Gunstigste Perseïdenregen in 24 jaar in de nacht van 12 op 13 augustus

Het kaartje toont de sterrenhemel in noordoostelijke richting op 12/13 augustus om 3:45 uur. De (groene) balk onderin is de horizon. De (gele) cirkel geeft de radiant aan, waar de meteoren vandaan lijken te komen; de sporen stellen meteoren voor (schematisch). De blauwe lijntjes geven de sterrenbeelden aan; de naam is in ieder sterrenbeeld vermeld. Linksonder is de (steel)pan in de Grote Beer te herkennen, midden-boven het W-vormige sterrenbeeld Cassiopeia. Op de website zijn de kaartjes in zwart/wit en/of PDF/vectorformaat beschikbaar. Credit: hemel.waarnemen.com.

In de nacht van donderdag 12 op vrijdag 13 augustus vindt het jaarlijkse maximum van meteorenzwerm de Perseïden. Volgens sterrenkundige Marc van der Sluys (hemel.waarnemen.com) zijn tegen het einde van de nacht, tussen 3 en 4 uur, tot 70 meteoren per uur te verwachten. Ook in de nachten voor en na het maximum zijn tot circa 50 ‘vallende sterren’ per uur zichtbaar. De meteoren zijn met het blote oog te zien vanaf een onbewolkte, donkere plek. Op plaatsen met meer lichtvervuiling zijn aanmerkelijk minder meteoren zichtbaar. De waarneemomstandigheden zijn gunstig, onder andere doordat de maan nauwelijks is verlicht.

De foto is een opname van een zeer heldere meteoor tijdens de meteorenzwerm Leoniden in november 2009. Credit: Ed Sweeney, Santa Cruz, USA (gebruiker Navicore op Wikipedia).

Vallende sterren zijn lichtflitsen die af en toe aan de sterrenhemel verschijnen. De flitsen hebben echter niets met sterren te maken. Ze worden veroorzaakt door ruimtepuin, vaak niet groter dan een zandkorrel, dat ongeveer 100 kilometer boven ons hoofd in de aardatmosfeer terechtkomt. Door de hoge snelheden wordt de lucht vóór zo’n gruisdeeltje gecomprimeerd, verhit en aan het gloeien gebracht, wat wij zien als een flitsje. De snelheden van de Perseïden zijn meestal meer dan 200.000 km/uur. De Perseïden kenmerken zich door hun helderheid en snelheid, en incidenteel nalichtende sporen.

De Perseïden zijn vernoemd naar het sterrenbeeld Perseus, waar de vallende sterren vandaan lijken te komen. Dit sterrenbeeld staat bij ons ’s nachts hoog boven de noordoostelijke horizon. De meteorenzwerm bestaat uit achtergelaten puin van de komeet Swift-Tuttle. Doordat de aarde in haar baan om de zon door de puinwolk beweegt, zien wij deze meteorenzwerm ieder jaar rond dezelfde datum.

De Perseïdenzwerm valt dit jaar gunstiger dan gemiddeld. Dit komt volgens Van der Sluys doordat het maximum slechts twee uur vóór het optimale tijdstip in de ochtend plaatsvindt, en doordat de maan nauwelijks verlicht is, waardoor deze niet stoort. Dit gebeurt gemiddeld eens in de tien jaar. De laatste keer dat de astronomische omstandigheden zo gunstig waren, was in 1997; de volgende keer is al over acht jaar. Om de meteoren zelf waar te nemen is geen speciale apparatuur nodig; het blote oog, een heldere hemel en een donkere waarneemplaats volstaan. Bron: Astronomie.nl.

