokale snelheid” heeft van meer dan 2000 km/sec en dat is één van de hoogst gemeten eigen snelheden. Onze “eigen” melkweg bijvoorbeeld sukkelt als “captain Juul Slow” met iets van 200 km/sec door de wereldruimte.

De getoonde opname is een stack van 5 subjes van elk 6 minuten gemaakt onder perfecte omstandigheden met de 20cmF6 Newton en de Canon 1000D gemonteerd op de onvolprezen (zwarte) EQ6 welke “in toom werd gehouden” door die even onvolprezen Lacerta Mgen stand alone autoguider…..zucht, wat een heerlijk illegale droomnacht

en toen…….

werd ik wakker en bleek dit hele neergepende avontuur slechts een hele fijne droom te zijn geweest en blijken alleen mijn brave gehoorzame rechtschapen “thuis onder de lantaarnpaal-waarneemsessie’s” de enige echte harde realiteit te zijn…..of….toch niet..hihi???

U zijt allen wederom  van harte gegroet

Astronomen brengen spinrag van kosmisch web in kaart

Een beeld van zo’n twee miljard jaar na de oerknal in het sterrenbeeld Fornax (Oven). Elk lichtpuntje is een compleet sterrenstelsel. Het blauwe spinrag van het kosmische web is met MUSE ontdekt. Het gas strekt zich uit over een afstand van 15 miljoen lichtjaar. Dat is ongeveer gelijk aan 150 keer onze Melkweg achter elkaar gelegd. (c) ESO/NASA/Roland Bacon et al.

Een internationaal team van astronomen, onder wie een aantal Nederlanders, heeft voor het eerst een stukje kosmisch web in kaart gebracht, zonder gebruik te maken van felle quasars. Ze publiceren hun bevindingen binnenkort in het vakblad Astronomy & Astrophysics.

Sterrenkundigen gaan er al langer vanuit dat de miljarden sterrenstelsels in ons heelal verbonden zijn via een enorm kosmisch web van gasstromen. Het web zelf is lastig te zien, omdat het bijna geen licht geeft. Tot nu toe waren wel knooppunten in het kosmische web in kaart gebracht aan de hand van quasars. Dat zijn superzware zwarte gaten in de centra van sterrenstelsels waarvan de omgeving enorme hoeveelheden licht uitzendt. Het licht wordt vervolgens verstrooid door het kosmische web en daardoor wordt het web rond de quasars zichtbaar. Helaas zijn quasars zeldzaam. Bovendien bevinden ze zich alleen op knooppunten van het kosmische web. Daardoor leveren ze een beperkt beeld op.

Nu is het onderzoekers voor het eerst gelukt om een klein stuk van het kosmisch web te zien zónder quasars te gebruiken. Een team geleid door Roland Bacon (CNRS, Centre de Recherche Astrophysique de Lyon, Frankrijk) richtte de Very Large Telescope 140 uur lang (verspreid over zes nachten tussen augustus 2018 en januari 2019) op een deel van het iconische Hubble Ultra Deep Field.

Met behulp van de Multi Unit Spectroscopic Explorer (MUSE) konden de onderzoekers het licht van groepjes sterren en sterrenstelsels opvangen dat verstrooid werd door gasfilamenten van het kosmische web. Het gaat om licht van zo’n twee miljard jaar na de oerknal.

Uit de waarnemingen bleek dat mogelijk meer dan de helft van het verstrooide licht niet van grote felle stralingsbronnen komt, maar van een zee van tot nu toe onontdekte sterrenstelsels met een zeer lage lichtkracht die veel te zwak zijn om afzonderlijk te kunnen worden waargenomen.

Het onderzoek versterkt de hypothese dat het jonge heelal bestond uit enorme aantallen, kleine groepjes pasgevormde sterren. Mede-auteur Joop Schaye (Sterrewacht Leiden, Universiteit Leiden): “We denken dat het licht dat we zien voornamelijk afkomstig is van jonge sterrenstelsels die elk miljoenen keren minder sterren bevatten dan ons eigen Melkwegstelsel. Dergelijke piepkleine stelsels zijn waarschijnlijk verantwoordelijk geweest voor het einde van de kosmische donkere tijden, toen minder dan een miljard jaar na de oerknal het heelal werd verlicht en verhit door de eerste generaties sterren.”

Mede-auteur Michael Maseda (Sterrewacht Leiden, Universiteit Leiden) voegt toe: “De MUSE waarnemingen geven ons dus niet alleen een beeld van het kosmisch web, maar leveren ook nieuw bewijs voor het bestaan van de extreem kleine sterrenstelsels die een zo cruciale rol vervullen in modellen van het vroege heelal.”

In de toekomst willen de astronomen graag grotere stukken van het kosmische web in kaart brengen. Daarom werken de sterrenkundigen aan een verbetering van het MUSE-instrument zodat het een twee tot vier keer grotere blikveld oplevert.

Wetenschappelijk artikel
The MUSE Extremely Deep Field: the Cosmic Web in Emission at High Redshift. By: Roland Bacon et al. Accepted for publication in Astronomy & Astrophysics.
Origineel: https://doi.org/10.1051/0004-6361/202039887
Gratis preprint: https://arxiv.org/abs/2102.05516v1

Bron: Astronomie.nl.

Messier 104 gevonden op een vergeten sector van mijn harde schijf

Zo af en toe moet je je zolder opruimen, wat er bij mij op neer komt dat ik de zooi verplaats en iets gestructureerder neerzet. Zoiets was ik ook mee bezig op mijn computer. De ruwe data van mijn astrofoto’s werd een wat rommelige verzameling, dus besloot ik dit jaar het bij nieuwe opnames wat anders aan te pakken. Mijn oude data ging ik daarom ook verplaatsen. Daarbij kwam ik tot mijn verrassing ruwe data tegen uit 2017 dat ik nooit heb verwerkt. Onder andere van Messier 104, de Sombrero-nevel. Er zaten manco’s in de opnamen, waarschijnlijk daarom dat ze zijn blijven liggen en in op een vergeten sector van de harde schijf terecht zijn gekomen.

Maar dit is één van mijn favoriete sterrenstelsels! Dus aan de slag ermee. Door de fraaie stofband, die je in een amateurtelescoop al kan waarnemen, is het een stelsel met een hoog ufo-gehalte. Wauw!

De Sombrero-nevel / Messier 104

Ik ben blij met m’n vondst en dat ik de data het afgestoft. Het is nu wel een out-of-season-plaatje. De sombrero-nevel is juist in het voorjaar goed te zien. Niet erg, toch?

Messier 104 zoeft met een duizelingwekkende 1000 kilometer per seconde van ons vandaan. Doch, op een afstand van 28 miljoen lichtjaar merken in een mensenleven niet dat ie er kleiner uit gaat zien door het vergroten van de afstand. Wie meer van het stelsel wil weten kan een oud hoekje van Astroblogs bezoeken. Olaf heeft er ooit een Messier-maandag-artikel aan gewijd.

NGC 4535, NGC 5194 en NGC 5364, drie kekke lente-spiralen….