Krachtige meteoor explodeert en licht de hemel boven Oslo op

Gisternacht rond 1:00 NL’se tijd werden er in Noorwegen in de omgeving van de hoofdstad Oslo enkele krachtige lichtflitsen en harde knallen waargenomen ten gevolge van een meteoor. Een meteoor is een ruimterots die bij binnenkomst in onze aardse dampkring opbrand en sterk oplicht. De meteorieten zijn de stukken van de meteoor die niet opbranden en op aarde terechtkomen. Volgens het Noorse Meteoor Netwerk was de vuurbal van de meteoor te zien gedurende vijf seconden na binnenkomst zo rond 1:00 uur ’s nachts lokale tijd. Er waren inmiddels veel opnamen gemaakt, zie hier. Het netwerk schat dat de meteoor bij binnenkomst een snelheid had van 16,3 km/s, rond de 58.680 kilometer per uur. De politie ontving veel meldingen van verontruste burgers maar geen melding van verwondingen of schade. Volgens de eerste aanwijzingen moet de meteoor zijn neergekomen in een bosrijk gebied op zo’n 60 kilometer ten westen van Oslo. Beeldanalyse doet experts vermoeden dat de meteoor tenminste tien kilo zwaar was. Dat is op zich niet groot, maar wat wel uitzonderlijk is, is dat die door zoveel mensen is gezien en gehoord. De grootste meteorietinslag deze eeuw was boven Rusland, Tsjeljabinsk. Er was enorm veel schade aan gebouwen en er vielen honderden gewonden. Er werd destijds onderzocht, of de meteoor mogelijk te maken had met de passage van de asteroïde 2012 DA14 op de desbetreffende dag, maar dit bleek niet zo te zijn. Toeval of niet, afgelopen zaterdag 24 juli, passeerde er wel een asteroïde met een flinke diameter, 220 m, op een afstand van 4,7 miljoen kilometer van de aarde. De 2008 GO20, zoals zijn naam luidt, is door NASA geclassificeerd als Near-Earth Object. De asteroïde ‘2008 GO20’ raasde met een snelheid van ongeveer 28.800 km/uur richting de aarde. Bronnen: BBC, Mike Berg/Twitter, LiveScience, NASA

Extreem heldere ‘bolide’ vuurbal boven Zuid-China waargenomen

Op 23 december j.l. werd boven de Zuid-Chinese gemeentes Nangqiang, en Yushu, een enorme vuurbal waargenomen. De zeer heldere vuurbal, ook wel bolide genoemd, explodeerde in de lucht en had volgens NASA’s CNEOS (Center for Near-Earth Object Studies) een kracht equivalent aan 9,5 kt TNT. De vuurbal drong de aardse atmosfeer binnen met een duizelingwekkende snelheid van 48.000 km/h en werd door diverse skywatchers op film gezet en naderhand geregistreerd bij het IMO, het International Meteor Organisation. Vuurballen worden veroorzaakt door meteoren of andere kleine ruimterotsen die de atmosfeer van de aarde raken. Uit analyse van het CNEOS bleek dat de meteoor rond de drie meter in diameter moet zijn geweest. Lees verder

Mogelijk veel meteoren bij Geminiden-sterrenregen in nacht van 13 op 14 december

Sterrenhemel op 14 december. Een kaart van de sterrenhemel in zuidwestelijke richting op 14 december om 1.45 uur, wanneer de meeste Geminiden te zien zijn. De balk onderin is de horizon. De (gele) cirkel geeft het punt aan de hemel aan waar de meteoren vandaan lijken te komen. De witte sporen stellen meteoren voor (schematisch). De blauwe lijnen vormen de sterrenbeelden. Ga vanaf het sterrenbeeld Orion iets naar linksboven voor de Geminiden. (c) hemel.waarnemen.com

Op zondagavond 13 december vindt het maximum plaats van de meteorenzwerm de Geminiden. Volgens Marc van der Sluys van hemel.waarnemen.com zijn de astronomische omstandigheden dit jaar gunstig, omdat de maan niet stoort. Mogelijk zijn bij helder weer met het blote oog tot wel honderd ‘vallende sterren’ per uur te zien. De Universiteit van Amsterdam organiseert samen met de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Weer- en Sterrenkunde vanaf 21.00 uur een livestream.

De Geminiden zijn vernoemd naar het sterrenbeeld Tweelingen (Gemini), omdat de meteoren uit dat sterrenbeeld lijken te komen. In werkelijkheid wordt de meteorenzwerm veroorzaakt doordat de aarde door het achtergelaten puin van de planetoïde Phaethon trekt. Dat gebeurt elk jaar rond dezelfde datum. Dit jaar zijn de omstandigheden gunstig omdat het hoogtepunt laat in de avond plaatsvindt en de maan pas in de ochtend opkomt.