NGC 4535 in het sterrenbeeld Maagd

Het grote wereldwijde coronafeest is nog steeds in volle gang en dus is het hard werken geblazen voor de fanatieke praktisch ingestelde amateur astronoom aangezien het “aanbod” aan schone frisse heldere sterrennachten op z’n minst nog immer als rijkelijk royaal kan worden bestempeld. Al dat verborgen “nachtelijke astro burn out leed” welke niet in de dagelijkse RIVM-onheilscijfers zijn opgenomen…..ach….ach….ach. Nou ja…tot zover weer genoeg, wat zeg ik…eigenlijk al weer veels te veel aandacht voor het “C-onderwerp” en dus terug naar die wel prettige infectie, die van de edele sport der astrofotografie! Het is Lente…en in sterrenkunde-land betekent dat….melkwegstelsels…..melkwegstelsels…..en nog eens melkwegstelsels. De Lente-sterrenbeelden Virgo, Haar van Berenices, Leo maar ook de circumpolaire sterrenbeelden Canis Venatici en Ursa Major zijn DE hemelstreken waar heel veel van deze intergalactische bibelotjes te vinden zijn….Genoeg in elk geval voor een bijkans levenslang durend ritueel van onuitputtelijk astronomisch ezeltje prik…..want zo ongeveer bepaal ik in de lentemaanden de objecten van mijn galactische astrofotografische lusten. Ik pak meestal gewoon mijn oude vertrouwde Burnhams celestial handbook en dan pik ik op goed geluk een object uit de ellenlange lijst aan melkwegstelsels welke dus volop in deze sterrenbeelden te vinden zijn….OF….ik laat mij leiden door de waarneemsectie van één van mijn alltime favo astrobladen “Astronomy Now”….een zeer plezant en prettig leesbaar sterrenkundemagazine uit “Old Blighty”, overigens niet te verwarren met het amerikaanse blad “Astronomy”!!

De drie melkwegstelsels die in dit astroblogje de revue passeren zijn allemaal zogenaamde “grand design face on spiral galaxies”ofwel gewoon in ons eigen ouwemoers taaltje mooie grote spiraalnevels die we van bovenaf waarnemen….Maar daar houdt de gelijkenis dan ook meteen mee op want die ene is het archetype der spiraalstelsels…de wereldberoemde spiraalnevel Messier 51 in het sterrenbeeld Jachthonden (Canis Venatici) op een afstand van 31 miljoen lichtjaar terwijl die andere twee spiraalstelsels de totaal anonieme melkwegstelsels NGC 4535 en NGC 5364 zijn. De beide laatstgenoemde melkwegstelsels zijn op een afstand van 50 miljoen lichtjaar te vinden in (de richting van) de grote Virgo-cluster en die is weer te vinden..hoe kan het ook anders…in het sterrenbeeld Maagd (Virgo).

M51 is zo ongeveer het meest gefotografeerde “van bovenaf melkwegstelsel” aan de noordelijke sterrenhemel…enne…gezien de grootte, helderheid en haar weelderige spiraalarmen-uiterlijk…is dat niet geheel onbegrijpelijk….dikke vette understatement(!!)…en toch zijn die twee andere ” huis, tuin en keuken-spiraal melkwegstelseltjes” NGC 4535 en NGC 5364, me dunkt, ook best wel hele leuke kleine feestjes voor de zintuigen.

Messier 51 heb ik trouwens een jaar of tien jaar geleden al eens eerder op die kiek gezet met dezelfde telescoop, mijn 20cm F6 Orion Optics Newton, maar toen nog met de Canon 1000D in niet gemodificeerde (extra roodgevoelig “gemaakte”) toestand en het volgwerk nog ouderwetsch kortbelicht (5 subjes van elk 3 minuten kort) gedaan met de hand.

De hier getoonde (uitvergrote…een zogenaamde “crop”!!) opname is dus ook gemaakt met de 20cm F6 Newton maar nu, met dank aan de Lacerta Mgen autoguider, zijn er 6 subjes van maar liefst 8 minuten tot één totaalopname verwerkt..EN…de camera in kwestie is nog steeds dezelfde Canon 1000D maar nu, heel fijn, een flink stukkie roodgevoeliger met dank aan het eruit (laten) slopen van dat vervelende standaard “anti rood filter”. Nu ben ik met beide opnames zeer content, MAARRE… naast malkander in mijn astrofoto-album aanschouwd is het uiteraard overduidelijk welke de meest recente is…..heel duidelijk veel meer en beter zichtbare spiraalarmen en meer prominent zichtbare roodgekleurde stervormingsgebieden in diezelfde beter zichtbare spiraalarmen.

NGC 5194/Messier 51 in het sterrenbeeld Jachthonden

NGC 4535 lijkt zo op het eerste gezicht best wel een beetje heel erg “piep” vergeleken met Messier 51…maarre…dit is  echter een typisch gevalletje van “schijn bedriegt” want in werkelijkheid is NGC 4535 zeker een behoorlijk stukkie groter dan M51 en wat nog meer, NGC 4535 is zelfs één van de grootste leden van de 2000 exemplaren tellende Virgocluster. Nu we toch aan het “Virgocluster-opscheppen” zijn….diezelfde Virgocluster heeft ongeveer dezelfde afmetingen als onze eigen “Lokale groep” (die “kudde” melkwegstelsels waar onze eigen Melkweg deel van uitmaakt) maar de Virgocluster heeft maar liefst 50 keer zoveel melkwegstelsels  bijeengepakt dan “wij” dat hebben in de omgeving van “onze” lokale groep. Onze eigen lokale groep is een soort van zeer losse kale  slap aftreksel open sterrenhoop vergeleken met die dicht opeen gepakte hyperrijke bolvormige sterrenhoop-achtige melkwegstelcluster die de Virgocluster is!! Nog een verschilletje met het traditionele spiraalstelsel M51 is het feit dat NGC 4535 een balkspiraal is en daarmee is zij dus eigenlijk een soort van heule grote zus van ons eigen balkspiraal-melkwegstelsel. Trouwens….toch nog even niet vergeten te vermelden dat het object M51 niet één object is maar eigenlijk twee, namelijk een interactief object gevormd door het voorgrondstelsel NGC 5194 (de grote spiraaljoekel) en NGC 5195…zijnde dat kleine “kreng” op de achtergrond die tijdens zijn dichte passage in een wat verder verleden…”een hapje NGC 5194” heeft meegepikt!!

NGC 5364 in het sterrenbeeld Maagd

Tot slot Grand design galaxy nummero drie, NGC 5364 plus nog wat aan “intergalactische bijvangst” o.a.  in de vorm van het naast NGC 5364 gelegen sigaarvormige elliptische stelsel NGC 5363 welke net zoals bij M51 het geval is “galactisch kannibaaltje” heeft gespeeld met haar schone spiraal-buurvrouw …Ook deze is/zijn allemaal weer te vinden in dat ozo royaal gevulde sterrenbeeld Maagd.

Deze opname is er “eentje van gisteren” ofwel mijn meest recente astrofotografische aanwinst…enne…omdat het nu alweer halverwege de maand Mei is , betekent dit dat we weer aan het begin staan van de zogenaamde “gevreesde grijze nachten”. De grijze nachten is het vervelende verschijnsel waarbij het niet meer astronomisch donker wordt omdat de zomerzon des nachts niet diep genoeg onder de noordelijke horizon wenst te zinkten. In combinatie met die ranzige zomertijd zorgen zij ervoor dat je helaas pas loeierlaat, bij nacht en ontij op astropad kan gaan EN ook al ben ik na vijftig jaar actief beoefenen van “in het open veld sterrenkunde” heus wel gewend geraakt aan die ” laat-nachtelijke routines”, het is en blijft…vind ik persoonlijk…hoe leuk ik deze bezigheid ook vind, best wel een pittige geestelijke en lichamelijke opgave om toch om elf des avonds  nog effe de fut bij elkaar te schrapen en een dikke telescoop in je auto te mikken en dan met slaperige frisse zin fanatiek intensief op pad te gaan naar de sterren. Slapen is nog steeds een hele fijne en noodzakelijke bezigheid om gezond oud te worden!!!

In de winter is het lekker vroeg donker maar dan “vriezen je kloten van je lijf”…in de zomer is het lekker warm waarnemen geblazen maar dan zijn een vet verstoorde nachtrust (en muggen!!) een “killer”…..wat een takkehobby is het toch!! Maar goed…..het is mooi helder en dus hup,  niet zeiken….in de benen en fotografen en of visueel waarnemen tot we er bij neervallen!!!…Dit allemaal zo stoer gezegd hebbende moet ik bekennen dat ik er in de zomermaanden, vanwege dit zomernacht-tijdgebrek-verschijnsel, toch een net effe iets minder pittig belichtingsregime op na wens te houden….en dus is de getoonde opname van NGC 5364 een samenstelling van “slechts” 6 subjes van 5 minuten, uiteraard geschoten met hetzelfde astrospeelgoed als bij die twee andere opnames! Afijn…tot zover deze drie fraaie galactische bibelotjes en hopakeetje op naar de volgende astrofoto danwel visuele waarneemsessie onder een, dan hopelijk nog steeds zo fijn,  kraakhelder schone corona sterrenhemel…enne…namens het AIVM….het astronomisch instituut voor de volksgezondheid en milieu…..blijf vooral NIET THUIS, ga lekker sterrenkijken en hou absoluut GEEN anderhalve meter afstand….eh…tot je telescoop!! U zijt allen van harte gegroet!!

Het is aftellen voor DESI, de nieuwe donkere energie detector

DESI, het Dark Energy Spectroscopic Instrument staat klaar in de startblokken. Over vier weken zal dit instrument op de Mayall telescoop te Kitt Peak te Arizona uitgebreid getest worden om de samenhang van 35 miljoen Melkwegstelsels nader te bestuderen met als doel meer over de aard van donkere energie te weten te komen. DESI  is het krachtigste spectrografisch instrument voor donkere energie tot nu toe. in 1998 ontdekten astronomen dat er een anti gravitationele kracht de expansie van het universum versnelde maar twee decennia later is deze zogenoemde ‘donkere energie’ nog steeds een raadsel. DESI zal van deze miljoenen Melkwegstelsels die grotendeels het zichtbare deel van het universum bestrijken, een duidelijker beeld proberen te krijgen van hoe ze zich verhouden tot tijd en ruimte.

Lees verder

M87…pret om een “jet” en de “Hagedis” is niet mis!!

Ja…ja… mijn waarde AB-lezeressen en lezers…..nog niet zo lang geleden was er de grote internationale black hole euforie tijdens die mega high profile persconferentie in het hoofdkantoor van de Europese Unie en binnenkort is weer raak en wel…..op een nog iets hoger niveau…kan het nog hoger??…ja..ja…dat kan!!!….wanneer het hele globale media-circus neerstrijkt op het AIPC…..het Astroblogs International Press Center….gevestigd tussen de chocolade hagelslag en de boterhammenworst op de hoek van de keukentafel ter huiselijke residentie onzer aller zeer gewaardeerde Astroblogs-hopman Arie….Uiteraard met wederom een ereplekje voor the boys and girls van CNN,  waar hopman Arie niet meer uit beeld te slaan is nadat hij een paar jaar geleden per ongeluk tijdens ons “Astroblogs-Rosetta uitstapje” naar Darmstadt op prime time USA-TV maar liefst twee hele secondes door het beeld liep!!!

Yep……uw nedrig astroblogs scribent heeft wellicht net effe iets te lang in dat heerlijke paaszonnetje van vorige week gezeten en is nu ganz und geheel rijp om kordaat in de dwangbuisboeien geslagen te worden voor een zeer langdurig consult bij de “psycho-witjassen”!!!

MAAR TOCH….

is er weldegelijk bij mij persoonlijk best wel enige reden voor een euforisch gevoel….en wel om een zowel technische als een object-gererateerde reden…..let me explain.

Ziet U, ik ben als het gaat om het in/doorvoeren van al dan niet ingrijpende veranderingen van welke aard dan ook, vanwege velerlei niet nader aan te duiden neurotische redenen, op z’n minst behoorlijk terughoudend te noemen!!….Het levensmotto…”onderzoekt alles en behoud het goede”…. is bij mij eerder meer iets van….”Onderzoekt alles LANGDURIG en klamp je wanhopig vast aan het mischien toch uiteindelijk niet meer zo goed blijkende”!!….. Dit lichtelijk aangepaste persoonlijke levensmotto geldt dus zowel voor de geestelijke als de materiele zaken des levens. Er wordt dus door den schrijver dezes immer heel lang gewikt en gewogen alvorens tot veranderende=verbeterende aktie over te gaan. Dit had ik met de overgang van natte naar droge astrofotografie,  het al dan niet installeren van elektronische ontsteking in mijn beider brave 2CV’tjes maar ook bijvoorbeeld met het, toen ik nog een heel jong piepkuiken was, (durven) lid worden van het lokale JWG sterrenklupje……en…trust me…mijn pieker en peins-lijst is waarlijk schier eindeloos!!!….Als ik ooit nog eens plezant onder de groene zoden mag komen te duiken dan is in elk geval die fijngeflipte grijze neuronenzooi “daarboven” zeer goed gebruikt geweest!!

Overigens dient dan wel weer meteen zeer dringend en vooral zeer ten positieve vermeld te worden dat ik na al dat lange wikken en wegen eigenlijk maar zeer zelden spijt heb van die eenmaal genomen verandering teweeg brengende beslissing….en zo ook met hetgeen waarvoor dat euforische gevoel nu zo fijn door mijn 57 jaar jonge kadaver rondgiert!!

Nadat ik alweer een flinke tijd geleden dan uiteindelijk toch mijn ouden “natten” analogen ZENIT B aan de treurwilgen had gehangen in ruil voor een hypermoderne “droge” digitale en gemodificeerde Canon 1000 D, heb ik bij het maken mijn astrofoto-subjes…..bij het belichten van mijn tijdsopnames…bij het zogenaamde “volgen” tot op een weekje of wat geleden nog gewoon ouderwetsch gebruik gemaakt van de handmatige “kruisdraad op volgster-volgmethode”. Zoals U uiteraard allemaal zolangzamerhand wel weet moet er voor het verkrijgen van “een mooi hemelplaatje” vaak lang tot heel lang belicht worden om maar genoeg van die kostbare zeldzame hemelfotonen op te kunnen vangen. Belichtingstijden in de edele sport der astrofotografie kunnen oplopen van enkele luttele secondes tot wel belichtingstijden uitgedrukt in dagen!!!!

DE GROTE KILLER in de astrofotografie als het gaat om schoonheid van het verkregen hemelplaatje is BEWEGINGSONSCHERPTE, (vooral) in de vorm NIET MOOI ROND AFGEBEELDE STERPUNTJES!!!

Die nare bewegingsonscherpte  kan je in eerste instantie vooral voorkomen door heel simpelweg en heel aards-materieel de meest zware en duurste parallactische montering aan te schaffen die je bankrekening maar kan “hoegen”!! Met behulp zo’n zware degelijke, op beide assen elektrisch aangedreven en op beide assen elektronisch aangestuurde, parallactische montering, waarbij een van de twee draaiings-assen dan ook nog eens perfect parallel staat/dient te staan met de draaiings-as van Moeder Aarde, zou je in principe uren en uren lang je telescoop met daaraan vastgeknoopt je openstaande camera precies op dezelfde plek, tegen die hinderlijke draai-gewoonte van Moeder Aard in, aan de sterrenhemel gericht kunnen houden….zonder er maar iets voor te doen danwel te laten!!

MAAR HELAAS PINDAKAAS….zelfs de meest peperdure zwaar-degelijk geconstrueerde parallactische monteringen hebben (welliswaar kleine…maar toch!!)  inwendige mechanische onvolkomenheden die, mits niet op enigerleiwijze “van buiten in toom gehouden”  uiteindelijk en stevast  die gehate bewegingsonscherpte tot gevolg zullenl hebben!!! Voor visueel waarnemen zijn deze kleine “ongewenste zwabberingen” van een parallactische montering niet echt storend en vaak zelfs  niet eens waarneembaar. Voor het maken van strakke langbelichte deep sky opnames MOET ER ALTIJD GEVOLGD WORDEN!!