Volgens hemel.waarnemen.com neemt het aantal meteoren gedurende de nacht toe van circa 75-90 per uur rond middernacht (kijk naar het oosten) tot 100-120 per uur rond 2.00 uur (in het zuiden). Om de meteoren waar te nemen is geen speciale apparatuur nodig. Het blote oog, een heldere hemel en warme kleding volstaan. Door een donkere plaats op te zoeken, kunnen ook zwakkere meteoren worden waargenomen.

Meteoor tijdens Leoniden. De foto is een opname van een zeer heldere meteoor tijdens de meteorenzwerm Leoniden in november 2009. (c) Ed Sweeney, [Navicore op Wikipedia]

De Geminiden kenmerken zich door hun grote aantallen, hun helderheid, hun gelige kleur en de korte sporen die ze nalaten. De Geminiden bereiken een snelheid van circa 125.000 km per uur. Dat is voor meteoren niet heel snel of langzaam.

Livestream vanaf dak van Universiteit van Amsterdam
Het Anton Pannekoek Instituut voor Sterrenkunde van de Universiteit van Amsterdam organiseert samen met de Werkgroep Meteoren van de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Weer- en Sterrenkunde een livestream op Youtube. Op zondagavond 13 december vanaf 21.00 uur is de livestream beschikbaar via:

Er zijn onder andere live-beelden vanaf het dak van het instituut. Bij slecht weer gebruikt de organisatie beelden van radiotelescopen. Die telescopen kunnen door de wolken heen kijken. Sterrenkundehoogleraar en radioastronoom Ralph Wijers (UvA) en meteorenexpert Felix Bettonvil (Universiteit Leiden en KNVWS) geven uitleg. Na de livestream kunnen liefhebbers samen virtueel verder kijken met de Werkgroep Meteoren.

Vallende sterren
Vallende sterren zijn lichtflitsen die af en toe aan de sterrenhemel verschijnen. De flitsen hebben echter niets met sterren te maken. Ze worden veroorzaakt door ruimtepuin, vaak niet groter dan een zandkorrel, dat ongeveer honderd kilometer boven ons hoofd in de aardatmosfeer terechtkomt. Door de hoge snelheden van het ruimtepuin wordt de lucht vóór zo’n gruisdeeltje gecomprimeerd, verhit en aan het gloeien gebracht. Dat zien we op aarde als een flitsje.

Over hemel.waarnemen.com
Hemel.waarnemen.com is een niet-commerciële website met hemelverschijnselen die met eenvoudige middelen (blote oog, verrekijker, amateurtelescoop) zichtbaar zijn vanuit Nederland en Vlaanderen. Dr. Marc van der Sluys is sterrenkundig onderzoeker in Nijmegen en redacteur van hemel.waarnemen.com. Bron: Astronomie.nl.

Iets voor 19.00 uur vuurbol waargenomen boven Nederland

Rond 18.56 uur vanavond is door veel mensen boven Nederland een vuurbol waargenomen. Op Twitter zijn er meldingen van de vuurbol, maar ook op de Astroblogs melden lezers dat ze deze hebben gezien. Hij ging ongeveer van zuidoost naar noordwest, door het sterrenbeeld Grote Beer heen. Hieronder een tweet van Dennis Elbers, die de vuurbol met z’n dashboardcam heeft vastgelegd, toen hij vanuit Amsterdam richting Schiphol reed.

[Naschrift 19.28 uur] Hieronder een andere tweet met beelden van de vuurbol, de laatste glimp van de heldere ‘vallende ster’ tussen de bomen door.

Meer lezers die ‘m gezien hebben? Meldingen kan je hier  als reactie melden en doorgeven bij het meldpunt vuurbollen van de werkgroep Meteoren of bij het meldpunt van de International Meteor Organization.

Rond 20.50 uur was een vuurbol boven Nederland te zien

Dit is niet de vuurbol die vanavond te zien was. Dit is een Geminide vuurbol. Credit: Wally Pacholka / AstroPics.com / TWAN.