De “oer-volgmethode” is door met behulp van een verlicht kruisdraad-oculair,  geplaatst in een aparte, op de hoofdkijker (waar de camera aan vast zit geknoopt) gemonteerde volgtelescoop,  een volgster tijdens de gehele belichtingstijd op dat kruisdraadje zien te houden.

OF…

Wat ook kan is dat je met behulp van een “aftapspiegeltje/prisma plus kruisdraadoculair” geplaatst aan de rand van de lichtweg van de hoofdkijker, pal naast de camera, een volgster in de smiezen houdt. Dit noemen we “off axis guiding” en heeft als voordeel dat je eventuele bewegingsonscherpte door ongewenste onderlinge mechanische bewegingen tussen hoofd en volgkijker kan voorkomen.

In de Oertijd van de astrofotografie werd dit “volgen”  gedaan door MET DE HAND de hoofdtelescoop aan te drijven….voorwaar echt lichamelijk loodzwaar klotenwerk!! Om het werkdruk te verlichten kwamen er later gelukkig “luxe” zaken zoals klokaandrijving, gevolgd door heuse moderne elektromotoren……..Wat echter bleef was de menselijke input van het vermoeiende en niet zo accurate “kruisdraadgluren” en volgafwijkingen corrigeren door op het juiste moment op de juiste knopjes van het motorenregelkassie te drukken.    Dat laatste, dat langdurig geconcentreerd door een kruisdraadoculair heen loerend al knoppendrukkend een (zwak) volgsterretje achter een verlicht kruisdraadje verborgen zien te houden, dat was dus de best wel vermoeiende manier waarmede ik tot op heden mijn plaatjes pleeg(de) te schieten….enne….hoewel ik met heel veel liefde nog steeds de loftrompet toeter jegens mijn brave oude zwarte EQ6 montering, gebied de eerlijkheid wel te zeggen dat wat accurate volgeigenschappen betreft het astrofotografisch werken met zo’n oudere EQ6 best wel een….eh… “rodeo-achtige bezigheid”… is….

Het brave ding bokt en steigert als een dolle Mustang…en het volgen vereist derhalve dus het nodige aan opperste concentratie….Wie mij (zowel mens als dier)   tijdens dat dikke half uurtje belichten dan ook maar waagt te storen trek ik echt z’n kop van z’n romp…nou ja, bij wijze van spreken…hihi!!

Ergonomie is het toverwoord als het gaat om het enigszins lichamelijk plezant kunnen volhouden van dit, al intensief glurend door je kruisdraad oculartje, roerloos stil blijven zitten. Mijn eerste volgkijker was een oude 75mm refractor,  maar dat bleek al heel rap een waar ergonomisch drama,  omdat het “kijkgat” van de refractor bij de zenithpositie van de 20cm Newton wel erg laag bij de grond kwam te staan….enne…een uur lang in de winter, in een onhandig gebogen standje, op een stijfbevroren Biesbosser ondergond vertoeven is…eh…nah nie ech wat je noemt een aangename c.q. gezonde bezigheid!! Om het volgcomfort te veraangenamen…EN…om weer fijn streng en strak in de “Newton-extremistische leer” te geraken heb ik die refractor met de Eend fijnkrakend platgereden (Geintje…heb em in de Oude Maas gemikt..hihi!!) en vervangen door een 76mm F9 “volgnewton”. Tevens heb ik ook  die standaard hopeloos fragiele ronde ophangringen weggemikt….wat een koleredingen vind ik dingen toch…grrrr…. en de VolgNewton voorzien van een zwaardegelijk zelfbouw veerbelast duw en trek ophangmechanisme waarmee ik met die volgnewton nu een veel grotere “volgster-zoekslag” ter beschikking heb.

Dankzij dit volgnewtonnetje kan ik nu, omdat het oculair in een typische werkpositie nu veel hoger staat, lekker ontspannen op een klapkrukje zitten tijdens het volgen….MAAR JA……hoewel ik het altijd “wel stoer heb gevonden” dat “handmatige volggedoe”, ben ik ook niet helemaal blind voor “de vooruitgang der digitale zwarte magie”…en zie ik bij de halfjaarlijke samenkomsten van the boys and girls der landelijke astrofotografen hele wonderlijk fraaie staaltje van automatisering voorbijflitsen, waar zelf ik, de laatste der handmatige volgmohikanen, uiteindelijk ook niet geheel ongevoelig voor ben/blijk te zijn.

“Normale” moderne astrofotografen maken hedentendage (terecht!!) en masse gebruik van die kekke razendgevoelige digitale volgcamera’tjes. Die dingen koppel je aan je 50mm zoeker danwel aan een ietsie pietsie groter optisch gevalletje en dan aan je parallactische montering om vervolgens het hele volgproces “uit te besteden” aan een laptop! Dat laatste, het het vrije veld in moeten nemen van een laptop, is de reden waarom ik deze manier van comfortabel volgen nog steeds doelbewust buiten de deur heb gehouden…..te veel kans op digitale irritaties t.o.v. de relatieve rust en betrouwbaarheid van het oude vertrouwde koppel van mensch en mechanische mechaniek.

Maar ja……sinds een tijdje zijn er op de “astrospeeltjesmarkt” ook zogenaamde “stand alone-autoguider volgsystemen” te koop verschenen. Dit zijn digitale volgcamera’s die hun werk doen ZONDER tussenkomst van een laptop!!!…De groeiende beschikbaarheid van dit type “astrospeeltjes”, waarvan de kwaliteit de laatste paar jaren als een (ozo betrouwbare!) Soyuzraket omhoog is geschoten, DAAR…. kreeg ik dus een tijdje geleden wel een hele stevige “hebbe…hebbe-jeuk” van.   OK….die “hebbe…hebbe-jeuk” heb ik een jaar of 10 (!!) nog redelijkerwijze kunnen verdragen….heb zo’n ding in die periode al minstens drie keer in handen gehad en daarna weer teruggelegd…..maarre….ook ik ben uiteindelijk maar een “zwakbevleescht mensch” met vreselijke..(astro!!!!)lusten… waar dachten jullie aan..hihi….en dus ben ik sedert vorige week, zo trots als een hond met zeven lu..eh…telescopen, de trotse en vooralsnog tevreden bezitter/gebruiker van zo’n stand alone volgsysteem en wel de Lacerta Mgen!!

Mijn nieuwbakken digitale “volg-hagedis”..de Lacerta (=Hagedis) Mgen stand alone autoguider gekoppeld aan 76mm F9 VolgNewton

En…jemig de pemig…..lieve dames, beste heren…..wat is zo’n ding toch een ongekende en ook best wel heel vreemd aanvoelende hyperluxe, zeg!!! Het is de afgelopen paar “paasdagen” best wel heel prima “astro-weer” geweest en dus heb ik royaal de tijd gehad om het ding uit te kunnen proberen.

Nu is de standaardmanier met de Lacerta Mgen dat je hem met een speciale adapterring aan je 7(8)(9) x 50 zoeker vastknoopt,  maar ik heb er vooralsnog voor gekozen om hem aan mijn 76mm F9 (700mm brandpunt) volgnewton te koppelen…en dat lijkt (ook) prima te werken zo bleek bij mijn eerste serieuze “stand alone astrofoto expeditie” naar de eeuwige jachtvelden der Dordtse Biesbos.

Yep….het is wat meer werk met “draden en zo” en yep…het vereist ook wat meer en extra digitale vaardigheden c.q. handelingen…maarre….de Lacerta Mgen is zo ontiegelijk gevoelig dat het vinden van een volgster echt een makkie is.  Sterren van maar liefst zo zwak als magnitude 11(!!!)….kunnen moeiteloos als volgsterren dienen…. Verder voelt de bediening zo “fijn-intuitief” aan en tevens is de interactie tussen de Lacerta Mgen en de EQ6 zo probleemloos, dat ik het hele “zooitje” echt in no time aan de praat heb weten te krijgen….EN DAN…tja…en dan….. hoef je bij het maken van je subjes alleen nog maar toe te kijken,  terwijl de rode lampjes op de handcontroler in een ranzend tempo aan en uit flitsen ter indicatie dat er “echt wat gebeurt” en dat je dat (loeierzwakke) volgsterretje die vijf minuten lang volkomen bewegingsloos op het kleine beeldschermje ziet blijven staan! Wow… voor mij in elk geval een ongekend luxe en uitnemend comfortabele,  bijkans “out of this world” ervaring!!!!

Ik ben dus behoorlijk onder de indruk!!!  Ook al zal ik nog niet meteen mijn kruiddraadoculair hup…”in de oude Maas mikken”…als mechanische reserve zal die nog wel even een tijdje meegaan tijdens mijn astrofoto-expeditie’s…maarre…..ik geloof dat ik best wel heel snel  zal kunnen gaan wennen aan deze moderne luilekkerland manier van astrofotografie bedrijven, hoor!!! Nog een bijkomend groot voordeel van deze manier van volgen is dat ik nu, net zoals al mijn digitale astrovriendjes en vriendinnetjes, zonder moeite veel langere belichtingstijden kan gaan toepassen dan mijn oorspronkelijke aloude “standaardrecept” van 6 x 5 minuten…iets wat ik overigens bij nevenstaande opname nog wel heb aangehouden.

Afijn…tot zover de mechanische aanleiding voor mijn astro-euforische gevoelens van de afgelopen periode en dan nu de object-gerelateerde kant van de zaak.

In de nasleep van het afgelopen internationale mega black hole picture in M87 spektakel bedacht ik mij opeens dat ik dat specifieke object, het centrale supergrote elliptische melkwegstelsel van de Virgocluster, Messsier 87, nog nooit op de korrel had genomen….enne….aangezien tijdens de lente periode de typische “melkwegstelsel overgoten-sterrenbeelden” zoals de Grote Beer, de Leeuw en de Maagd fijn pontificaal hoog aan de (vanuit mijn waarneemplek bezien) donkere oostelijke hemel te vinden zijn, leek het mij derhalve zeer toepasselijk om een dubbele persoonlijke astro-scoop te doen laten plaatsvinden in de vorm van het stand alone op de kiek zetten van de grande diva aller melkwegstelsels…Messier 87 in het sterrenbeeld Maagd!!

Nu is M87 omdat het een elliptisch stelsel is, door de afwezigheid van mooie spiraalarmen en donkere stofwolken,  eigenlijk niet echt wat je noemt spectaculair fotogeniek…..MAAR…zoals we dit dus onlangs zelfs bewezen hebben GEZIEN….zit er dus wel een heel kek zwart gat in dit stelsel. Nu is dit specifieke superzware zwarte gat relatief gezien “een tamelijk tam gebakkie” en is deze dus, zoals we hebben gezien tijdens alle pers-oproer van de afgelopen weken, zelfs met high tech profi-telescopen een zeer moeilijk direct te fotograferen geval.

Indirect echter laat dit zwarte gat weldegelijk duidelijk “weten” dat ie aanwezig is en wel in de vorm van twee zogenaamde “Jets”. Zwarte gaten zijn hemelobjecten die wat hunner “tafelmanieren” betreft nog wel enige extra opvoeding zouden kunnen “genieten”.  Het consumeren van hun “hemels voer” in de vorm van soms zelfs complete sterren is een geweldadig en energierijk proces wat,  vlak voor het definitief verdwijnen over de “event horizon”,  plaatsvindt in de zogenaamde “accretie-schijf”……Echter verdwijnt niet alle ten dode opgeschreven sterrenstof in de hongerige snufferd van de “kosmische kleine”.

Onze zojuist voornoemde “kosmische kleine” is een beetje een grote knoeipot!! Een gedeelte van dit loeierhete accretieschijfmateriaal vindt zijn/haar weg naar de “polen” van het Zwarte gat en wordt vervolgens met behoorlijk bruut geweld in de vorm van zogenaamde “jets”  weer terug de intergalactische ruimte “ingespuugd”!!

Een van die ozo kenmerkende “handtekeningen” van de aanwezigheid van een aktief zwarte gat en dus ook van het superzware zwarte gat in M87,   die zogenaamde “Jets”dus,  zijn redelijkerwijze binnen het bereik van een middelgrote amateurtelescoop…EN…dat één van die jets ook met een “huis, tuin en keuken-amateurtelescoop” uit de lucht te plukken is, dat weet “onze man in Princeton”…Robert Dijkgraaf…. sinds een weekje of wat nu ook,  toen Arie de opname van Paul aan hem liet zien tijdens ons meest recente uitstapje naar die bewuste persconferentie te Brussel.

Tja…..goed voorbeeld doet goed volgen….en….oh joy oh joy…ik heb “em” nu dus ook..joepie de p…!!!!

Ok….ere wie ere toekomt…op de opname van paul is ie een stukkie duidelijker zichtbaar.. maarre…”.hebben is hebben”…EN…. het fotograferen van de jet van M87 was dan ook niet het hoofddoel van deze specifieke astrofoto-expeditie mijnerzijds. Dat was vooral toch  het leren omgaan met mijn nieuwbakken volgspeelgoedje, het makkelijk vinden van een volgster maar VOORAL…het zien te verkrijgen van retestrak ronde sterpuntjes. Welnu…..dat laatste is,  me dunkt, zeker uitnemend goed gelukt!!

Close up van M87 met links boven zichtbaar één van de twee jets

Afgezien van de plezante nieuwbakken volgmethode is het voor de rest wat deze opname van M87 betreft allemaal braaf bij het oude gebleven. 20cm F6 Newton/EQ6/Canon 1000D/6x5minuten…darks/flats…deepsky stacker/photoshop.

 

Zo…..dat was het dan weer voor deze keer en bij deze U allen nog een zeer prettige voortzetting van deze fraaie koningsdag toegewenst….!!!

 

Arp 299, galactische werelden in botsing

Arp 299/ NGC 3096 a&b in het sterrenbeeld Ursa Major

Nou ja….bijna botsing dan, eigenlijk meer een “near miss” want dat is het geval met dit object/deze objecten,  nummertje 299 uit de illustere “Atlas of peculiar galaxies”,  zijnde een grote fotografische papieren vergaarbak van een “x-aantal” grote, kleine, afwijkende, maffe, freaky exemplaren uit de wondere wereld der heelal-eilanden, of melkwegstelsels zo U wilt.

Enne…..ik geloof dat ik maar eens lekker een nieuwe astrofotografische “guilty pleasure-verslaving” tot de mijne ga maken in de vorm van het schieten van nog meer (meestal best wel moeilijke) plaatjes van objecten uit deze “atlas of peculiar galaxies”,  welke ooit langgeleden ergens in de jaren zestig  samengesteld is door de amerikaanse astronoom Halton C. Arp……enne… “Not because it is easy but because it is hard”,  zoals een zekere JFK dat ooit zo mooi verwoordde tijdens zijn beroemde Apollo-maanlandings-speech begin jaren zestig!!  Deze fotografische atlas,  gemaakt met behulp van de 200 inch Hale telescoop op Palomar mountain,  bevat in totaal 338 opnames van 70 minuten elk van melkwegstelsels die wat uiterlijk betreft afwijken van de doorsnee “huis, tuin en keuken-(spiraal en elliptische) melkwegstelsels”.