Op Twitter maken velen melding van een vuurbol die vanavond rond 20.50 uur te zien zou zijn. Dat was dus toen het nog maar net begon te schemeren. Vuurbollen zijn heldere meteoren, in de volksmond ook wel vallende sterren genoemd. Meteoren zijn kleine stukjes puin uit de ruimte, die in de atmosfeer komen en dan ‘verbranden’. Zodra de meteoor helder is dan de planeet Venus (die op z’n helderst van magnitude -4 is) spreken we van een vuurbol of bolide.
Van de vuurbol deze avond, die volgens sommigen naar het noorden vloog en die wit van kleur was, zijn nog geen foto’s of video’s bekend. Sommigen zeggen dat de vuurbol uiteen viel in meerdere fragmenten. Op het meldpunt van de Werkgroep Meteoren zijn meldingen van de waarneming van de vuurbol binnengekomen. Het meldpunt van de International Meteor Organization (IMO) meldt nog geen waarnemingen. Als er meer nieuws over is zullen we dat hier melden. Zie ook hier het dossier van de Astroblogs over vuurbollen die afgelopen  jaren boven Nederland en omstreken te zien waren.

Inslag vallende ster boven Groningen op webcam te zien?

Credit: Gasunie

De inslag van een meteoor (in de volksmond vallende ster geheten) boven Groningen is op een webcam van de Gasunie te zien. De inslag vond dinsdagochtend even voor 10.00 uur plaats. De inslag is geregistreerd door een webcam die bij de nestkast op het Gasunie-gebouw staat opgesteld [1]De webcam hangt eigenlijk aan de Apenrots om de nestkast van een paartje slechtvalken te filmen.. “We werden er op geattendeerd door een sterrenkundige die contact met ons opnam”, laat een woordvoerder van de Gasunie weten. Op de beelden is te zien hoe een meteoor naar beneden komt. Het gesteente lijkt vervolgens in te slaan in de stad, in de wijk De Hunze of in Beijum, maar dat is niet precies te herleiden uit de beelden. Sterrenkundige Theo Jurriëns van de Rijksuniversiteit is er nog niet van overtuigd dat het om een meteoor gaat. “Dit zou iemand ook met eigen ogen moeten hebben gezien en daarvan zijn bij mij nog geen meldingen bekend.”  Jurriëns roept iedereen op die wél iets heeft gezien, om die waarneming bij hem te melden. Dat kan via t.a.jurriens@rug.nl (en uiteraard ook via de Astroblogs hier).

Hieronder zie je een tweet met daarin de video. De meteoor gaat van linksboven naar rechtsonder als een donker spoor.

Deze week zijn er aan het firmament flink wat vallende sterren te zien. De aarde passeert namelijk deze dagen meteorenzwerm Lyriden. De zwerm bereikt op woensdag 22 april 2020, rond 11 uur, zijn maximum. De meteoren van de Lyriden zijn snel en helder en vertonen soms vuurbollen. Wanneer de radiant in het zenit zou staan, zouden er van deze zwerm naar verwachting gemiddeld zo’n 13 meteoren per uur vallen. Of de meteoor van vanochtend (áls het een meteoor was) ook een Lyride is is niet bekend.

Bron: Omroep OOG + GIC + Tweet Michiel Bal.

References[+]

References
1 De webcam hangt eigenlijk aan de Apenrots om de nestkast van een paartje slechtvalken te filmen.

Mogelijk krijgen we een flinke ‘meteorenregen’ komende week

Voorbeeld van een Alfa Monocerotide, die in 2014 werd gefotografeerd. Credit: United Kingdom Meteor Observation Network (UKMON)