Omdat er destijds nog niet zoveel bekend was aangaande de natuurkundige processen die verantwoordelijk zijn voor al deze afwijkingen van de “standaardvorm” is er bij de keuze van de 338 objecten eigenlijk alleen maar afgegaan op afwijkende uiterlijke kenmerken.  Zaken zoals  “supermassive black holes”, Active Galactic Nuclei, starburst galaxies..etc..etc…  en de bij deze verschillende astrofysische processen bijbehorende verschijningsvormen waren begin jaren zestig nog niet echt ingeburgerd in de wereld van de toendertijdse sterrenkunde.

Hoe anders is dat nu met dank aan de mega sprongen die er de afgelopen 50 jaar in de sterrenkunde zijn gemaakt,  zowel op theoretisch gebied als op het terrein van de techniek van het waarnemen. Volgende week gaan Arie en ik naar Brussel om aldaar de persconferentie bij te wonen waarbij naar alle waarschijnlijkheid na iets van, bij wijze van spreken,  “zeven maanden belichten en anderhalf jaar subjes stacken” met behulp van a mega large very long baseline synthesis radiotelescope (de Event Horizon Telescope)  de “moeder aller astro-opnames” in de vorm van een “kiekje” van het superzware gat in het centrum van ons eigen melkwegstelsel zal worden getoond!!

Tja…..in dat heavy zwarte gaten-licht bekeken voel ik me natuurlijk maar een heel piepklein wit Biesbosdwergje met mijn 20cm pruts-Newtonnetje en die luttele 30 minuten belichten plus nog eens een uurtje of wat  digitaal stoeien en knoeien.  Maar ach…..toch wel een heel gelukkig piepklein wit Biesbosdwergje, hoor….want..eh…hoewel de meeste objecten uit de “The atlas of peculiar galaxies” dus bepaaldelijk niet tot het meest makkelijk te verteren astrofotografisch voer behoren en al helemaal niet voor de beperkte (belichtingstijd) middelen die ik tot mijn beschikking heb, is er zelfs op mijn bescheiden opname best wel duidelijk te zien dat er weldegelijk “iets heftigs gaande is” tussen NGC 3690 A en NGC 3690 B (tesaam vormend Arp 299).

Dat “heftige” houdt dan in dat iets van 700 miljoen jaar geleden deze twee  fullblown balkspiraalstelsels, beiden voorzien van een actief superzwaar zwart gat in hun beider galactische centra, elkaar op zeer korte afstand zijn gepasseerd met alle heftige vervormende gravitationele getijdenwerkingen van dien,  waardoor beide merkwegstelsels in heel korte tijd verworden zijn tot zogenaamde “starburst galaxies”.

Starburst galaxies zijn melkwegstelsels waarbij er door de heftige gravitationele interactie tussen beide melkwegstelsels een vloedgolf aan stervorming op gang is gekomen.  Een bij dit soort van “close encounters of the galactic kind” vaak voorkomend  verschijnsel,  zie bijvoorbeeld ook bij Messier 82 die samen met Messier 81 en NGC 3077 een interacterend groepje vormt..EN…laten we ook ons eigen melkwegstelsel niet uitvlakken, want die gaat binnenkort (nou ja…over een jaartje of 3 miljard!!) samen met Messier 31 (de grote Andromeda-nevel)  een…eh…”gezellig spelletje Arp spelen”!!!

Maar goed, dit terzijde…. Met dank aan dit  mega stervormingsproces is Arp 299 tevens ook nog eens bijkans “hofleverancier” van supernovae geworden met nu in totaal alweer 8 supernovae. Tijdens zo’n starburst-proces worden sterren in vele soorten en smaken gevormd en zo ook een heleboel van die waterstof slurpende “zware jongens” (sterren met een massa van boven de  zeg maar een zonsmassa of vier)  met het sterrenlevensmotto “live fast, die young, die supernova”!!  En alsof dit nog niet genoeg is (zie Astroblogs 16 juni 2018) heeft één van de twee leden van Arp 299 ook nog eens onlangs gezellig “een broodje ster weggeschrokt”!!!……Ja..ja…je zou daar maar op een lokaal planeetje op die dikke 150 miljoen lichtjaar afstand  met je telescoopje naar deze lokale  nacht-pracht-spektakel-hemel mogen gluren..wow!!!

Ok…..”het hele geval” is op mijn plaatje maar bar klein en spectaculaire hubble space telescope-achtige details zijn er natuurlijk ook niet op te zien , maarre… als ik mijn opname dan weer heel onbescheiden vergelijk met bijvoorbeeld de originele 200 inch Hale opname…..nah….dan vind ik em best wel te hoegen!!! In elk geval zodanig te hoegen dat ik zeker nog een paar van die “kekke Arpjes” uit de lucht wil gaan plukken. Afijn,  U zijt allen van harte gegroet!!!

Andromeda sterrenstelsel M31 gefotografeerd vanuit Dordrecht

Afgelopen maand heb ik (nieuwe) opnames gemaakt van het Andromeda sterrenstelsel M31 vanuit mijn sterrenwacht in Dordrecht.


Dit keer alleen in het Luminance omdat ik vond dat mijn eerdere opnames van Andromeda beter konden. Met mijn Vixen ED114 – 600mm telescoop maak ik nu scherpere plaatjes dan dat ik eerder met mijn Skywatcher ED80 kon maken en dus verdienen mijn oudere opnames een verbetering door opnames gemaakt met mijn Vixen er aan toe te voegen. Het Luminance bepaalt de scherpte en lichtsterkte van de afbeelding dus daarom heb ik alleen Lum gemaakt. Deze daarna gecombineerd met mijn eerdere RGB-kleuren opname van M31 uit 2015.

Ook het bewerken is weer nieuw voor mij omdat ik het vorig jaar uitgekomen Astro Pixel Processor (APP) gebruikt heb en nog onbekend mee ben. Deze is veel beter in het voorbewerken (stacken) van foto’s en kleuren balance is naar mijn mening ook beter. Dus ook de RGB-opname nog eens opnieuw bewerkt met APP.

Kortom; ik ben tevreden met het resultaat.

Technische gegevens foto:

  • Luminance opname november 2018 vanuit Dordrecht
  • Telescoop: Vixen ED114 – 600 mm refractor met 0,75 reducer
  • Camera: Atik383L (gekoeld op – 15 gr)
  • opname: 148 x 10 minuten
  • gestacked (stapelen) in APP,
  • bewerkt in APP, PixInsight en Photoshop

 

  • RGB opname oktober 2015 vanuit Dordrecht
  • Telescoop: Skywatcher ED80 – 600 mm refractor
  • Camera: Canon 5D mark 2
  • opname: 138 x 5 min op ISO1600
  • gestacked in DeepSkyStacker (DSS)
  • bewerkt in APP (2018)

Messier 109, balkspiraal-spiegelbeeld-melkwegstelsel in de Grote beer

Balkspiraal melkwegstelsel Messier 109 gelegen in het sterrenbeeld Grote Beer

Kent U dat nare vreemde verschijnsel?? Een geweldige hobby waar je opeens gewoon even totaal geen zin meer in hebt. Direkt na dat vervloekte “akkefietje” met die botsing met dat arme hertenbeest (een Ree..= een kleine hertensoort, ja toch geachte biologen onder ons??!) was dat “geen zin meer gevoel” echt heel erg sterk…enne…  ik moet bekennen dat mijn NAP…mijn “Nieuw Astronomisch-chagrijn Pijl” de afgelopen paar maanden maar heel langzaam wilde zakken. Iets wat trouwens ook leek te op te gaan voor het zin hebben in het schrijven van Astroblogjes…en…yep..ik weet het, het gebruik van dat verkleinwoord slaat hier in mijn specifieke geval natuurlijk als een mannelijk geslachtsorgaan in een bak yoghurt danwel voor de braaf van de tongrien gesneden onder ons als een tang op een varken, maar U begrijpt wellicht wat ik hier mee bedoel!?!

 

Het mooie is dan wel weer dat één en ander malkander aangenaam fraai in evenwicht houdt…..geen zin in zelfgebakken astrofoto’s komt goed uit als je ook geen zin hebt in blogjes schrijven.

MAARRE….Er lijkt zowaar een weersomslag op til in mijn woeste astrogemoed!!

Dit zwaar in tegenstelling tot het gestoord stabiele (heerlijke vakantie)weer van de afgelopen paar weken, wat ik persoonlijk middels het onverdroten kilometers maken in mijn klassieke stinkeend speciaal voor U, mijn waarde astroblogslezeressen en lezers, geregeld heb. jawel en bij deze Alstublieft en graag gedaan, hoor.!!  Tja…en zeg nou zelf..van al die hypersportieve, als dolle epo-hazen,  gezond (??) en milieuvriendelijk rondrennende astroblogs-collega’s, onze eigenste marathonsuperman astro-hopman Arie incluis, moet U het niet hebben als het gaat om het ristelen van een beetje leuk en lekker opgewarmd vakantie-weer..hihi!!

Zo…dat laatste kleine beetje “Mobiel Oud ijzer versus milieuzone-venijn” is nu ook weer fijn (het milieu in) geventileerd opdat we weer vrolijk kunnen overgaan tot de orde van de dag. Er is  trouwens eigenlijk helemaal geen reden (meer) tot echte milieuzone-paniek ende chagrijn, want het piepkleine edoch dappere “zelden rollend oud ijzer contingent”……. (0,0001% van alle gereden kilometers komt voor rekening van het mikpunt van de, zonder twijfel goedbedoelende, “milieuzone-fetisjisten”….grrrr..het is maar effe dat U het weet!!)……lijkt aan de terecht winnende hand en ook daar begint het “heb er weer zin in gevoel” weer terug te komen.

Het astronomisch “heb er weer zin in gevoel” overviel mij een weekje of wat geleden toen ik tijdens een haventje om alhier in het wonderschone Dordrecht, bevangen werd door een werkelijk prachtige staalblauwwitte  westelijke avondhemel, zo’n “wow-hemel” gesierd met een knalheldere planeet Venus,  die werkelijk aanstormend nachtelijk astronomisch pracht en praal uitschreeuwde!! Tja….zo’n intens harde schreeuw om aandacht van mijn geliefde sterrenhemelgodin kon/kan dus nu echt niet meer onbeantwoord blijven en derhalve…zin of geen zin…. moest en zou er dus maar weer eens een heuse echte astrofoto-expeditie op (herten)poten worden gezet.

Overigens is er in de zomer altijd wel een belangrijke minpuntje waar terdege rekening mee gehouden dient te worden en  dat is het feit  dat ergens zo ruwweg tussen eind Juni en half augustus “het grimmige spook der grijze nachten” meedogenloos en ongewenst lichtgevend rondwaart aan de zomernachthemel. Tijdens die grijze nachtenperiode gaat de zon namellijk simpelweg niet astronomisch diep genoeg onder. Hetzelfde maar dan nog veel meer geprononceerde verschijnsel dat het in de scandinavische landen een paar zomermaanden permanent licht doet zijn.

Maar goed ondanks dat is er zelfs tijdens die hoogzomerperiode op Nederlandse geografische noorderbreedten altijd wel minimaal een uurtje waarop het redelijkerwijze niet geheel onmogelijk is om kekke hemelplaatjes te schieten. Wat natuurlijk in de zomer wel zeer ter faveure van het “astrogemoed” werkt, dat zijn de heerlijke “arbeidsomstandigheden”  des zwoele koele zomernachtens en al helemaal als het weer zich zo  gedraagt zoals tijdens de laatste paar weekjes….heerlijk, heerlijk, heerlijk!!

Het enige wat je tijdens een zomerse astrofoto-expeditie dan weer NIET hebt, dat is TIJD. Afgezien van het feit dat je op zeer bioritme onvriendelijke tijdstippen op pad moet/kan gaan, moet je één en ander zodanig plannen dat alles echt helemaal “subjes-schietklaar”  staat wanneer dat ene redelijk echt donkere (half)uurtje een aanvang neemt….geen extra tijd voor gekloot en geworstel met onwillige apparatuur en zo want je “astrofotografisch lanceervenster”  is echt in no time weer voorbij!!

Maar goed, alles ging dit keer ..oh joepie….heerlijk van een leien dakje…20cm F6 Newton/Canon 1000D (gemodificeerd) ISO 800,6 subjes van 5 minuten, nog steeds NIET AUTOMATISCH, middels een 76mm F9,2 volgnewton met 2 x barlow en verlicht kruisdraadoculair, “met de hand”  gevolgd omdat dat, nog steeds, zo’n prettig gevoel van topsport bedrijven geeft!!! Daarna nog 4 dark frames van elk 5 minuten geschoten tijdens de terugrit, uiteraard “handsfree” en daarna bij thuiskomst nog een stuk of 14 flats van 0,1 sec… “and bob’s your uncle” om er maar weer eens een anglofiele kreet tegenaan te smijten. Deep sky stacker, canon digital professional en photoshop waren de gebruikelijke betrouwbare indoor-ingredienten  ….et viola….tatatatataraaaaaaa…..loo and behold…..Messier 109 een alleraardigst balkspiraal-melkwegstelseltje, te vinden pal naast de linker benedenhoekster van het pannetje van het sterrenbeeld de Grote Beer. Die zeer nabije linkerbenedenhoekster, genaamd phad (gamma Ursa majoris), is nog net een beetje zichtbaar in het uiterste hoekje van de opname.

En weet je wat ik nou het mooie vind van dit specifieke plaatje, dat is het feit dat het begrip “spiegelbeeld” hier best wel een beetje van toepassing is…want ziet U….in zo’n zelfde “DING”, zo’n huis, tuin en keuken balkspiraalstelsel wonen wij “gezellig” met z’n allen!!!

Nou ja….gezellig???…Wat die gezelligheidsfactor zou er wellicht nog wel een stevig tandje bijkunnen naar mijn onbescheiden mening!! Maar goed, dit terzijde….. In dat  kekke balkspiraaltje van “ons” (??) wonen we dus op een pieper de piepklein blauw planeetje die al jaren en jaren braaf rondholt om een evenzo alleraardigst ook weer pieper de piepklein geel hoofdreeks-dwergsterretje, die as we speak bezig is met rondje nummero 22 door het “oerwoud” van gigantische buitenbocht-spiraalarmen van sterren, gas en donkerstof van datzelfde alleraardigste  maar ozo hoogst gemiddelde balkspiraaltje ergens “in een uithoek”  van ons onmetelijke grote wonderschone helaal. Dit soort, heftig alles in nederig perspectief zettend, gedachtengoed zou, me dunkt, toch eens wat vaker de boventoon mogen voeren als we malkander weer eens voor een één of ander duf aards futiliteitje in de haren vliegen…maar goed, wie ben ik nu helemaal??!

Afijn, Stap eens voor de lol in gedachte in je eigen leuke klassieke APK-goedgekeurde “starship Ente rprise” (ja.. en hier zit inderdaad een klein 2cv-gerelateerd duits woordgrapje in verstopt!!), trap ongegeneerd, zoals dat bij ECHTE transportmiddelen betaamt, het gaspedaal lekker stevig en langdurig plat op de vloer (topsnelheid….warp negen zonder wind tegen…. is kruissnelheid, weet U nog?!?) en  laat dat gaspedaal pas weer los als je zo’n dikke 55miljoen lichtjaar op de teller hebt staan, kijk dan vervolgens even heel goed in de achteruitkijkspiegel en dan zie je zeer waarschijnlijk zoiets als dit!!!

Me dunkt, voorwaar een feest voor het oog dit uitzicht op “thuis” in al haar galactische schoonheid!!