Er bestaat kans dat in de nacht van 21 op 22 november a.s. (> donderdag op vrijdag) een korte maar hevige regen van ‘vallende sterren’ te zal zijn, mits het onbewolkt is uiteraard. Het gaat om meteoren van de jaarlijks terugkerende zwerm der Alfa Monocerotiden, een meestal onopvallende zwerm (max. 5 á 10 meteoren per uur), waarvan de radiant ligt in het sterrenbeeld Kleine Hond (Canis Minoris), vlakbij de heldere ster Procyon. Bron van de zwerm is een komeet die in 500 jaar om de zon draait. Twee meteoordeskundigen, Peter Jenniskens en Esko Lyytinen, hebben berekeningen gedaan en die laten zien dat op 22 november rond 5.50 uur Nederlandse tijd een uitbarsting wordt verwacht. In 1925, 1935, 1985 en 1995 waren er ook meteorenregens van de Alfa Monocerotiden. Bij de laatste regen was de Zenithal hourly rate (ZHR) – da’s het aantal met het blote oog zichtbare meteoren, dat per uur kan worden waargenomen tijdens het maximum van een zwerm, onder ideale omstandigheden – 400. Mocht dat aantal nu weer worden bereikt dan betekent dit dat er per minuut meer dan zes meteoren te zien zullen zijn. Daarbij lijken er telkens bundels meteoren te zien, waarbij enkele seconden na elkaar twee tot drie meteoren te zien zijn.

De plek aan de hemel van de radiant van dealfa Monocerotiden. Credit: Southern Star Systems

De radiant van de Alfa Monocerotiden bevindt zich op dat moment op ongeveer 40° hoogte aan de zuidelijke hemel. Jenniskens en Lyytinen zeggen wel dat het een korte meteorenregen zal zijn, eentje die 15 tot 40 minuten zal duren. Aangeraden wordt om niet later dan 5.15 uur naar buiten te gaan. De maan is voor 20% verlicht en staat in het sterrenbeeld Maagd, dus die zal niet veel verstoring geven. Bron: Sky & Telescope + IMO.

Maximum van de Perseïden komt er aan – helaas zal de maan flink storen

De radiant van de Perseïden in 2019. Credit: hemel.waarnemen.com.

De jaarlijks terugkerende meteorenzwerm Perseïden bereikt op dinsdag 13 augustus 2019, rond 14 uur, zijn maximum. Rond 7:30 uur staat de radiant van de zwerm in het hoogste punt (op 84°) aan de hemel. Wanneer de radiant in het zenit zou staan, zouden er van deze zwerm naar verwachting gemiddeld zo’n 85 meteoren per uur vallen. De meteoren zijn helder en snel en hebben nalichtende sporen. Rond 5:45 uur gaat het schemeren en om 6:21 uur komt de Zon op. De Maan is voor ongeveer 95% verlicht en is een flinke stoorzender – op 15 augustus is het Volle Maan; alleen de helderste meteoren zijn hierdoor dit jaar zichtbaar. De Maan gaat om 3:49 uur onder, en stoort daarna natuurlijk niet. Het beste moment om Perseïden waar te nemen is op 13 augustus rond 4:00 uur (zie het kaartje). De radiant staat op dat moment zo’n 61° boven de oostnoordoostelijke horizon, vlakbij de ster η Persei. Er zijn dan bij ons ieder uur naar schatting nog altijd ongeveer 45–60 meteoren van deze zwerm zichtbaar. In totaal zijn er, door meteoren van andere zwermen en sporadische meteoren, bij donkere en heldere hemel circa 60–75 “vallende sterren” per uur te zien. Bron: Hemel.waarnemen.com + Sterrengids 2019.

Vanavond heldere meteoor (vallende ster) gezien boven Nederland

Archieffoto van een meteoor.

Vele mensen hebben rond 21.30 uur een heldere meteoor (in de volksmond vallende ster genoemd) boven Nederland gezien. De lucht was nog blauw, de zon stond nog laag in het westen boven de horizon (hij ging pas iets na 22.00 uur onder) en de meteoor stak daar met z’n felwitte kleur strak tegen af. De richting van de meteoor was richting het noordoosten (zie kaartje in de tweet hieronder). Mocht de meteoor helderder zijn dan de maximale helderheid van de planeet Venus (ongeveer -4m), dan is er sprake van een vuurbol.

In het noorden van Nederland werd ook een luide knal gehoord, aldus meldingen op RTV Drenthe. Meer mensen die ‘m hebben gezien? Toevallig een foto of video ervan gemaakt? Meldt het dan even. Ik heb de melding ook toegevoegd aan de vuurbol-pagina.