 

 

NGC 2683, een UFO in de Lynx

NGC 2683, “The UFO-galaxy” in het sterrenbeeld de Lynx

Een UFO in het sterrenbeeld de Lynx??? Nou…niet “zo’n soort UFO”, hoor… hoewel ik wat die mogelijkerwijze controversiele materie toch best wel net effe iets meer aan de “gelovige kant” sta, dan aan de “nep wetenschaps-ketterij bestrijdende inquisitie-kant”…..Van mij mag het “allemaal” waar zijn wat je soms op het terrein van de “ufo-logie” op de verschillende wetenschaps-kwelbuis kanalen voorgeschoteld krijgt….EN….ik heb zelf alweer een tijdje geleden samen met toenmalig mede sterrenkundig waarnemer  Wim Bijl (hij heeft inmiddels zijn teletoeters ingeruild voor flippers en luchtflessen en is nu druk bezig de natte benedenwereld te ontdekken) ook een heuse echte UFO boven Zwijndrecht gezien toen we terugkwamen van een avondje sterrenclub.

In het verplichte daaruit voortvloeiende Astroblogje heb ik beschreven hoe wij, na een bruuske paniekstop….”what the shit is dat oranje volkomen maf bewegende driehoekige..eh..ding”…..gewapend met vet binoculair astronomisch wapentuig (toevallig hadden wij beide onze 20×80 en 25×100 verrekijkers bij ons) hebben geprobeerd om te verklaren wat dat unidentified flying object boven Zwijndrecht wel niet kon wezen….enne…., zoals met zoveel van dit soort “close encounters of the nieuwsgierige paniekstop-kind”, is een mogelijke reële verklaring er (helaas pindakaas) niet van gekomen….alas…volgende keer beter!!

Nope…..Het UFO’tje in dit Astroblogje is geen….eh…echte UFO…en toegegeven,  de kreet “echte UFO” voelt nu ik dat zo heb neergepend wel een ietsie pietsie maf….edoch,  het is slechts de bijnaam voor een alleraardigst edge on melkwegsteltje te vinden in het zeer obscure sterrenbeeld de Lynx. Het sterrenbeeld de Lynx is vanwege het totale gebrek aan heldere opvallende sterren zeker vanuit de lichtvervuilde randstad een zeer lastig te localiseren eerste divisie constellatie,  ergens tussenin de eredivisie sterrenbeelden Grote Beer, Ossenhoeder en Tweelingen.

Dit gegeven maakt het vinden van dit melkwegstelsel middels de “starhop-methode” dan ook best wel een eh.. “gezellige uitdaging”…enne….aangezien mijn immer zeer arbeidsintensieve astrofoto-expeditie’s altijd behoorlijk aan tijdsdruk-stress onderhevig zijn …..(zomertijd plus het feit dat ik nog steeds niet echt zo’n fan ben van diep nachtwerk….die paar zogenaamde all-nighters die ik ooit gedaan heb zijn allemaal een dikke aanslag op mijn gezondheid gebleken….slapen is lekker!!!)…..ben ik  toch maar zo vrij geweest om hiervoor even plezant gebruik te maken van het GoTo-gedoe!! Die tijdsdruk wordt er trouwens bepaaldelijk niet minder om nu zo ongeveer heel Dordrecht en omstreken is veranderd in ene grote hopeloos verwarrende en irritante wegenbouw-put….Echt overal en nergens zijn er wegen afgesloten vanwege volkomen nutteloze wegwerkzaamheden.

Nutteloos??? Yep…want voor iemand die gewend is aan de glorieus alles gladstrijkend 2CV-vering bestaan er simpelweg nooit slechte en/of onbegaanbare wegen..en dus..rap ophouden met dat hopeloze kia-vriendelijke ge-asfalteer….scheelt mij minimaal een dik half uur “kantoortijd onder sterrenhemel”…grrrrrr..hihi!!! Wat dat betreft en zeker ook na dat ranzige akkefietje met die ree die een maandje of wat geleden  zonodig “voor en door mijn Besteleendje heen wenste te springen”….doet dat op dit moment bar weinig goeds met de mijn motivatie om er astronomisch op uit te willen gaan….ofwel…ik heb al een behoorlijk tijdje “echt gewoon geen ene reet zin en/of fut” om hemelplaatjes te gaan schieten. Maar ja……zoals het weer de afgelopen week is geweest…..fijn warm droog en kraakhelder briesje uit het oosten…..is dat gewoon met goed astronomisch fatsoen echt niet negeerbaar…..en dus zie hier het me dunkt toch niet onsmakelijke eindresultaat van een  avondje straf astrofotografisch pezen op de heilige fuzzy blob-jachtvelden der Dordtse Biesbos.

NGC 2683 is een (balkspiraal) melkwegstelsel een tikkie kleiner dan het onze te vinden op een afstandje van een bescheiden 16 miljoen lichtjaar en heeft dus vanwege zijn/haar ietwat vreemde vorm en  zijn/haar  op z’n  kant liggende stand (edge on) aan de hemel de illustere bijnaam “the ufo-galaxy” gekregen. De afmeringen aan de hemel bedragen ongeveer 9 x 2 boogminuten, in combinatie met een redelijke oppervlakte helderheid maakt dit object een fotografisch prima behapbaar extragalactisch gebakkie. Het visuele aangezicht heb ik nog niet geprobeerd, dat komt wel weer als  Doris (de dansende Dobson) klaar is met afslanken….Ben net begonnen om mijn 40 cm Dobson te verbouwen in een poging om het gevalletje een stukkie compacter en lichter te krijgen!!

Na ruim driekwart jaar in de weer te zijn geweest met dat Maksutov telelensje ben nu maar weer eens  teruggeschakeld  naar mijn oude vertrouwde “standaardrecept” in de vorm van mijn 20cm F6 Orion Optics Newton/Canon 1000D/6 x 5 minuten op iso 800. Voor het maken van de vier dark frames heb ik overigens een nog efficientere methode gevonden….inplaats van dit danwel thuis danwel op de observatieplek te doen…maak ik die nu gewoon tijdens de rit terug naar huis!!!! Voor de liefhebbers…de bij deze opname behorende dark frames zijn genomen bij gemiddelde snelwegsnelheid van 83,65 km/uur  en 4400 toeren per minuut in z’n vierde versnelling…ja..ja…alles in dienst van den exacten wetenschap..hihi!! Thuisgekomen het hele datasetje (zes light frames, vier dark frames, vier dark bias frames, 14 flatfield frames en 14 dark flats) door deep sky stacker heen gerost…et voila!!

Oh ja….op de foto is trouwens,  mischien niet echt duidelijk maar toch,  het zwakke spoor van een aardse sateliet te zien die werkelijk rakelings langs de ufo-galaxy scheerde (schrok me een puist tijdens het ozo geconsentreerde volgproces!!!!) hmmmmm….of zou het nou toch ET zijn die in zijn interstellaire ufo-2CV’tje lekker een blokkie om aan het maken was langs dat  fraaie blauwe bolleke ergens in een uithoek van een zeker melkwegstelsel???!!!

Tot slot nog zomaar de volgende losse gedachte die mij gisternacht plotseling  overviel….want..eh….wel opvallend…astrocollegee Arie en Paul zijn op (astro)vakantie in verre hongaarse oorden….en hier in Nederland is het kraakhelder…..een situatie die al vaker heb meegemaakt toen “de heren” op astrovakantie in zuid frankrijk zaten…ofwel….ik moet niet (meer) op astrovakantie gaan, maar zij….dan kan ik me heerlijk op mijn gemakkie astronomische amuseren in mijn lokale sterrenovergoten Biesbos inplaats van weggeregend worden op die hoegenaamde “zonbestemmingen”!!….Jongens, bedankt….enne….. blijf nog een tijdje weg..hihi!!!